لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

هاوسەرگیری موتعە ئەو دیاردەیەی میلیشیاكان لە سوریا گەشەیان پێداوە

26/09/2020


دەستتێوەردان و ساڵانی بەردەوامی جەنگی ناوخۆیی، گۆڕانی خاكی سوریا لە وڵاتێكی ژێردەستی رژێمێكی دیكتاتۆری، بۆ گۆڕەپانی جەنگی نێودەوڵەتی و تێكچڕژانی دەیان گروپ و هێز و میلیشیای چەكداری، كە هەریەكەیان بەدوای بەرژەوەندییەكانی خۆیدا دەگەڕێت، گۆڕانكاری زۆریان لە سروشتی كۆمەڵگەی سوریدا دروستكردوە.
 
گۆڕانكارییەكان لەسەر ئاستی كۆمەڵایەتی، سیاسی و دەرونی رەنگدانەوەی گەورەی هەبوە. هەندێك دیاردەی باوی ناو وڵاتەكە زیاتر تەشەنەیان سەندوە، وەك بەرتیلخۆری و بەرتیلدان، ئەمە دیاردەیەك بو سوریای كردبوە یەكێك لە وڵاتە پێشەنگەكانی ئەو خوە بەر لە شەڕ. بەڵام لە دوای شەڕەوە كۆمەڵگەیەكی دەرون شێواوتر و برسیتر دروستبوە، كە ویستی تۆڵەكردنەوە بەسەریدا زاڵە و توڕەترە لە جاران.
 
شارەزایان، گۆڕانەكانی ناو كۆمەڵگەی سوریا، لە گەلێكی حەز بە ژیانەوە بۆ گەلێكی خەمۆك ناودەبەن، گەلێك كە نۆ ساڵی رەبەقە، تەنیا گوێی لە هەواڵەكانی جەنگ و كوشتن دەبێت، نەك شتێكی دیكە.
 
ماڵپەری ساسەپۆست لێكۆڵینەوەیەكی لەبارەی گۆڕانكارییە كۆمەڵایەتییەكانی ناو كۆمەڵگەی سوریا، لە دوای ساڵانی شەڕ و بونی میلیشیا بیانییەكان لەسەر خاكی ئەو وڵاتە بڵاوكردوەتەوە. ماڵپەرەكە لێكۆڵینەوەیەكی مەیدانی لەسەر سەرهەڵدانی دیاردەی هاوسەرگیری موتعە لەو وڵاتەدا ئەنجامداوە و هەڵوەستەی لەسەر وردەكارییەكانی كردوە.
 
رامز حومسی، كە ئامادەكاری توێژینەوە مەیدانییەكەیە، ئاوها باسی سەرهەڵدانی دیاردەكان دەكات "گواستنەوەی كولتور و خو و بیرۆكەكان لە شوێنێكەوە بۆ شوێنیكی دیكە، بە گواستنەوەی گەلان لە ناوچەیەكەوە بۆ ناوچەیەكی دیكە دەستپێدەكات، لە رێگەی بازرگانی و گەشتكردن بۆ كڕینی كاڵا. هەندێكجار خوەكان بەهۆی كۆڵۆنیكردنی ناوچەیەكی لاوازەوە، لەلایەن دەسەڵاتێكی بەهێزەوە رودەدات، وەك ئەوەی فەرەنسی و بەریتانییەكان لەسەر ئەو وڵاتانە دروستیانكرد كە داگیریان كردبون. بەڵام لە سویا دەستتێوەردانی ئێران لە رێگەی میلیشیاكانییەوە و لە رێگەی پرۆسەی نیشتەجێكردنی ماڵباتە شیعییەكان كە دەسەڵاتی ئەو وڵاتەش لەسەری رازیبوە، لەپێناو پلاندانان بۆ گۆڕینی دیمۆگرافیای چەندین شار و گوندی سوری، وایكردوە كولتور و باوەڕە شیعییەكان لە سوریادا بڵاوببنەوە".
 
هاوسەرگیریی موتعە لە رۆژهەڵاتەوە بۆ شارەكانی دیكەی سوریا
 
دەتوانرێ بگوترێ، هاوسەرگیریی موتعە لە چەندین شاری سوریادا، تاوەكو هاتنی میلیشیا شیعەكانی ئێران  نەبو. چونكە هەندێك لە گەنجانی كچ و كوڕ، لە رێگەی ئەو هاوسەرگیرییەوە دەرچەی خۆیان دۆزییەوە، لەبەرئەوەی پابەندیان ناكات بەسەقامگیربون و پیاوان ناچارناكات، بەدانی پارەی زۆر لەپێناو تێچوەكانی هاوسەرگیری و دانانی ماڵ و خستنەوەی منداڵ. هەندێك لە رێكخراوە ئێرانییەكان، هانی ئەو هاوسەرگیرییە دەدەن و بەرگێكی شەرعییان بەبەردا كردوە، لە پاڵ رەزامەندییەكی بەدەستهێنراوی حكومەتی سوریا، لە كاتێكدا خانەی فەتوا بێدەنگییەكی هۆكارنەزانراوی بەرامبەری هەیە و گوتاربێژانی مزگەوتەكانیش، رەتیناكەنەوە.
 
نوسەرەكە دەڵێت "هاوسەرگیریی موتعە بەشێوەی ئاشكرا لە كۆتاییەكانی 2018دا سەریهەڵدا، كاتێك ئاشكرابو كە حاڵەتێكی ئەو جۆرە هاوسەرگیرییە، لە نێوان پیاوێكی خەڵكی دێرزۆر و ئافرەتێكی پارێزگای حەلەبدا ئەنجامدراوە، لە ناوچەی عەین عەلی لە رۆژهەڵاتی دێرزۆر. ئەمە پاش ئەوەی ئێران بەر لە چەند مانگێك، مەزارێكی شیعەی كردەوە لەو ناوچەیە. دواتر حاڵەتی دوەم لە گوندی سوكەریە لە باشوری ئەلبوكەمال، لە نێوان ئافرەتێكدا كە براكانی خۆبەخشی میلیشیاكانی سوپای پاسدارانن، لەگەڵ بەرپرسێكی ئەو میلیشیایانە بەناوی حاجی سلێمان، ئەنجامدرا. گرێبەستی نێوان ئەو دوانە بۆ شەش مانگ بو".
 
رۆژنامەی لیبراسیۆنی فەڕەنسی ئاشكرایكردوە هاوسەرگیریی موتعە، لە ساڵانی رابردودا، لە چەندین وڵاتی عەرەبیدا بڵاوبوەتەوە، لە نێویاندا عێراق و سوریا، بەتایبەت لەناو ئەو ناوچانەی لەژێر كۆنترۆڵی میلیشیا شیعەكانی ئێراندان. رێوشوێنی ئەو هاوسەرگیرییە بەپێی لیبراسیۆن بریتییە لە واژوكردنی گرێبەستێك لە نێوان پیاوێك و ئافرەتێكدا، بۆ ماوەیەكی دیاریكراو. كاتە دیاریكراوەكان لە كاژێرێكەوە دەستپێدەكات تا رۆژێك، یان هەفتەیەك و مانگ و ساڵێك و ئەوپەڕی ماوەی ئەو هاوسەرگیرییە، 99 ساڵە.
 
محەممەد بەحر، كە خەڵكی شاری دێرزۆرە، بە ساسەپۆستی راگەیاندوە، "شارەكە كولتور و رێوشوێنە شیعییەكانی تێدا بڵاوبوەتەوە، بەهۆی نزیكییەوە لە عێراق، هەروەها نیشتەجێبونی میلیشیا شیعە شەڕكەرەكانی ئێران، كە بۆ پشتگیری حكومەتی سوریا هاتون. ئەو میلیشیایانە دەروازەی سنوریی ئەلبوكەمالی نێوان عێراق و سوریا بۆ هاتوچۆ بەكاردەهێنن بەبێ هیچ رێگرییەك، بەتایبەت كە ئەوان كۆنترۆڵی دیوی سوریای دەروازەكەیان كردوە، بەبێئەوەی هیچ ئەندامێكی سوپای سوریا لەوێ هەبێت".
 
بڵاوبونەوەی شیعەكان لە ناوچەكەدا و چونە پاڵی دانیشتوانی ناوچەكە، بۆ میلیشیا پشتگیریكەرەكانی رژێمی سوریا، بوەتە هۆكاری قوڵبونەوەی ئەو بۆچونە ئاینییانەی پێشتر لە سوریادا نەبون. لە مانگی نیسانی رابردودا، سێ حاڵەتی هاوسەرگیری موتعە لە نێو ئافرەتانی خوار تەمەنی هەژدە ساڵی ناوچەكە و ئەندامانی ئێرانیی لە لیوای مونتەزیر كە ناوچەكانی گەڕەكی ئەلجورەی بەدەستەوەیە لە شاری دێرزۆر، رویانداوە. ئەم زانیارییانە محەمەد بەحر ئاشكرایكردون، ئەوەشی دوپاتكردوەتەوە كە "باوكی كچەكان، خۆبەخشانی ئەو میلیشیایانەن".
 
كۆمەڵەی شەریعەتی بۆ ئاسانكاری هاوسەرگیریی موتعە لە دیمەشق
 
لە ژێر ئەو ناونیشانە لاوەكییەدا، ماڵپەری دەنگی پایتەخت كە تایبەتمەندی هەواڵەكانی دیمەشقی پایتەختی سوریایە، ئاماژەی بەوەداوە كە كۆمەڵەی شەریعەتی، بارەگای سەنتەری كولتوریی ئێرانی كردوەتە شوێنی خۆی، لە كۆمەڵەكەدا بەشێكی كارگێڕی هەیە، لەگەڵ بەشێكی رێكخستنی گرێبەستەكانی هاوسەرگیریی موتعە، دوای ئەوەی كچان و كوڕان، لە نێوان خۆیاندا لەسەر ماوەی گرێبەستەكە رێكدەكەون.
 
ماڵپەرەكە ئاشكرایكردوە، ئەو نوسینگەیە پێویستی دەكات لەسەر هاوسەرگیریكردوەكان، سەردانی بارەگاكەی بكەن تا لە ناسنامەكانیان و تەمەنی كەسەكان دڵنیا ببێتەوە و وێنە و ناو و تەمەنی ئەو كچانە بنوسێت، كە دەیانەوێت گرێبەستی هاوسەرگیریی موتعە بكەن. بەپێی ماڵپەرەكە تۆماری سەنتەرەكە تائێستا ناوی زیاتر لە 200 كچی دیمەشقی تێدایە، كە دەیانەوێت ئەو هاوسەرگیرییە بكەن، ئەمە جیا لە تەمەن و دۆخی كۆمەڵایەتییان.
 
هەندێك لە دانیشتوانی ناوچەی حەجەر ئەلئەسوەدی دراوسێی ناوچەی سەیدە زەینەب كە نەیانویستوە ساسەپۆست ناویان بڵاوبكاتەوە، بە ماڵپەرەكەیان راگەیاندوە "ئەو كۆمەڵەیە كە نامیلكەی بەسەر دانیشتوانی ناوچەكەدا دابەشكردوە بۆ ناساندنی مەزهەبی شیعە و یارمەتیدانی كەسە هەژارەكانی ناوچەكە، ئاگاداری دانیشتوانی ناوچەكەی كردوەتەوە كە داوایان لە حكومەتی سوریا كردوە بۆ رێگەدان بەكردنەوەی لقێكی رێكخراوەكەیان لە ناوچەی سەیدە زەینەب كە زۆرینەی دانیشتوانەكەی شیعەن".
 
رێكخراوەكە رایگەیاندوە، بەفەرمی داوایان لە حكومەت كردوە بۆ كردنەوەی ئەو لقەی رێكخراوەكەیان، كە خزمەتگوزاری پێشكێشی لاوان دەكات بەپێی شەریعەتی ئیسلام، لەپێناو رێگرتن لە لادانیان و سەرلێشێوان بەبێئەوەی بیر لە مەزهەبی ئاینیی ئەو گەنجانە بكاتەوە.
 
ماڵپەری دەنگی پایتەخت ئاشكرایكردوە كۆمەڵەی شەریعەتی، دامەزراوەیەكی ئیسلامیی ئێرانییە، بارەگای سەرەكی لە شاری مەشهەدی ئێرانە، لە ناوەڕاستی ساڵی رابردوەوە بەفەرمی كارەكانی لە سوریا دەستپێكردوە، بەتایبەت لەو ناوچانەدا كە لە ژێر كۆنترۆڵی میلیشیا ئێرانی و شیعییەكاندان.
 
ماڵپەرەكە رونیكردوەتەوەكە كۆمەڵەكە، لەگەڵ چەند هوتێلێكی پایتەختدا مامەڵە دەكات، وەك قەیرەوان و ڤینیسیا لە ناوچەی بەحسە، كە لە رێگەیەوە رێكخەری گرێبەستەكەی هاوسەرگیری، لە یەكێك لەو دو هوتێلەدا شوێنی نیشتەجێبون تا كۆتایی هاتنی ماوەی گرێبەستەكە، بۆ كەسەكان رێكدەخات. كۆمەڵەكە لە بەغدای پایتەختی عێراقیش لقێكی هەیە، پاش ئەوەی مۆڵەتی كاركردنی فەرمی لە وەزارەتی كار و كاروباری كۆمەڵایەتی وەرگرت و دەتوانێ لە هەمو عێراقدا كاربكات، جگە لە هەرێمی كوردستان.
 
ئوسامە بەشیر، سەرۆكی ئەنجومەنی سورییە ئازادەكان، لە راپۆرتێكی ماڵپەری عەرەبی 21دا قسەی كردوە و دەڵێ "هاتنەناوەوەی شیعی ئێستا ئاشكرایە و لە هەمو شارەكانی سوریادا هەستی پێدەكرێت، لە نێویدا هاوسەرگیریی موتعە كە دەستیكردوە بەبڵاوبونەوە لە نێوان گەنجانی كچ و كوڕدا". ئەو زیاتر گوتویەتی "ئافرەتە سورییەكان بەهۆی پێویستی پارەوە بونەتە شیعە، چونكە زۆرینەیان بێوەژن و هاوسەری كوژراوانی رژێمی سوریان، ئەوان بەهۆی قورسیی بارودۆخەوە ئەو جۆرە هاوسەرگیرییە، ئەنجامدەدەن".
 
ساسەپۆست دەڵێ "لایەنە ئێرانییەكان، دەستیانكردوە بە كردنەوەی چەندین سەنتەر بۆ رێكخستنی گرێبەستەكانی هاوسەرگیریی موتعە، بۆ شەڕكەرە بیانییەكانی ئەندامی میلیشیا پشتگیریكراوەكانی ئێران كە لەپاڵ حكومەتی سوریان، لە چەندین ناوچەی وەك حەی مەساكن، هەنانۆ و فیردەوس، هەروەها شارۆچكەكانی نەبل و زەهرا و ناوچەی عەبتین لە دەوروبەری باشور و باكوری حەلەب، ئەمەش لە ژێر سەرپەرشتی پیاوە ئاینییەكانی ئێراندا".
 
هاوسەرگیریی بۆ دابینكردنی پێویستیە سێكسی و داراییەكان
 
بەپێی ماڵپەری "World By Map"، سوریا پێشەنگی هەژارترین وڵاتی دونیایە بەرێژەی 82،5%، پرۆگرامی خۆراكی جیهانی سەر بەنەتەوە یەكگرتوەكان، دەڵێ لە سوریادا 9،3 ملیۆن كەس بەدەست نەبونی ئاسایشی خۆراكەوە دەناڵێنن، بەردەوامیش بەرزبونەوەیەكی شێتانە لە نرخی كاڵاكان لە بازاڕەكانی سوریادا رودەدەن. بەرزبونەوەكە بەشێوەیەكە لە ماوەی تەنیا یەك ساڵدا، نرخەكان دوقات بوە، موچەش هەروەك خۆیەتی، رێكخراوەكە ئاماژەی بەوەداوە "رێژەی بەرزبونەوەی نرخەكان لە هەمو سوریادا گەیشتوەتە 133%".
 
ئەم ژمارانە دەریدەخەن كە، دانیشتوانی وڵاتەكە توانای لە ئەستۆگرتنی هاوسەرگیریی ئاساییان نییە. دانیشتویەكی شاری درعا بە ساسەپۆستی راگەیاندوە "بیركردنەوە لە هاوسەرگیریی موتعە، لە مێشكی هەر گەنجێكدا هەیە، چونكە كولتورە سورییەكان، گەنجان ناچار دەكات تێچوی هاوسەرگیریی ئاسایی بەتەواوی لە ئەستۆ بگرێت، بەڵام لەگەڵ دابەزینی بەهای لیرەی سوری لە بەرامبەر دۆلاردا، وایكردوە دانی مارەیی ئەستەم بێت، بەتایبەت لە ماوەی رابردودا لە هەندێك ناوچە، مارەیی گەیشتوەتە یەك ملیۆن لیرەی سوری كە بەرامبەر 450 دۆلاری ئەمریكییە، ئەمە جیا لە كڕینی زێڕ كە لە ماوەی رابردودا نرخەكەی بۆ 120 هەزار لیرەی سوری بۆ هەر گرامێك بەرزبوەتەوە، بۆیە خەونی هاوسەرگیری ئاسایی لای گەنجان، لەبارچوە".
 
دانیشتوانی سوریا پێیانوایە، تێچوی ناوەندیی هەر پرۆسەیەكی هاوسەرگیری ئاسایی، نزیكەی 10 ملیۆن لیرەی سورییە، لە كاتێكدا موچەی هیچ فەرمانبەرێكی حكومی لە 50 هەزار لیرەی مانگانە زیاتر نییە، ئەمە وایكردوە بەردەوامبونی ژیان بەشێوەیەكی ئاسایی، ئاڵۆز بێت. چونكە دۆخی سیاسی و ئابوری كە مامەڵەی حكومەتی سوریا لەگەڵ تەنگژەكاندا دروستیدەكات، وایكردوە رێژەی قەیرەیی 70 لەسەد، بەرزبونەوە بەخۆوە ببینێت، لە كاتێكدا هاوسەرگیری دوەم بە 40 لەسەد زیادیكردوە، لەگەڵ سەرهەڵدانی هاوسەرگیریی عورفی، كە بونەتە هۆی دابەزینی رێژەی هاوسەرگیریی ئاسایی.
 
رۆژنامەی بەعسی فەرمی ئاشكرایكردوە، ئەو هۆكارانە و ترسی لەدەستدانی بەخێوكردنی منداڵ، لای ئەو بێوەژنانەی منداڵیان هەیە، وایكردوە ئەوان پرۆسەی هاوسەرگیرییەكانی موتعە بەنهێنی بهێڵنەوە. رۆژنامەكە ئەوەشی راگەیاندوە كە دابەزینی ئاستی هاوسەرگیریی، دەبێتە هۆكاری سەرهەڵدانی ئاسەواری نائەخلاقی نێگەتیڤ و دەركەوتنی جێگرەوەی هاوسەرگیری، وەك پەیوەندییە نائەخلاقی و سەرپێیەكان.
 
ئەسعەد عەبدوڵڵا، كە نوسەرێكی عێراقییە، پێیوایە هاوسەرگیریی موتعە، رێگەچارەیەكی گونجاوە بۆ ئەوانەی تەمەنی هاوسەرگیرییان تێپەراندوە، یان بێوەژنەكان و تەڵاقدراوەكان، بۆ ئەو كەسانەی هاوسەرگیرییەكی بەردەوامیان دەستنەكەوتوە، لەپێناو پاراستنی كەرامەتی خۆیان و پێویستیی سروشتیی هەر مرۆڤێك بۆ سێكسكردن.
 
ئەو پێیوایە ئەو جۆرە هاوسەرگیرییە موتعە رێگەیەكە، بۆ تێركردنی حەزەكان بەرێگەی شەرعی، چونكە ئەو حەزانە كۆنترۆڵ ناكرێن و دەبنە هۆی وێرانكردنی كەسەكان. هەر لەبەرئەوە ئەو جۆرە هاوسەرگیرییە، بۆ ئەوانەی ئەنجامیدەدەن رێگەیەكی باشە بۆ خۆپاراستن لەلادان و بەدەستهێنانی سەقامگیریی لەلایەنی دەرونییەوە، هەروەها چارەسەرێكی تەواوی هەمو كێشەكانە.
 
ئێران و عێراق، نوقمی موتعە بون
 
سەرژمێرییەكانی رۆژنامەی شەهروندی ئێرانی، رونیدەكەنەوە كە 84 لەسەدی گەنجانی ئێران، هاوسەرگیری موتعەیان تاقیكردوەتەوە. ئەو جۆرە هاوسەرگیرییە بەشێوەیەكی بەرفراوان، لە نێوان گەنجان و رواڵانی وڵاتەكەدا باوە. بەتایبەت لە پارێزگاكانی مەشهەد، تاران و ئەسفەهان. رۆژنامەكە هۆكاری پەرەسەندنی ئەو جۆرەی هاوسەرگیری بۆ هۆكارە ئابوری، دەرونیی و سێكسییەكان گەڕاندوەتەوە.
 
كەناڵی بی بی سی لە راپۆرتێكدا ئاشكرایكردوە، لە عێراق كە نوسینگەی تایبەت بەهاوسەرگیریی موتعە هەیە. پیاوانی ئاینی لە ناوچە نزیكەكانی مەزارگە پیرۆزەكانی ئەو وڵاتەدا سەرپەرشتی ئەو نوسینگانە دەكەن. كەناڵەكە ئاشكرایكردوە ئەو پیاوە ئاینییانەی پەیوەندی پێوەكردون، ئامادەبون هاوسەرگیریی موتعە بۆ ماوەی زۆر كەم، كە هەندێكجار لە كاژێرێك زیاتر ناخایەنێت، بخەنە رو لەپێناو رەخساندنی سێكسكردن، هەروەها ئامادەبون ئاسانكاری بۆ كڕیارە كچ و كوڕەكان بكەن، تەنانەت بۆ ئەو ئافرەتانەش كە تەمەنیان 9 ساڵ و بەرەو سەرە. كەناڵەكە گوتویەتی ئەو پیاوانە وەك دەڵاڵ كاردەكەن و روپۆشی شەرعی بەبەر ئەو جۆرە كارانەدا دەكەن.
 
هەرچەندە یاساكانی مافە مەدەنییەكانی عێراق، دان بە گرێبەستەكانی هاوسەرگیریی موتعەدا نانێت، بەڵام حاڵەتەكە لە عێراقدا باوە. لە كاتێكدا كە یاسای عێراق سێكسكردنی پیاوێك لەگەڵ كچ یان ئافرەتێكدا، لەدەرەوەی چوارچێوەی هاوسەرگیری بە تاوان دادەنێت و سزاكەی لانیكەم بە 9 ساڵ بەندكردن داناوە، بۆ ئەو حاڵەتەی ئافرەتەكە تەمەنی لە نێوان 15 تا 18 ساڵ بێت. سزاكە 10 ساڵ بەندكردن بەسەر تاوانكاردا دەسەپێنێت، ئەگەر كچەكە تەمەنی لە 15 ساڵ كەمتر بێت. وێڕای ئەوەش یاسای عێراق رێگەیداوە، دادوەرەكان هاوسەرگیری بۆ كچانی تەمەن 15 ساڵ بەرەو سەر رێكبخەن ئەگەر پێویست بو، لە كاتێكدا تەمەنی دیاریكراو بۆ هاوسەرگیری لە عێراقدا، 18 ساڵییە.
 
هاوسەرگیریی موتعە لە یاساكانی سوریادا
 
بەپێی مەزهەبی شیعە و بۆئەوەی هاوسەرگیری موتعە نەبێتە زینا، وەكئەوەی ساسەپۆست ئاشكرایكردوە، دەبێ هاوسەرگیریی موتعە چەند مەرجێكی تێدا بێت، گرنگترینیان ئەوەیە كە ئافرەتەكە هاوسەری نەبێت، پێگەیشتو بێت و ئەگەر كامڵ نەبوبێت، دەبێ رەزامەندی باوانی بۆ ئەو هاوسەرگیرییە وەربگیرێت. ئەمە جیا لە مەرجی هەبونی مارەیی كە ماڵی بێت یان پارە.
 
هاوسەرگیریی موتعە، مافی میراتگری بە ئافرەتان نادات، لە كاتێكدا ئەو منداڵانەی لەو هاوسەرگیرییە دروستدەبن، وەك هەر منداڵێكی ئاسایی، مافیان بەسەر باوكیانەوە هەیە، لە دوای تەواوبونی ماوەی هاوسەرگیرییەكەش، مەرجی بێهاوسەربونی ناچاری، بەسەر ئافرەتەكەدا جێبەجێدەكرێت. هاوسەرگیرییەكەش كاتێكی دیاریكراوی نییە، بۆی هەیە پێنج خولەك بێت تا 50 ساڵ.
 
رۆژنامەی وەتەنی حكومەتی سوریا، لە زاریدادوەر مەحمود مەعەراوی گواستوەتەوە كە هاوسەرگیریی موتعە، پێكهاتوە لە گرێبەستێكی كاتیی بۆ ماوەیەكی دیاریكراو، لەپێناو بەیەكگەیشتنی دو كەسدا. دو جۆر لەو هاوسەرگیرییە هەیە كاتی یان موتعە، جیاوازییەكەیان تەنیا لە روی دەربڕینی زمانەوانییەوەیە. لەو هاوسەرگیرییەدا ئەگەر پیاو بەئافرەتەكەی گوت بۆ ماوەی ساڵێك و لەسەر مارەیی فڵانە بڕ مارەت دەكەم، ئەوە دەبێتە گرێبەستێكی راستەقینە بەمەرجی بونی دو شاهید. هەمو مەرجەكانی دەستەبەر دەبێت، بەڵام بەمەرج بەتاڵ دەبێتەوە. ئەگەر ساڵێك بەسەر هاوسەرگیرییەكەدا تێپەڕی، ئافرەتەكە بەتەڵاقدراو دانانرێت، تەنیا ئەگەر هاوسەرەكەی ئەو هەنگاوەی نا، یان داوای یاسایی تۆماركرد بۆ بەتاڵكردنەوەی هاوسەرگیرییەكە.
 
هاوسەرگیری موتعە و ئافرەتە سورییەكان
 
هەرچی حاڵەتی دوەمی ئەو هاوسەرگیرییەیە كە ئەنجامدەدرێت، بریتییە لەوەی كە پیاوێك بە ئافرەتەكە بڵێت، چێژم پێ ببەخشە بۆ ماوەی ئەوەندە بەرامبەر ئەوەندە پارەیە، ئەویش بڵێت چێژت پێدەبەخشم. دادوەرەكە لەوبارەیەوە دەڵێ "هاوسەرگیریی موتعە لە سوریادا بەتاڵە و دژی یاسا گشتییەكانە، هەر چوار فەقیهەكەی ئیسلام پێكەوە، هاوسەرگیریی موتعەیان حەرامكردوە، بەڵام جیاوازییان هەیە لەوەدا كە ناوی بنێن بەتاڵ، یان هەڵوەشاوە. بەڵام بەپێی یاسای باری كەسێتی، حوكمی ئەو هاوسەرگیرییە بەتاڵە، چونكە یاسا تەنیا لە یەك كاتدا هاوسەرگیری نێوان دو كەسی بە هەڵوەشاوە داناوە، كاتێك موسوڵمانێك شو بە ناموسوڵمانێك بكات، ئەوانیدیكە هەمویان بەتاڵن".
 
هەر لەبەرئەوەیە ئەگەر هاوسەرگیرییەكە موتعە بێت، هەڵوەشاوەیە، بەڵام ئەگەر كاتیی بێت، گرێبەستەكەی تەواوە و مەرجەكەی بەتاڵە. لەبەرئەوە لە سوریادا و بەپێی یاساكان، هاوسەرگیریی موتعە بونی نییە و لە تۆمارە فەرمییەكاندا تۆمار ناكرێت لە هیچ دادگایەكدا، لەبەرئەوەی ئامانجی ئەو جۆرە هاوسەرگیرییە تەنیا تێركردنی ویستە سێكسییەكانە.
 
ساسەپۆست دەڵێ، پیاوانی ئاینی سەر بە حیزبوڵڵای لوبنانی، رێگەی دیكەیان بۆ ئاسانكاری هاوسەرگیریی موتعە دۆزیوەتەوە. لە ماوەی رابردودا لە لوبنان، حیزبوڵڵاا توانی یاساكانی هاوسەرگیریی موتعە بگۆڕێت بۆ ئاسانتر. فەتوایەكیان دەركرد كە رێگە بە ئافرەتان دەدات، هاوسەرگیریی موتعە بكەن، بەبێئەوەی پێویستیان بە بەسەربردنی ماوەی بێهاوسەریی ناچاری هەبێت كە ماوەكەی 40 رۆژە لە نێوان هاوسەرگیری لەگەڵ پیاوێك و پیاوێكی دیكەدا. (ئەو ماوەی 40 رۆژە، بۆ ئەوە دانراوە تا دڵنیایی دروست بێت لەوەی ئافرەتەكە دوگیان نییە).
 
ئەو فەتوا نوێیە، وەك ئەوەی ساسەپۆست رایگەیاندوە، رێگری لە فڕێدانی تۆو بۆ ناو منداڵدانی ئافرەت دەكات. بەوەش لەبەرئەوەی تۆوفرێدان بۆ ناو منداڵدان لە نێوان ژن و پیاوەكەدا رونادات، ئافرەتەكە دەتوانێت دەستبەجێ هاوسەرگیری بكاتەوە لەگەڵ كەسێكی دیكەدا.
سەرچاوە/ روداو

نوێترین

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.
Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure