لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

ژیان و مێژووی سوڵتانه‌کانی عوسمانی(بەشی یەکەم)

27/05/2018


ئاماده‌کردن و وه‌رگێڕانی: ڕێبوار هه‌مه‌وه‌ندی

 

١ - ئێرتوگرول غازی

 ساڵی 1188 له‌ دایک بووه‌.
ساڵی 1281 کۆچی دوایی کردووه‌.

ناوبراو حوکومڕانی 3 هۆزی کردووه‌ و خاوه‌ن درێژترین ده‌سه‌ڵات بووه‌ له‌ مێژووی عوسمانیدا ، باوکی ناوی ( گوندوز ئالپ ) بووه‌ و دایکیشی ناوی ( حه‌یمه‌ ) بووه‌ ، له‌سه‌ر وه‌سیه‌تی باوکی ده‌سه‌ڵاتی دوای ئه‌وی گرتۆته‌ ده‌ست ، به‌شێک له‌ بنه‌ماڵه‌که‌ی له‌ ناوچه‌ی ( ئاهلان ) ماونه‌ته‌وه‌ ، دوای شه‌ڕی ( مه‌لازگیت ) به‌شێک له‌ ئه‌ندامانی هۆزی ( کایی ) له‌ ناوچه‌ی ( قه‌ره‌جه‌داغ ) له‌ ڕۆژئاوای ئه‌نقه‌ره‌ جێگیر ده‌بن ، له‌ شه‌ڕی ( یاساچه‌مان ) لایه‌نگری سوڵتانی سه‌لچوکی ( عه‌لائه‌دین که‌ی کوبات ) ی کردووه‌ ، سوڵتانی سێلچوکی عه‌لائه‌دین ئه‌رکی پێسپاردووه‌ که‌ خاکی سنوری له‌گه‌ڵ بیزانزێکان که‌ 1000 کم بووه‌ پاراستن و فراوانکردنه‌وه‌ی پیڕاسپاردووه‌ ، له‌ ناوه‌راستی سه‌ده‌ی 13 دا که‌ به‌ره‌و ڕۆژئاوای ئه‌نقه‌ره‌ چووه‌ و ( سوگوت و دۆمائیچ ) ی کردۆته‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی خۆیه‌وه‌.

هۆزی ( کایی) که‌له‌ ژێر فه‌رمان ڕه‌وایی ئێرتوگرول غازی بووه‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌ 400 چادریان هه‌ڵداوه‌ ، ئه‌و سنورانه‌ی که‌ ئێستا شاره‌کانی وه‌ک ( کوتاهیا .. تورسا و سه‌گوت ) پێکده‌هێنن کردویه‌تی به‌ مه‌نزڵی خۆی ، کاتێک شارۆچکه‌ی سه‌گوتی کرده‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی خۆیه‌وه‌ کردیه‌ مه‌رکه‌زی هۆزه‌کان ، له‌ ژیانیدا تاکو کاتی مردنی ئه‌و خاکانه‌ی که‌ توانی له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی بیزانزێکان ده‌ریبهێنێت‌ به‌ گشتی 4.800 کم بووه‌.

توگرول غازی که‌ بناغه‌ی ده‌وڵه‌تی عوسمانی داناوه‌ ، سێلچوکێکان به‌شی باکوری تورکیا له‌ سنوری بیزانزێکانیان کردۆته‌‌ ژێر ڕکێفی ( چۆبان ئۆغلوله‌ر ) که‌ سێ هۆز بوونه‌ ، به‌ڵام عوسمانی کوڕی ئێرتوگرول له‌ سه‌ره‌تای 1300 دا هه‌ر سێ هۆزه‌که‌ی کرد به‌ یه‌ک و به‌ سه‌ڵته‌نه‌تی سێلچوکێکانه‌وه‌ گرێیدان . ئه‌و وه‌سێته‌ی که‌ بۆ عوسمان غازی کوڕی کردویه‌تی رووحی بناغه‌ی دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌تی عوسمانی بووه‌ .له‌ ڕاستیدا ئێرتوگرول غازی به‌ ته‌واوی ساڵی مردنی نازانرێت ، سه‌ره‌رای ئه‌وه‌ی که‌ له‌ سه‌روی 90 ساڵه‌وه‌ بووه‌ له‌ ( سوگوت ) له‌ نێوان ساڵه‌کانی 1281 – 1288 کۆچی کردووه‌ ، ته‌رمه‌که‌ی له‌ شارۆچکه‌ی (سوگوت) ی سه‌ر سنوری شاری ( بیلیجیکه‌ ) نێژراوه‌ .


٢ - عوسمان غازی

 ساڵی 1299 له‌ دایک بووه‌.
ساڵی 1326 کۆچی دوایی کردووه‌.
(( 27 )) ساڵ حوکومڕانی کردووه‌.

عوسمان غازی یه‌کێکه‌ له‌ سێ کوڕه‌کانی ئێرتوگور غازی ، عوسمان غازی برا گه‌وره‌ نه‌بووه‌ ، به‌ڵام که‌سێکی زۆر ئیداری بووه‌ ، وه‌ له‌م باره‌یه‌وه‌ خاوه‌ن قابیلییه‌تێکی زۆر بووه‌ ، دوای کۆچی باوکی هه‌موو سه‌رۆک هۆزه‌کان بڕیاریاندا که‌ بیکه‌ن به‌ سه‌رۆک خێڵی خۆیان ، عوسمان غازی کاتێ بوو به‌ سه‌رۆکی هۆزاکان ته‌مه‌نی 23 ساڵ بووه‌ ، باڵا به‌رز و ناوشان پان بووه‌ ، قۆڵ و مه‌چه‌کی پته‌و بووه‌ و برۆ باریک و چاوگه‌وره‌ بووه‌ ، سه‌ری تا ناوته‌ڵه‌نگی له‌ قاچه‌کانی درێژ تر بوونه‌ هه‌روه‌ها چه‌ناگه‌ی خوار بووه‌ ، کاتێک به‌ میوانی ده‌چێت بۆ ماڵی شێخی گه‌وره‌ ( ئه‌ده‌بالی ) له‌و ژووره‌ی بۆی ته‌رخانکراوه‌ تیای پشوبدات کاتێک قورعانێک به‌ دیواره‌که‌وه‌ ده‌بینێت له‌به‌ر ڕێزگرتن له‌ قورعانه‌که‌ شه‌رم ده‌کات درێژ ببێت و هه‌ربۆیه‌ تاکو به‌یانی به‌بێ ئه‌وه‌ی بنوێت چوارمشقی دانیشتووه‌ ، ئه‌م به‌سه‌رهاته‌ی زۆر مه‌شهوره‌ ، شێخ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به‌م ڕه‌وشه‌ زۆر دڵخۆش بووه‌ کچێکی خۆی داوه‌پێی و دوعای خێری بۆکردووه‌ ، عوسمان غازی له‌ ساڵی 1287 دا فه‌تحی ( قه‌ره‌جاهیشار ) ی کردووه‌ ، له‌ ساڵی 1280 له‌ ( دۆمانچ ) به‌سه‌ر بیزانسه‌کاندا سه‌رکه‌وتووه‌ و ( بیله‌جیک ) ی فه‌تح کردووه‌ و له‌لایه‌ن حکومه‌تی سه‌لچوکێکانه‌وه‌ سێ هۆزیان کردۆته‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتێوه‌ ، له‌ ساڵی 1299 فه‌تحی ( ئینه‌گۆ ) ی کردووه‌ ، به‌م شێوه‌یه‌ ده‌وڵه‌تی سه‌لچوکێکان هه‌ڵوه‌شایه‌وه‌ و عوسمان غازی سه‌ربه‌خۆیی یه‌کینه‌کانی خۆی ڕاگه‌یاند .

له‌ ساڵی 1300 ( یه‌نی شه‌هیر .. کۆپروهه‌سار ) و له‌ ساڵی 1302 ( ئاهیسار .. کۆچهیار ) ی فه‌تح کرد ، عوسمان غازی فراوانی ئه‌و خاکه‌ی له‌ باوکێوه‌ مابۆوه‌ 4.800 کم بوو کاتێک خۆی عوسمان غازی کۆچی کرد فراوانی خاکی ژێر ده‌سه‌ڵاتی 16.000 کم بووه‌ ، پێش ئه‌وه‌ی بمرێت ئه‌م وه‌سێته‌ی بۆ ئۆرهان به‌گ کردووه‌ : (( یه‌که‌م وه‌سێتم بۆ کوڕه‌کانم و هه‌موو دۆستانم ئه‌وه‌یه‌ که‌ هه‌میشه‌ به‌رده‌وام بن له‌ غه‌زا و به‌رده‌وام دین و جه‌لاله‌تی ئیسلام بژێنن ، پیرۆزی و قودسیاتی جیهاد هه‌میشه‌ به‌رز ڕاگرن ، هه‌میشه‌ خزمه‌تی ئیسلام بکه‌ن ، گه‌ر وابکه‌ن ئێوه‌ش هه‌روه‌کو من که‌ چۆن خوا عه‌بدێکی لاوازی وه‌کو منی کرد به‌ فه‌رمانده‌یه‌ک بۆ فتوحاتی وه‌ڵاتان ، به‌ غه‌زا و جیهاده‌کانتان ده‌بینن که‌ ووشه‌ی ته‌وحید زۆر به‌ره‌و دوورتر ئه‌گه‌هێنن ، ئه‌گه‌ر له‌ بنه‌ماڵه‌که‌م هه‌ر که‌سێک له‌ ڕێگای حه‌ق و له‌ دادپه‌روه‌ری لابدات دوعا ده‌که‌م له‌ ڕۆژی مه‌حشه‌ر له‌ به‌خته‌وه‌ری دیتنی ڕه‌سولی ئه‌عزه‌م بێ به‌ش بێت ، کوڕم ، هیچ که‌سێک نییه‌ که‌ بێته‌ دونیاوه‌ و نه‌مرێت ، منیش له‌سه‌ر ئیزنی خوا له‌ مردنه‌وه‌ نزیکم ، ئه‌م ده‌وڵه‌ته‌ ئه‌مانه‌تی تۆی ده‌که‌م ، تۆم ئه‌مانه‌تی مه‌ولانه‌ کردووه‌ ، له‌ هه‌موو کارێکتدا دادپه‌روه‌ریت به‌ڵا ده‌ست بێت )) .

کاتێک عوسمان غازی کۆچی کرد 68 ساڵ بووه‌ ، له‌ ڕێکه‌وتی مانگی ئابی ساڵی 1326 کۆچی کردووه‌ ، له‌ دوای کۆچه‌که‌ی ئه‌و شتانه‌ی به‌جێی هێشتوون پێکهاتوون له‌ :
ئه‌سپێکی ڕه‌سه‌ن، جوتێ جزمه‌، چه‌ند ئاڵایه‌ک، شمشێرێک، تیرکه‌وانێک، قه‌ڵغانێک، سێ مێگه‌له‌ مه‌ڕ، چه‌ند ئه‌سپێک، خوێدانێک و که‌وچکێک. به‌گوێره‌ی گێڕانه‌وه‌یه‌ک که‌ لاوازه‌ ده‌ڵێن وه‌سێتی کردووه‌ ئه‌گه‌ر شاری بورسا ئازاد کرا له‌ وێ بینێژن ، کاتێک له‌ساڵی 1326 بورسا فه‌تح ده‌کرێت له‌سه‌ر ئه‌و وه‌سێته‌ی خۆی ته‌رمه‌که‌ی ئه‌گوازنه‌وه‌ بۆ ئه‌وێ ، له‌ قوبه‌یه‌کی زیوینی ده‌نێژرێت که‌ پێی ده‌ڵێن ( سه‌عید عه‌لی ) ، به‌ڵام به‌گوێره‌ی ته‌قویمی ساڵی مردنی که‌ 1326 ئه‌که‌وێته‌ دوای فه‌تحکردنی شاری بورسه‌وه‌ .

سه‌رده‌می ژیانی عوسمان غازی ئه‌و کاتانه‌ بووه‌ که‌ ئه‌م زاتانه‌ له‌ ژیاندا بوونه‌ وه‌ک ( شه‌جه‌ره‌ی ساداتی نه‌قشبه‌ندێکان حاجی مه‌حمود ئینجیر .. شێخ سه‌عاده‌تین جه‌باوی .. به‌هاده‌دین وه‌لید وه‌ په‌هلیوان مه‌حمود پۆیراز ).

ناوی کوڕه‌کانی عوسمان غازی :
پارازلی به‌گ، چۆبان به‌گ، حه‌مید به‌گ، ئۆرهان به‌گ، عه‌لائه‌دین به‌گ، مه‌لیک به‌گ، ساڤجی به‌گ.

کچه‌که‌ی ناوی :
فاتیمه‌ خاتوونه‌.

 

٣ - ئۆرهان غازی

 ساڵی 1326 حوکمی کردووه‌.
ساڵی 1354 کۆچی کردووه‌.
( 33 ) ساڵ حوکمی کردووه‌.

ده‌وڵه‌تی عوسمانی ، له‌ عوسمان غازییه‌وه‌ ده‌ستی پێکردووه‌ ، به‌ڵام ته‌شکیلاتی ده‌وڵه‌ت و فراوانکردنه‌وه و پته‌وکردنی ئه‌م ده‌وڵه‌ته‌ ئۆرهان غازی بووه‌ ، ڕیشی زه‌رد و باڵا به‌رز و چاو شین بووه‌ ، ڕه‌وشتی نه‌رم و به‌ حورمه‌ت بووه‌ ، به‌ڵام به‌گوێره‌ی کات و پێویست توند ڕه‌و بووه‌ ، هه‌ژارانی خۆشویستووه‌ و ڕێزی زاناکانی گرتووه‌ ، زۆر دیندار بووه‌ و دادپه‌روه‌ر و زانیوێتی چۆن خۆی به‌ خۆشه‌ویست بکات ، به‌تایبه‌ت ده‌چووه‌ ناو خه‌ڵکه‌وه‌ و له‌گه‌ڵیاندا نانی ده‌خوارد و گوێی له‌ کێشه‌کانیان ده‌گرت ، زۆر ووریای هه‌ڵسوکه‌وتی بووه‌ هیچ په‌له‌و نه‌شڵاژاوه‌ ، کاتێک ( ئیزنیک ) ی فه‌تح کردووه‌ زۆر به‌ جوانی ڕفتاری له‌گه‌ڵ مه‌سێحیه‌کان کردووه‌ ، نه‌ک ته‌نها تورک به‌ڵکو زۆر له‌ مێژوو ناسه‌ بیانێکان زۆر به‌ باشی باسیان له‌ مرۆڤ دۆستی ئۆرهان غازیان کردووه‌ ، ئۆرهان غازی له‌ ته‌مه‌نی 15 ساڵییه‌وه‌ به‌شداری شه‌ڕه‌کانی کردووه‌ و به‌شێکی زۆری ژیانی له‌ناو شه‌ڕدا به‌سه‌ر بردووه‌ ، ئه‌و خاکه‌ی که‌ فراوانێکه‌ی 16.000 کم بوو له‌ سه‌رده‌می باوکی توانی فراوانی بکاته‌وه‌ بۆ 95.000 کم ، ئۆرهان غازی وه‌ک سه‌رۆکی ده‌وڵه‌ت له‌ شه‌ڕه‌کاندا به‌سه‌ر له‌شکره‌که‌یه‌وه‌ بووه‌ ، ئۆرهان غازی پێداویستی دروستکردنی ته‌شکیلاتی ده‌وڵه‌تی هه‌ست پێکردووه‌ و بۆ پێکهێنانی ته‌شکیلاتێکی پته‌وی ده‌وڵه‌تی ئه‌م کارانه‌ به‌ ( عه‌لائه‌دین پاشا .. شێخ ئه‌دابالی : که‌ ئاواڵزاوای بووه‌ .. چاندارلی قه‌ره‌ خه‌لیل پاشا ) ڕاسپاردووه‌ ، ده‌توانرێت ئه‌م ته‌شکیلاته‌ له‌ سه‌رده‌می ئۆرهان غازی بکرێت به‌ سێ به‌شه‌وه‌ : پاره‌ .. پۆشاک .. له‌شکر .

کوڕه‌ گه‌وره‌ی ئۆرهان غازی سڵێمان پاشا بووه‌ که‌ پێش باوکی کۆچی کردووه‌ ، له‌ کاتی ژیانیدا ئۆرهان غازی کوڕی دووه‌می به‌ناوی ( هوداواندیگار ) ی کردووه‌ به‌ سه‌رۆک له‌شکر ، یه‌که‌م مزگه‌وت له‌ سه‌رده‌می عوسمانێکاندا دروست کرابێت مزگه‌وتی ( حاجی ئۆزبه‌ ) که‌ له‌ ساڵی ( 1333-1334 ) له‌ ( ئیزنیک ) دروستکراوه‌ ، ئه‌مه‌ش له‌لایه‌ن ئۆرهان غازیه‌وه‌ دروستکراوه‌ ، مه‌دره‌سه‌ی دینی له‌ شاری بورسا له‌ سه‌رده‌می ئۆرهان غازییه‌وه‌ کراوه‌ته‌وه‌ و یه‌که‌م له‌ قه‌بی سوڵتان هه‌ر له‌ سه‌رده‌می ناوبراو پێیان به‌خشێنراوه‌ ، یه‌که‌م دروستکردنی پاره‌ی عوسمانیش هه‌ر له‌ سه‌رده‌می ناوبراو دروستکراوه‌ ، له‌ سه‌رده‌می ئۆرهان غازیدا بۆ یه‌که‌م جار تورکه‌کان به‌ره‌و ئه‌وروپا کۆچیان کردووه‌ ، به‌شی ئه‌نادۆڵۆی ئیسته‌نبوڵیش له‌ سه‌رده‌می ئۆرهان غازیدا خراوه‌ته‌ سه‌ر خاکی عوسمانێکان .

به‌هۆی ڕێزلێنانی له‌ مه‌سێحیه‌کان توانیوێتی بیکات به‌ هۆکارێک که‌ به‌ ئاسانی خاکی ژێر ده‌سه‌ڵاتی مه‌سیحیه‌کان داگیر بکات، له‌سه‌رده‌می ئه‌ودا ئه‌و شارانه‌ و شوێنانه‌ی داگیرکراون ئه‌مانه‌ن : ( 1326 شاری بورسه‌ .. 1329 ئیزنیک .. 1337 گێملیک وه‌ ماڵته‌په‌ .. 1354 ئه‌نقه‌ره‌ و غالیبی ئۆغلو ) فه‌تحکراوه‌ .
ئۆرهان غازی له‌ شاری بورسه‌ له‌ نزیک عوسمان غازییه‌وه‌ نێژراوه‌ .

ناوی کوڕه‌کانی :
سڵێمان پاشا، مورادی یه‌که‌م، ئیبراهیم، خه‌لیل، قاسم.

ناوی کچه‌که‌ی :
فاتیمه‌ خاتوونه‌.

۴ - موراد خوداوه‌ندیگار

 ساڵی 1326 له‌ دایک بووه‌.
ساڵی 1389 کۆچی کردووه‌.
(( 30 )) ساڵ حوکمی کردووه‌.
ناوی باوکی : ئۆرهان غازی.
ناوی دایکی : نێلوفه‌ر خاتوون.

سوڵتان موراد باڵا به‌رز و ده‌موچاوی درێژ و لووت باریک بووه‌ ، له‌ش و لارێکی پته‌وی هه‌بووه‌ ، پۆشاکی ساده‌ و حه‌زی له‌‌ تێکه‌ڵی ڕه‌نگی سپی و سوور بووه‌ ، زۆر ڕێزدار و خۆشه‌ویست و له‌سه‌ر خۆو و به‌ بیرکردنه‌وه‌ کاره‌کانی کردووه‌ و هه‌ڵه‌شه‌ نه‌بووه‌ ، ڕێزێکی زۆری زانا و ده‌ست ڕه‌نگین و هونه‌رمه‌ندانی گرتووه‌ ، به‌شێوه‌یه‌کی زۆر به‌زه‌ییانه‌ هه‌ڵسوکه‌وتی له‌گه‌ڵ هه‌ژاران و نه‌داران کردووه‌ ، له‌ناو خه‌ڵکا پێی گوتراوه‌ ( غازی خونکار ) وه‌کو باوکێک له‌لایه‌ن خه‌ڵکه‌وه‌ ته‌ماشای کراوه‌ ، له‌باره‌ی په‌روه‌رده‌یه‌وه‌ دایکی نێلوفه‌ر خاتون پێوه‌ی خه‌ریک بووه‌ ، کاتی لاوێتی له‌ مه‌دره‌سه‌کانی شاری بورسا به‌سه‌ر بردووه‌ و دوایش چۆتۆته‌ مه‌یدانه‌کانه‌وه‌ و جه‌نگاوه‌ ، به‌بێ ڕاوه‌ستان به‌رده‌وام خه‌ریکی سه‌فه‌ری نێوان ئه‌نه‌دۆڵو و رومه‌لی بووه‌ ( قافقاسی ئێستا ) ، سه‌ره‌رای ئه‌وه‌ی سه‌رقاڵی شه‌ڕ و پێکدادان بووه‌ به‌ڵام توانیوێتی کات بۆ دروستکردنی بینای جوان و نه‌خشه‌سازی بڕه‌خسێنێت ، له‌ شاری بورسا مزگه‌وت و مه‌دره‌سه‌ی دروست کردووه‌ ، ناوبراو بۆ یه‌که‌مجار توانیوێتی شاری ( ئه‌درنه‌ ) بکات به‌ مه‌ڵبه‌ندی حکومه‌ت ، یه‌که‌م کۆشک له‌ ئه‌درنا ناوبراو دروستی کردووه‌ ، خاکی ژێر ده‌سه‌ڵاتیان که‌له‌ سه‌رده‌می ئۆرهان غازی 95.000 کم بووه‌ توانی بیگه‌هێنێته‌ 500.000 کم.

له‌سه‌رده‌می ئه‌ودا ( ئورنه‌ له‌ ساڵی 1362 وه‌ زاگرای کۆن 1363 وه‌ فلیبه‌ فتحکراوه‌ ) ، ساڵی 1364 سه‌رکه‌وتنی له‌ سرپسنداغی به‌ده‌ست هێناوه‌ ، هه‌موو مه‌سیحیه‌کانی له‌ناو داوه‌ ، له‌ساڵی 1365 ( قه‌ره‌بیگا ) خرایه‌ سه‌ر خاکی عوسمانێکانه‌وه‌ ، له‌ ساڵی 1369 ( مایره‌بۆلو .. کرکلاره‌لی .. پنارهه‌سار و ڤیزا ) ده‌ستیان به‌سه‌ردا گیرا ، له‌ ساڵی 1370 دا پاشایه‌تی وه‌ڵاتی بولغار خرایه‌ ژێر ڕکێفی ئیمبراتۆریه‌تی عوسمانییه‌وه‌ ، دوای ماوه‌یه‌ک ده‌ست گیرا به‌سه‌ر ( چامورلوساڤای ) ، له‌ ساڵی 1371 سه‌رکه‌وتنی داگیرکردنی ( چرمان ) ی به‌ده‌ست هێنا ، جارێکی تر مه‌سیحییه‌کان تێکشکێنران ، له‌ ساڵی 1372 ( چه‌ته‌ڵجا ) له‌ ژێر ده‌ستی بیزانسێکان ده‌رهێنرا ، له‌ ساڵی 1374 سربیستان خرایه‌ ژێر ڕکێفی عوسمانێکانه‌وه‌ ، له‌ ساڵی 1375 نیس فه‌تحکرا ، له‌ ساڵی 1378 ( کوتاهیا ) داگیر کرا ، له‌ ساڵی 1382 ( سۆفیا ) فه‌تحکرا ، له‌ ساڵی 1383 ( جاندارئۆغلوله‌ر ) خرانه‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی عوسمانییه‌وه‌ ، له‌ ساڵی 1385 باکوری ئه‌رنه‌ڤوت به‌ ته‌واوی که‌وته‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی عوسمانێکانه‌وه‌ ، له‌ ساڵی 1386 شه‌ڕ له‌گه‌ڵ ( قاره‌مانه‌کان ) هاته‌ ئاراوه‌ ، له‌ ساڵی 1388 ( سلیستری .. زیستۆفی .. نیگبۆلو .. پلیڤنه‌ .. لۆفچه‌ .. دلییۆرمان و دۆبروجه‌ ) که‌وتنه‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی عوسمانێکانه‌وه‌.

 

له‌ ساڵی 1389 جارێکی تر شه‌ڕ به‌رامبه‌ر خاچپه‌رسته‌کان هاته‌ ئاراوه‌ و له‌ ئه‌نجامی شه‌ڕێکی باشی ئیسلامه‌کان له‌ شه‌ڕی کۆسۆڤه‌ سه‌رکه‌وتنیان به‌ده‌ست هێنا ، له‌گه‌ڵ ئه‌م قوربانییه‌شدا زامارێکی زۆریش له‌ ئارادا بوو که‌ زۆربه‌یان زامداری هێزی به‌رامبه‌ر بوون ، سوڵتان موراد ده‌چووه‌ سه‌ر ته‌رمی هه‌موو شه‌هیدێک و به‌ غه‌مگینییه‌وه‌ ده‌یگووت ( آننا لله‌ و آننه‌ لله‌ راجعون ) دوایش داوای ده‌کرد که‌ به‌خاکیان بسپێرن ، که‌ ده‌چووه‌ لای بریندارێک ده‌سی ده‌نا به‌سه‌ریدا و پێی ده‌گووت که‌ برینه‌که‌ی زۆر سه‌خت نییه‌ و لێی ده‌پرسی که‌ ئایا هیچ داواکارییه‌کی هه‌یه‌ یاخود نا ، کاتێک له‌و ناوه‌دا ده‌گه‌ڕا له‌ناو کوژراوه‌کاندا یه‌کێک ده‌جوڵێته‌وه‌ ، سوڵتان موراد روی به‌لایدا وه‌رگێڕا بینی زه‌لامێکی باڵا به‌رز له‌ناو کوژراوه‌کاندا قیت بۆوه‌.

ئه‌م کابرایه‌ ناوی ( میلۆس ) بوو خه‌ڵکی سرب بووه‌ زاوای ( لازار پاشا ) بووه‌ ، هه‌ڵده‌سێته‌ سه‌رپێ و به‌ره‌و سوڵتان ملده‌نێت ، چاودێره‌کانی سوڵتان موراد کابرا ده‌گرن ، به‌ڵام ده‌ڵێت ( وازم لێبێنن .. پێویست ناکات بترسن .. من ده‌مه‌وێت ده‌ستی سوڵتان ماچ بکه‌م و له‌سه‌ر ده‌ستی ئه‌و ببم به‌ موسڵمان هه‌روه‌ها مژده‌یه‌کم پێیه‌ لازار پاشا ده‌ستگیر کراوه‌ .. ته‌ماشاکه‌ن واده‌یهێنن ) ، موراد سوڵتان گوێی له‌م قسانه‌ ده‌بێت ، ئیشارات ده‌کات که‌ به‌ری بده‌ن ، کاتێک چاودێره‌کان ته‌ماشای لازار پاشا ده‌که‌ن دیلی ناوبراو له‌وکاته‌دا هه‌لێکی بۆ ڕێکده‌که‌وێت و له‌ سوڵتان نزیک ده‌بێته‌وه‌ ، له‌سه‌ر شێوازی ئه‌وه‌ی که‌ ده‌یه‌وێت ده‌ست ماچبکات شۆڕده‌بێته‌وه‌ له‌ ژێر باڵیدا خنجه‌رێک ده‌رده‌هێنێت و یه‌که‌مجار ده‌یچه‌قێنێته‌ سه‌ر دڵی سوڵتان و دوایش ده‌یچه‌قێنێته‌ سکی سوڵتان ، چاودێره‌کان هیچ چاوه‌ڕێی ئه‌م کاره‌ نه‌بوون زۆر شڵه‌ژان ، پیاوکوژ ده‌ست ده‌کات به‌ ڕاکردن ، به‌ڵام ده‌گیرێت و له‌ شوێنی خۆیدا پارچه‌ پارچه‌ی ده‌که‌ن ، دوا قسه‌ی سوڵتان پێکهاتووه‌ له‌ :

ئه‌گه‌ر سه‌رکه‌وتنی ئیسلام به‌ شه‌هید بوونی منه‌وه‌ گرێدراوه‌ دوعا ده‌که‌م و نیازمه‌ که‌ شه‌ربه‌تی شه‌هاده‌ت بنۆشم و داواکارم له‌ په‌روه‌ردگار دوعام قبوڵ بکات ، زۆر شوکر و سوپاسی خوای گه‌وره‌ ده‌که‌م دوای بینینی سه‌رکه‌وتنی له‌شکری ئیسلام کۆتایی به‌ ژیانم دێت ، به‌ - به‌یازیدی - کوڕم بڵێن دیله‌ بێ وه‌یه‌کان ئازار نه‌دات ، ده‌ست درێژی نه‌که‌نه‌ سه‌ر ماڵ و ژیانیان ، ئیتر ئێوه‌ و له‌شکره‌ شکۆداره‌که‌م به‌خوا ده‌سپێرم ، خوا ده‌وڵه‌ته‌که‌مان له‌ هه‌موو خراپکاری و به‌ڵایه‌ک بپارێزێت ). دوای ئه‌م وه‌سێته‌ی کۆچی دوایی ده‌کات ، گده‌ و ڕیخۆڵه‌که‌ی له‌ناو کیسه‌یه‌کدا له‌و شوێنه‌ی لێی ده‌کوژرێت ده‌شاردرێته‌وه‌ و گومه‌زێکیان بۆ دروست ده‌که‌ن ، لاشه‌که‌شی ده‌برێت بۆ شاری بورسا ، له‌ گۆڕستانی ( چه‌گرگه‌ ) به‌خاک ده‌سپێردرێت .

ناوی کوڕه‌کانی :
یاقوب چه‌له‌بی، یڵدرم به‌یازید، ساڤجی به‌گ، ئیبراهیم.

ناوی کچه‌کانی :

نه‌فیسه‌، سوڵتان خاتوون.

نوێترین

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.
Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure