لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

سەربڕین لەسەردەمی پەیامبەردا

28/08/2018


وەك سەرچاوە مێژوییەكانی تایبەت بەڕوداو و ڕابردوی مێژوی دەسەڵاتدارێتی ئیسلامی بۆمان دەگێڕنەوە، لەسەردەمی پەیامبەری ئیسلامدا و لەكاتی جەنگ و پەلامارەكاندا هەندێك دۆخی سەربڕین ڕویان داوە، بۆ هەر یەك لەم حاڵەتانەش لەڕوانگەی ئایینی ئیسلامەوە ڕەوایەتی پێ‌ بەخشراوە، گوایە بەتۆمەتی تاوانباری جەنگ و دوژمنایەتی سەرسەختی ئیسلام و پەیامبەرەكەی ئەژماركراون، بۆیە ڕوبەڕوی سەربڕین كراونەتەوە، بێگومان ئەمەش هەڵگری یەك دونیا ڕەخنەو پرسیاری هەمە چەشنەو لەلایەن شارەزایانەوە جیاوازی بۆچون لەسەر ڕەوایەتی یان ناڕەوایەتی سەربڕینی بێباوەڕان بەتۆمەتی جۆراوجۆر لەو سەردەمەدا هەیە، كە ئێرە جێگای باسكردنیان نییەو ئامانجی نوسینەكەی بەندە نییە، هاوكات هیچ زانیارییەك یان ڕوداوێكم بەرچنگ نەكەوت كە لەم سەردەمەدا سەربڕین بەرامبەر بەموسڵمانان لەلایەن خودی موسڵمانەوە ڕوی دابێت، بەمەش ئەم قۆناغە لەمەڕ دیاردەی سەربڕین لەقۆناغەكانی تر جیادەكرێتەوە، چونكە دواتر بەسەدان دۆخی سەربڕین هەن لەسەر دەستی خەلیفەو والی و فەرماندەكانی ئیسلامی دەرهەق بە موسڵمانان ئەنجام دراون.

بۆ ئەوەی دیاردەی سەربڕین لەلایەن موسڵمانانەوە لەساتە وەختەكانی ژیانی پەیامبەری ئیسلام بەرامبەر بەبێباوەڕان و ناحەزانی ئیسلام پشتڕاست بكەینەوە، هەوڵدەدەین چەند ڕوداوێك وەك نمونە لەم بارەیەوە بخەینە ڕو، ئەگەرچی ئەم دیاردەیە لەم قۆناغە مێژوییەدا بەراورد بە قۆناغەكانی دواتری فەرمانڕەوایەتی ئیسلامی لەڕوی چەندایەتی و چۆنایەتییەوە جیاوازی زۆری هەیە، لەبەرئەوەی لەماوەی دواتردا دیاردەی سەربڕین بەشێوەیەك زیاترو فروانتر دەبن، بەتایبەتیش بەرامبەر بەخودی موسڵمانان، تەنانەت بەشێك لەمێژوی ئیسلامی خامۆش و ناشیرین كردو ئێستا خراوەتە ژێر پرسیارەوە، چونكە سەربڕین ناشیرینترین سزایە بەرامبەر بەمرۆڤ، لەبەرئەوەی سەربڕین بۆ ئاژەڵە نەك بۆ مرۆڤ، كە گرنگترین و پڕ بایەخترین بونەوەرەكانی خودان، هەرچەندە باسەكەی ئێمە لەسەر سەربڕینی موسڵمانە لەسەر دەستی موسڵمان، بەڵام ئاماژەكردنیش بۆ ئەم دیاردەیە لەبەراییەكانی دەسەڵاتدارێتی ئیسلامیدا، تەنها مەبەست گێڕانەوەیەكی مێژویی پەیدابونی دیاردەكەیە، ئەمەش چەند ڕوداوێكی سەربڕینە بەرامبەر بەبێباوەڕان كە لەم قۆناغەدا ئەنجامدراون، كە بەكورتی ئاماژەیان بۆ دەكەم:

ئەبو جەهل

ئەبو جەهل ناوی تەواوی (عمرو بن هشام بن المغيرة المخزومي القرشي الكناني)ە، یەكێك لەگەورەو ڕێبەرە دیارەكانی قوڕەیش بوە، یەكێك لەسەرسەختترین دوژمن و نەیارەكانی پێغەمبەر بوە، پێشتر بەنازناوی (ابا الحكم) بانگ دەكرا، بەڵام دواتر پەیامبەر بەنازناوی (ابو جهل) ناساندی، هۆكاری ئەم نازناوەش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە ناوبراو ژنێكی بەتەمەنی بە هۆی ئیسلامبونییەوە بە حەربە كوشت، ئەمەش وایكرد وەك تاوانبارو نەزان تەماشا بكرێت.

ئەبو جەهل لەبێباوەڕە توندەكانی شەڕی ڕۆژی بەدر بوە، كاتێك (عتبە بن ربیعە)ی گەورەی بێباوەڕان پێشنیاری پاشەكشە دەكات لەشەڕەكە، ئەبو جەهل بەتوندی وەڵامی گەورەكەیان دەداتەوەو پێی وابو ئەمە ترسنۆكییەو دەبێت بەرگری بكرێت و تۆڵەی كوژراوەكانیان وەربگرنەوە، تاكو بۆ دواجار لەسەر دەستی هەردو برا (معوذ و معاذ) لێ‌ دەدرێت و دەكەوێت، دواتریش (عبداللە مسعود) دەچێتە سەری و دوای ئەوەی گفتوگۆیەك لەنێوان هەردولایاندا دروست دەبێت و ئەبو جەهل سوكایەتی بەعەبدوڵلا دەكات، سەرئەنجام ناوبراویش پەلاماری دەدات و بەبرینداری سەری ئەبو جەهل لەلاشەی جیا دەكاتەوەو سەری دەبڕێت، تەنانەت گوێچكەیەكیشی دەبڕێت، پاشان دەیباتەوە بەردەم پەیامبەر و ئەویش دەڵێت (أذن بأذن و الرأس زیادە) چونكە باوكی جەهل پێشتر گوێیەكی كوڕی مەسعودی بڕیبو، دەگێڕنەوە كەللە سەری ناوبراو زۆر قورس بوبو.

دیارە چیرۆكی تریش لەبارەی چۆنێتی كوشت نو سەربڕینی ناوبراوە لە ئارادان، بۆیە پێویست ناكات ئاماژە بە هەمویان بكەین، گرنگ ئەوەیە هەمو سەرچاوەكان لەسەر ڕوداوەكەو سەربڕینەكەی كۆكن، بەمەش ئەبو جەهل دەچێتە چوارچێوەی ئەو كەسانەوە كە لەمێژوی ئیسلامیدا سەربڕاون.

ڕوداوی خێڵی بنی القریظە

دوای ئەوەی پەیامبەر لەشاری مەككەوە كۆچ دەكات بۆ شاری مەدینە، ئەو كات سێ‌ هۆزی جولەكە لەو شارەدا دەژیان، كە بریتی بون لە هۆزەكانی (بنو قینقاع و بنو النضیر و بنو قریظە) بۆیە پەیامبەر ئەندامانی هەرسێ‌ هۆزەكە بانگهێشت دەكات بۆ سەر ئایینی ئیسلام، بەڵام زۆربەی ئەوان ئەم بانگەوازەی پەیامبەر ڕەتدەكەنەوە، ناچار لەنێوان هەردولادا نوسراوێك لە چەشنی پەیماننامەدا دەنوسرێت، كە بەهیچ شێوەیەك شەڕی موسڵمانان نەكەن و لە دژیان نەوەستنەوە، كەچی دواتر (بنو القریظە) لەم پەیمانە پاشگەز دەبنەوە.

وەك دەگێڕنەوە دوای ئەوەی لە بەر مەترسی پەلاماری بێباوەڕان پەیامبەرو سوپاكەی لەهەڵكەندنی خەندەقەكە دەبنەوە، قوڕەیش بە (10) هەزار شەڕكەرەوە لەلایەنگرانیان، بەتایبەتیش لەهۆزی (بنو كنانە)و خەڵكی تەهامە بەنیازی پەلاماردانی شاری مەدینە دەكەونە ڕێ، هەرچی سوپای موسڵمانان بو تەنها بریتی بون لە (3)ی هەزار شەڕكەرو خۆیان بۆ بەرگریكردن سازو ئامادە دەكەن، دوای ئەوەی بۆ ماوەی نزیكەی مانگێك سوپای قوڕەیش لەو دیوی خەندەقەكەوە گەمارۆی شارەكە دەدەن سەرئەنجام دوچاری نائومێدی و تێكشكان دەبن.

بەپێی گێڕانەوەكان ئەندامانی (بنو قریظە) بەڕابەرایەتی (كعب بن اسد) لەپەیماننامەكەیان لەگەڵ موسڵمانان پاشگەزدەبنەوەو لەدژی موسڵمانانی مەدینە دەوەستنەوە، كاتێكیش سوپاكەی قوڕەیش تێكشكان و پەیامبەر گەڕایەوە نیو شار، شمشێرەكانیان دادەنێن و پشو دەدەن، بەڵام وەك ئەوەی بوخاری ڕیوایەتی كردوە: جوبرەئیل دێتە لای محەمەد پێی دەڵێت: بۆ چەكەكانتان داناوە؟ ئەویش دەڵێت: چەكمان دانەناوە، گوایە جبریل ئاماژە بۆ (بنو قریظە) دەكات، بەمەش پەیامبەر بەسوپاوە دەچێتە سەریان و فەرمان دەكات ئەوەی توك لەڕومەتی یان لەسەر جەستەی هاتوە بیكوژن.

لەم بارەیەوە ئەبو داود بەسەنەدێكی تەواو لە (عطیە القرظی)وە دەیگێڕێتەوە، وتویەتی: من لەهەرزەكانی (بنو قریظە) بوم، تەماشایان دەكردین، هەر كەسێك توكی لێ‌ هاتبێت دەیانكوشتن، هەر كەسێكیش توكی لێ‌ نەهاتبو نەیاندەكوشت، منیش لەوانە بوم كە توكم لێ‌ نەهاتبو، لەگێڕانەوەیەكی تریشدا دەڵێت: تەماشای عەورەتیان كردوم، كاتێك بینیان توكی لێ‌ نەهاتوە، نەیانكوشتم و بە بارمتەكراویی بردمیان.

لەبارەی ژمارەی كوژراوانی (بنو قریظە) هەندێك مشتومڕو جیاوازی لەدیاریكردنی ژمارەكەدا هەیە، هەندێكیش هەوڵیانداوە ژمارەی كوژراوەكان گەورەتر بكەن و چەندین دیاردەو ڕوداوی تری بچوك بلكێنن بەكۆی ئەم دیاردەیەوە، ئەگەرچی بەشێك لە سەرچاوەكان لەسەرئەوە كۆكن ژمارەی ئەوانەی لەملیان دراوەو كوژراون لەنێوان (600-700) كەسدا بون، هەندێكیش پێیان وایە لەژمارەی سەربڕاوەكاندا زێدەڕەوی كراوەو ژمارەكەیان تەنها لەنێوان (30-40) كەسدایە.

دیارە جیاوازی نێوان هەردو ژمارەكە هێجگار زۆرە، ئەوانەی پشتگیری لەكەمی ژمارەكە دەكەن، پێیان وایە پەیامبەر هەرگیز ڕێگەی بەم كۆمەڵكوژییە نەداوەو تەنها ئاژاوەچی و تاوانباران بەو چەشنە كوژراون و ژمارەكەیان لەهەمو بارێكدا لەچل كەس زیاتر نەبوە، هەرچەندە گێڕانەوەكەی (عگیە قرڤی) ئەوەمان بۆ پشتڕاستدەكاتەوە خوێنڕشتن هەبوەو باس لەوە دەكات دواجار ئەوەی منداڵ و ژنەكان هەبون (سبی) كراون.

لێرەدا ڕەوایە سزای ئەو كەسانە بدرێن كە ناپاكیان كردوەو بەڵێنیان شكاندوە، چۆن بۆ هەمو كەس ڕەوایە بەرگری لەخۆی بكات و سزای توندی دوژمن و نەیارەكانی بدات، بێگومان ئاوهاش بۆ موسڵمانانیش ڕەوایە، بەڵام پرسیارەكە ئەوەیە ئایە ڕەوایە بەو چەشنە كۆمەڵكوژ بكرێن و ملیان لەلاشەیان جیا بكرێتەوە؟ تۆ بڵێی هەمو ئەوانەی كە كوژراون بەو شێوەیە بەشدار بوبێتن لەو ناپاكی و پەیمان شكاندنەدا؟ 

هیچكام لەسەرچاوەكان ئەمەیان بۆ یەكلایی نەكردوینەتەوەو هەمویان تەنها باس لەهۆكاری پەلاماردانەكەو شێوازی كوشتنەكەمان بۆ دەكەن، بەهەرحاڵ ئەمە یەكێكە لەو ڕوداوانەی نێو مێژوی ئیسلامی كە قسەوباسی زۆری لەسەرەوە، هەروەها یەكێكە لەو ڕوداوانەی كە تێدا پرۆسەی سەربڕین لەلایەن سوپای موسڵمانانەوە ئەنجامدراوە، ئیتر ژمارەكە كەم بێت یان زۆر.

كەعبی كوڕی ئەلئەشرەف

كەعب یەكێك لەدەمڕاست و ڕابەرە دیارەكانی جولەكە بوە، باوكی لەهۆزی (طی)و دایكی لەهۆزی (بنی النضیر) بوە، ناوبراو هاوپەیمانی (بنی قریظە)ی گەورەترین هۆزەكانی جولەكەی (یثرب - مدینە) بوە، هەر لەسەرەتای كۆچكردنی پەیامبەر بۆ مەدینە، ئیتر كوڕی ئەشرەف بو بە نەیارو دوژمنكارێكی سەرسەختی پەیامبەر، تەنانەت بوە ئەڵقەی پەیوەندی نێوان جولەكەو هۆزی قوڕەیش بۆ پیلانگێڕی و دژایەتیكردنی موسڵمانان و پەیامبەرەكەیان.

دوای شەڕی بەدر، كەعب ئەچێتە شاری مەككەو لەڕێگای هۆنراوەو گوتارەكانییەوە هانی قوڕەیشییەكان دەدات تاكو تۆڵەی خۆیان و كوژراوەكانیان لەموسڵمانان بكەنەوە، كەواتە ناوبراو ڕۆڵیكی شەڕانگێزی و ئاژاوەگێڕی دەگێڕێت بۆ ئەوەی ئاگری شەڕو ناكۆكییەكان لەدژی پەیامبەرو موسڵمانان زیاتر خۆش بكات، زۆرێك لەسەرچاوەكان هۆكاری گەیشتنی پەیامبەر بەو بڕوایەی دەبێت كەعب بكوژرێت، بۆ ئەم دو هۆكارەی لای خوارەوەی دەگێڕنەوە:

یەكەم: هەوڵدان بۆ زەمكردن و ناشیرینكردنی پەیامبەری ئیسلام لەڕێگای هۆنراوەو هەڵواسینی پڕوپاگەندەی بەردەوامەوە.

دوەم: سوكایەتیكردن بە خێزانی هاوەڵانی پەیامبەر.

بۆیە هەڵویست و كردەوەكانی كەعبی كوڕی ئەشرەف دەگاتە ئاستێك، ئیتر پەیامبەر تەواو دڵگران و ناڕەحەت دەبێت و ئەگاتە ئەو بڕوایە دەبێت بكوژرێت، بۆیە ڕۆژێكیان پەیامبەر دەڵێت (من لی بابن الاشرف فقد اذانی؟ فقال محمد بن مسلمە: أنا به یا رسول الله  و أنا أقتله. قال فافعل) واتا دەڵێت: كەسێكم دەوێت كوڕی ئەلئەشرەف بكوژێت، هەر بۆیە محەمەدی كوڕی مەسلەمە دەڵێت: یا پەیامبەر من دەیكوژم و ئەو كارە دەكەم، دوای ئەمە محەمەد پەیوەندی دەكات بە سەعدی كوڕی مەعازەوە تاكو بۆ ئەو كارە هاوكاری بن، دواتر محەمەدو كوڕی نائیلەو حارسی كوڕی ئەوس و باوكی عەبسی كوڕی جەبر لە گەڵ پەیامبەر كۆدەبنەوەو دەڵێن ئێمە ناوبراو دەكوژین، دواتر (ابو نائلە) ئەركی كوشتنی كوڕی ئەلئەشرەف جێبەجێ دەكات و لەڕێگای پیلانێكەوە ناوبراو دەكوژێت و پاشان كەللە سەرەكەی لەلاشەكەی جیادەكەنەوەو دەیبنەوە بەردەم پەیامبەری ئیسلام و ئەویش سوپاسی خودا دەكات بۆ كوشتنی ناوبراو.

لێرەدا پرسیارەكەی ئێمە لەسەر كوشتنی كوڕی ئەلئەشرەف نییە، بەڵكو لەسەر سەربڕینێتی، چونكە پەیامبەر وتوێتی بیكوژن نەك لەتوپەتی بكەن و كەللە سەرەكەی لەلاشەی جیا بكەنەوە، نەخاسمە دوای سەربڕینەكەشی كەللە سەرەكەیان هێناوەتە بەردەستی پەیامبەر، ئایا خوا ڕیگای داوە بەم شێوەیە دروستكراوەكانی لەتوپەت بكرێن؟

ئەگەر بەپێی پێوەری موسڵمانان و خودی پەیامبەر ناوبراو شایستەی سزای كوشتن بوبێت، ئێ‌ خۆ دەبو دوای كوشتنەكەی دەستبەرداری تەرمەكەی ببونایە، نەك هەنجن هەنجن بكرێت، چونكە ئەمە ئاماژەیە بۆ ئەوپەڕی دڵڕەقی، هاوزەمان دەبێت ئایینی ئیسلام و پەیڕەوكەرانی خاوەنی بەزەیی و لێبوردەیی بن، وەك خوای گەورە فەرمویەتی (ولقد كرمنا بنی ادم) واتا نەوەكانی ئادەممان ڕێزدار و شكۆدار كردوە.

ئوم قیرفە

ناوی تەواوی (فاطمە بنت ربیعە الفزاری)ە، نازناوی (قرفە)ش بۆ ناوی كوڕە گەورەی دەگەڕێتەوە، قیرفەی كوڕە گەورەی فاتیمە لەیەكێك لەپەلامارەكانی سوپای ئیسلام بۆ سەر هۆزەكەیان كوژراوە، كوڕەكانی تریشی دواتر لەشەڕەكانی هەڵگەڕانەوەدا لەسەردەمی ئەبو بەكری سدیقدا كوژراون، دەڵین دوازدە كوڕی هەبوە، وتراویشە ژمارەیان لەمە زیاترە، دایكی قیرفە لەناو عەرەبدا خاوەنی كەسایەتییەكی بەناوبانگ بوەو شانازی پێوە كراوە وەك نمونەی ئازایەتی و لێوەشاوەیی لەناو هۆزەكاندا ناسراو بوە.

ئەم ژنە هەمیشە خۆی وەك دوژمنی سەرسەختی پەیامبەرو موسڵمانان دەزانی، دەگێڕنەوە جارێكیان بە چل سوارەوە لە ئەندامانی خانەوادەكەی لەشكر دەكاتە سەر سوپای موسڵمانان، بۆیە بەفەرمانی پەیامبەر، (زید بن حارثە) بەسرییەكەیەوە پەلاماریان دەدات و هەر چل سوارەكە بە دایكی قیرفەشەوە دەكوژێت، بەڵام لەمەڕ چۆنێتی كوشتنی (ام قرفە) جیاوازی زۆر لە نێو سەرچاوەكاندا هاتوەو هەمویان چونیەك نین.

ئەم بابەتە درێژەی دەبێت......

سەرچاوە/ كتێبی دیاردەی سەربڕین لەمێژوی ئیسلامیدا/ نوسینی حەسەن بارام

نوێترین

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.
Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure