لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

سه‌ره‌تایه‌ك ده‌رباره‌ی ئایین(بەشی دووەم)

11/09/2018


موزه‌فه‌ر جه‌بار عه‌بدوڵڵا

 

له‌پاڵ ئایینی ئیسلامدا له‌ كوردستاندا ئایینی (زه‌رده‌شت)یش یه‌كێكیدیكه‌یه‌ له‌و ئایینانه‌ی كه‌ تائێستاش بوونی هه‌یه‌ و خه‌ڵكی په‌یڕه‌ویلێده‌كه‌ن. سه‌رچاوه‌ی ئه‌م ئایینه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ پیاوێك به‌ناوی (زه‌رده‌شت) كه‌ شوێنكه‌توانی بڕوایان وابوو كه‌ پێغه‌مبه‌ره‌ و بۆ چاكسازی نێردراوه‌، بڕوایان به‌ تاكه‌خوایه‌ك هه‌یه‌ به‌ناوی (ئاهورامازدا)و زه‌رده‌شتییه‌كان بڕوایان به‌ رۆح هه‌یه‌، كه‌ ناویان ده‌نا (ئه‌نجه‌رمانیۆ)، له‌ هه‌ندی له‌ رێوڕه‌سمه‌كانیان به‌ پیرۆزدانانی ئاگر و نوێژكردن به‌ده‌وریدا، له‌ گرنگیترین نه‌ریته‌كانیان دانانی مردووه‌كانیان له‌ شوێنێكی به‌رزدا تا باڵداره‌كان هه‌موو گۆشته‌كه‌ی ده‌خۆن تائێستاش له‌ كوردستاندا ئایینی زه‌رده‌شتی كۆمه‌ڵێك له‌ خه‌ڵكی په‌یڕه‌ویلێده‌كه‌ن، پاشان بوونی چه‌ندین ئایین و مه‌زهه‌بیدیكه‌، له‌وانه‌ مه‌سیحییه‌كان، یه‌زیدییه‌كان، كاكه‌ییه‌كان.. هتد.


ئایین له‌روانگه‌ی كۆمه‌ڵناسییـه‌وه‌; به‌گشتی ده‌توانرێت بگوترێت لێكۆڵینه‌وه‌ كۆمه‌ڵناسییه‌كان ده‌رباره‌ی ئایین له‌ سه‌ده‌ی هه‌ژده‌یه‌م له‌ خۆرئاوا سه‌ریهه‌ڵدا، به‌ڵام له‌و ماوه‌ به‌دواوه‌ له‌ چه‌ند شوێنیدیكه‌ لێكۆڵینه‌وه‌ له‌م بواره‌دا ده‌ستیپێكرد. وه‌ك ده‌زانین كۆمه‌ڵناسی گرنگی تایبه‌تی داوه‌ به‌و بابه‌ت و دیاردانه‌ی كه‌ رۆڵ و كاریگه‌رییان له‌ كۆمه‌ڵگادا هه‌یه‌، به‌پێی ئه‌و راستییه‌ی كه‌ زۆربه‌مان بانگه‌شه‌ی هه‌بوونی بیروباوه‌ڕی ئایینین، ده‌توانین گریمانه‌ی ئه‌وه‌ بكه‌ین كه‌ ئایین له‌ فۆرمه‌ جۆراوجۆره‌كانیدا توانای به‌رپاكردنی په‌یوه‌ندییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی هه‌یه‌، له‌ڕاستیدا له‌ زۆربه‌ی وڵاتانی دونیا، ئه‌و شوێنانه‌ی كه‌ ئایین له‌ ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تیدا تاڕاده‌یه‌كی زۆر بڵاوبووه‌ته‌وه‌، وه‌كو رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست، تێگه‌یشتنی ته‌واوی ئه‌م كۆمه‌ڵگایه‌، بێسه‌رنجدانه‌ ئایینی كۆمه‌ڵگا شتێكی مه‌حاڵه‌.

 

بۆیه‌ كۆمه‌ڵناسان په‌یوه‌ندییان له‌گه‌ڵ ئاییندا به‌رده‌وام پاراستووه‌، بابه‌تی ئایینیش یه‌كێكه‌ له‌و بابه‌ت و دیاردانه‌ی كه‌ زانستی كۆمه‌ڵناسی و زانایانی كۆمه‌ڵناسی گرنگی تایبه‌تیان پێداوه‌، چونكه‌ دیارده‌یه‌كه‌ له‌ناو كۆمه‌ڵگه‌دا دروستده‌بێت و سه‌رهه‌ڵده‌دات نه‌ك له‌ ده‌ره‌وه‌ی كۆمه‌ڵگا، واته‌ له‌گه‌ڵ بوون و دروستبوونی كۆمه‌ڵگه‌دا ئایینیش وه‌ك دیارده‌یه‌ك سه‌رهه‌ڵده‌دات و كاریگه‌ری له‌سه‌ر كه‌سانی ناو كۆمه‌ڵگه‌ جێده‌هێڵێت، بۆیه‌ زانستی كۆمه‌ڵناسی به‌وپێیه‌ی ئه‌و زانسته‌یه‌ كه‌ له‌ دیارده‌ و بابه‌ته‌كانی ناو كۆمه‌ڵگه‌ ده‌كۆڵێته‌وه‌ له‌ بابه‌تی ئایینیش ده‌كۆڵێته‌وه‌، به‌رگریكردنی كۆمه‌ڵناسی له‌ ئایین ئه‌گه‌ر هه‌بێت، له‌به‌رئه‌وه‌ نییه‌ كه‌ شتێكی پیرۆزه‌، به‌ڵكو له‌به‌رئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌رك و فرمانی ئیجابی له‌ كۆمه‌ڵگادا ده‌گێڕێت، واته‌ ئایین ئه‌و بابه‌ته‌ گرنگه‌یه‌ كه‌ هه‌ڵده‌ستێت به‌ گێڕان و جێبه‌جێكردنی ئه‌ركی كۆمه‌ڵایه‌تی، كه‌ ئێمه‌ له‌ دواتردا روونیده‌كه‌ینه‌وه‌، ئایین ئه‌وكاته‌ ده‌بێته‌ ئایین كه‌ له‌ناو كۆمه‌ڵگه‌دا بێت نه‌ك له‌ ده‌ره‌وه‌ی كۆمه‌ڵگه‌.

 

ئه‌وكاته‌ی كه‌ تاكه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ په‌یڕه‌وی له‌ بنه‌ما ئایینییه‌كان ده‌كه‌ن، هه‌مان ئه‌وكاته‌یه‌ كه‌ ئایینیش ئه‌ركی كۆمه‌ڵایه‌تی خۆی جێبه‌جێده‌كات، به‌و مانایه‌ی ئه‌وكاته‌ی كه‌ تاكه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ تاكێكی ئایینی نین، ئیدی بوونی ئایین، یان نه‌بوونی هیچ جیاوازیه‌ك ناكات، چونكه‌ گرنگی و چییه‌تی ئایین به‌ستراوه‌ته‌وه‌ به‌ تاكه‌كانه‌وه‌. له‌ روانگه‌ی كۆمه‌ڵناسییه‌وه‌ ئایین هه‌وێنێكی به‌ توانایه‌ بۆ گۆڕانی بیروبۆچوونی مرۆڤ به‌رامبه‌ر شتانی ده‌وروبه‌ری، به‌تایبه‌ت مرۆڤه‌كانیتر، ئایین گرنگی تایبه‌تی ده‌دات به‌ چه‌مك و دیارده‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان، له‌وانه‌ (تاوان، خۆشبه‌ختی، په‌یوه‌ندی كۆمه‌ڵایه‌تی، پاداشت.. هتد)وه‌ روانگه‌ی تایبه‌تی به‌رامبه‌ر هه‌ریه‌كه‌یان هه‌یه‌، بۆ نموونه‌ له‌ روانگه‌ی "تاوان"ه‌ وه‌ ئایین گرنگییه‌كه‌ی له‌وه‌دا ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ ئه‌و ناڕه‌حه‌تی و ئازاره‌ی به‌سه‌ر كه‌سی تاوانباردا ده‌یهێنێت زۆر زیاتره‌ له‌و خۆشییه‌ كاتییه‌ی مرۆڤی تاوانبار پێیده‌گات.

 

بۆیه‌ هه‌ركاتێك، سزا زیاتربوو له‌ خۆشی، ئه‌وكاته‌ بواری تاوانكردن كه‌مده‌بێته‌وه‌ كه‌ ئایین به‌ جۆرێك له‌ جۆره‌كان ئه‌م لایه‌نه‌ فێری تاك ده‌كات، هه‌روه‌ها ئایین ویژدانی مۆراڵی جێگیرده‌كات و مرۆڤ له‌ پشتبه‌ستن به‌ كار و فرمانه‌كانیدا پته‌وگیرده‌كات، واته‌ ئایین له‌ توانایدا هه‌یه‌ په‌یوه‌ندی كۆمه‌ڵایه‌تی دروستبكات و له‌ تواناشیدا هه‌یه‌ كه‌ په‌یوه‌دییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان به‌هێزبكات، ده‌توانرێت تێبینی ئه‌وه‌ بكرێت په‌یوه‌ندی نێوان تاكه‌كانی تایفه‌یه‌كی ئایینی زۆر به‌هێزه‌ كه‌ "ئیمیل دوركهایم" زۆر به‌ روونی جه‌ختی له‌سه‌ر ئه‌م بابه‌ته‌ كردووه‌ته‌وه‌، له‌ دواتردا روونیده‌كه‌ینه‌وه‌. به‌شێوه‌یه‌كی گشتی یاسا ئایینییه‌كان له‌پێناو كامڵكردنی تاكه‌كانی مرۆڤایه‌تی دانراون، واته‌ یاسا ئایینییه‌كان هاوشانی یاسا وه‌زعییه‌كان هه‌ڵده‌ستن به‌ كامڵكردنی تاكه‌كانی كۆمه‌ڵگا، ئه‌م كامڵكردنه‌ چ له‌لایه‌نی ره‌فتارییه‌وه‌ بێت یان له‌لایه‌نی ده‌روونییه‌وه‌، ئه‌وكاته‌ی تاك له‌ناو گروپێكی دیینیدا خۆی ده‌بینێته‌وه‌، هه‌مان ئه‌وكاته‌یه‌ هه‌ست به‌ دڵنیایی ده‌روونی ده‌كات.


بایه‌خدانی ئایین له‌لایه‌ن كۆمه‌ڵناسانه‌وه‌ رێگه‌خۆشكه‌ربووه‌ بۆ سه‌رهه‌ڵدانی زانستێك به‌ناوی (كۆمه‌ڵناسی ئایین)، یه‌كێك له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌مبواره‌دا خزمه‌تیانكردووه‌، "كارل ماركس"ه‌ كه‌ له‌ سه‌رده‌می خۆیدا به‌ یه‌كێك له‌ زانا گه‌وره‌كانی زانستی كۆمه‌ڵگا داده‌نرا، "ماركس" لێكۆڵینه‌وه‌كانی خۆی ئه‌نجامدا له‌سه‌ر (ئایین، ئابووری، كۆمه‌ڵگا) پاشان توانی كاریگه‌ری هه‌ریه‌كه‌یان له‌سه‌ر ئه‌ویدیكه‌یان روونبكاته‌وه‌، پاشتر ده‌بێت باس له‌ رۆڵی "دۆركهایم" بكرێت، چونكه‌ ئه‌و دانرا به‌ بونیادنه‌ری كۆمه‌ڵناسی ئایین.
"دۆركهایم" گرنگی زۆری داوه‌ به‌ هۆكاری په‌یدابوونی ئایین له‌ كۆمه‌ڵگادا، تیۆرییه‌كی گرنگی له‌م بواره‌دا خسته‌ڕوو، تیۆرێك كه‌ له‌وانه‌یه‌ پێویستنه‌كات كه‌ كه‌سێك به‌رگریلێبكات، به‌ڵام وه‌ڵامێك نه‌بوو بۆ تیۆرییه‌كه‌ی "ماركس" ، دواتر "ماكس ڤێبه‌ر"یش به‌ رۆڵی پاڵه‌وانانه‌ی خۆی هه‌ستا له‌مبواره‌دا، به‌ بۆچوونه‌ گرنگه‌كانی بوونی خۆی سه‌لماند، توێژینه‌وه‌یه‌كی زۆری ئه‌نجامدا له‌ بواری ئایینیدا، راسته‌وخۆ په‌یوه‌ندی نێوان (ئایین و ئابووری) لێكدایه‌وه‌.

 

به‌ڵام به‌ شێوازێكی نوێ‌، ئه‌م سێ‌ كه‌سه‌ له‌ هه‌ره‌ كۆمه‌ڵناسه‌ ناوداره‌كان بوون كه‌ له‌مبواره‌دا خزمه‌تیانكردووه‌، هه‌رچه‌نده‌ بۆچوونه‌كانیان جیاوازن، به‌ڵام كۆمه‌ڵناسی ئایین له‌سه‌ر بنه‌مای ئه‌م جیاوازییه‌ سوودی گه‌وره‌ی بینی، ئه‌وه‌ش دیاره‌ به‌ بێ‌ بوونی ئه‌م جیاوازییه‌ش گرنگی خۆی له‌ده‌ستده‌دات سه‌رهه‌ڵدانی ئه‌م زانسته‌ وه‌ك به‌شێكی كاریگه‌ر له‌ زانستی كۆمه‌ڵناسی، له‌ ئه‌نجامی ئه‌و كاریگه‌رییه‌وه‌ بوو كه‌ ئایین له‌سه‌ر تاكه‌تاكه‌ی مرۆڤه‌كان جێیده‌هێڵێت، كاتێك باس له‌ شتێك ده‌كه‌ین ده‌بێت به‌ر له‌ هه‌موو شتێك پێناسێك بۆ ئه‌و شته‌ دیاریبكه‌ین، بابه‌تی ئایینیش لای زانایانی كۆمه‌ڵناسی جێگای سه‌رنج و تێڕامانه‌.

 

له‌ژێر رۆشنایی ئه‌وه‌ی تائێستا باسمانكرد ده‌توانین سێ‌ ره‌گه‌زی ئایین جیابكه‌ینه‌وه‌ كه‌ بریتینله‌:
یه‌كه‌م: ره‌گه‌زی رۆحی: بریتییه‌له‌ بیروباوه‌ڕه‌كان، سۆز، په‌یوه‌ندی سۆزداری كه‌ مرۆڤ راده‌كێشێت وه‌ك هێزێكی باڵا كه‌ بڕوا به‌ بوون و كاریگه‌ریان بهێنێ‌، هه‌روه‌ها خاوه‌نی سوود و زیانه‌كانی مرۆڤن.
دووه‌م: ره‌گه‌زی رێوڕه‌سم (گقوس): بریتییه‌له‌ جووڵانه‌وه‌ و هه‌ڵسوكه‌وت و ره‌فتاره‌ كۆمه‌ڵییه‌كان، هه‌ستان به‌ جێبه‌جێكردنی په‌رستش و فه‌رزه‌كانیدیكه‌ كه‌ مرۆڤ نزیكده‌كه‌نه‌وه‌ له‌ په‌رستراو، دووریده‌خه‌نه‌وه‌ له‌ تاوان، خه‌شم و توڕه‌یی په‌رستراو، ده‌كرێ‌ رێوڕه‌سمه‌كان ته‌نها به‌ زمان بن، یان جووڵانه‌وه‌ و ره‌فتار.
سێیه‌م: ره‌گه‌زی ده‌قی (العنصر النصوصی):  ئه‌م به‌شه‌ رێسا ئایینییه‌كان له‌خۆده‌گرێت، خۆی له‌ وته‌ و كتێبه‌كاندا ده‌بینێته‌وه‌ كه‌ پیرۆزیان هه‌یه‌، ئه‌م لایه‌نه‌ هه‌ڵده‌ستێت به‌ روونكردنه‌وه‌ی پێگه‌ی تاك به‌گوێره‌ی ئه‌و هێزه‌ی كه‌ بڕوای پێی هه‌یه‌. واته‌ ئایین هه‌ڵده‌ستێت به‌ دیاریكردنی پێگه‌ی تاك به‌پێی ئه‌و رۆڵه‌ی كه‌ هه‌یه‌تی، كه‌واته‌ تاك له‌ چوارچێوه‌ی ئه‌و رۆڵه‌ی كه‌ ده‌یگێڕێت پله‌ی ئایینی بۆخۆی دیاریده‌كات، كاتێك تاك له‌ چوارچێوه‌ی گروپێكی ئایینیدا ده‌ژی، خۆی توانای ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ پێگه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی و ئایینی بۆ خۆی دیاریبكات، ئه‌مه‌ له‌لایه‌ك، له‌لایه‌كیتره‌وه‌ هه‌روه‌ك ئه‌وه‌ی (ئیحسان محه‌ممه‌د حه‌سه‌ن) روونیده‌كاته‌وه‌.

 

ئه‌و هه‌سته‌ی كه‌ بۆ مرۆڤی باوه‌ڕدار دێت، جۆرێكه‌ له‌ هه‌ستی ئایینی، ئه‌م هه‌سته‌ زاڵده‌بێت به‌سه‌ر مرۆڤدا، سیفه‌تێكی كه‌سی و خودی هه‌یه‌، ئه‌سته‌مه‌ بتوانرێت به‌ شێوه‌یه‌كی بابه‌تیانه‌ شیبكرێته‌وه‌، چونكه‌ وابه‌سته‌یه‌ به‌ خودی ناوه‌كی مرۆڤه‌كانه‌وه‌، ئه‌و په‌رچه‌كردار و هه‌سته‌وه‌ر و پاڵنه‌ر و میزاجه‌ی كه‌ له‌نێو هه‌ستی ئایینیدایه‌ ناچێته‌ ژێرباری لێكۆڵینه‌وه‌ی زانستی ورده‌وه‌ به‌و مانایه‌ی كه‌ هه‌ستی ئایینی تایبه‌ته‌ به‌ ناخی مرۆڤ خۆیه‌وه‌ نه‌ك له‌ ده‌ره‌وه‌ی مرۆڤ، ژیانی رۆحانی هه‌ر مرۆڤێك تایبه‌ته‌ به‌ خۆی، هه‌روه‌ك چۆن هیچ تاكیكی مرۆڤ له‌ تاكێكیدیكه‌ ناچێت، ژیانی رۆحانی دیندارێكیش له‌گه‌ڵ دیندارێكیتردا ناچوونییه‌كه‌.

 

واته‌ ناتوانرێت له‌ ده‌ره‌وه‌ هه‌ست به‌و حاڵه‌ته‌ بكرێت كه‌ مرۆڤی باوه‌ڕدار هه‌یه‌تی، چونكه‌ حاڵه‌تی ئایینی تایبه‌ته‌ به‌ خودی مرۆڤ خۆیه‌وه‌، ره‌نگه‌ بتوانرێت ده‌ره‌نجامه‌كانی ببینرێت به‌ڵام ناتوانرێت هه‌ست به‌ حاڵه‌ته‌كه‌ خۆی بكرێت، چونكه‌ هه‌ر كه‌سه‌ و حاڵه‌تی ئایینی تایبه‌تی خۆی هه‌یه‌، كه‌ زۆرجار جیاوازه‌ له‌ حاڵه‌تی كه‌سێكیدیكه‌ گه‌رچی سه‌ر به‌ هه‌مان ئایین و رێبازیش بن، هه‌ربۆیه‌ وتراوه‌ رێگه‌كانی گه‌شتن به‌ خودا به‌ هه‌مان ئه‌ندازه‌ی مرۆڤه‌كانه‌ (گرق الی الله بعدد انفاس خلق الله)، واته‌ چه‌ند بوونه‌ر له‌م بوونه‌وه‌ره‌دا بوونیان هه‌یه‌ ئه‌وه‌نده‌ رێگه‌ی گه‌یشتنمان به‌ خودا هه‌یه‌، هه‌ر كه‌سه‌ و رێگه‌ی تایبه‌تی خۆی هه‌یه‌ بۆ ئه‌زموونكردنی ئایینه‌كه‌ی و گه‌شتن به‌ په‌رستراوه‌كه‌ی (معبود).


"عه‌بدولباست محه‌ممه‌د حه‌سه‌ن" بڕوای وایه‌ كه‌ لێكۆڵینه‌وه‌ی ئایین و تێگه‌یشتنی دیارده‌ی ئایین به‌ سێ‌ قۆناغی سه‌ره‌كیدا رۆشتووه‌ كه‌ بریتینله‌:
قۆناغی یه‌كه‌م: سه‌ره‌تای لێكۆڵینه‌وه‌ی دیارده‌ی ئایین له‌م قۆناغه‌دا له‌ رێگه‌ی (الاستگراد)ه‌وه‌ بوو، به‌و مانایه‌ی لێكۆڵه‌ره‌وه‌ سه‌ره‌تاییه‌كان تێنه‌ده‌كۆشان بۆ لێكۆڵینه‌وه‌ی سیستمی ئایینی خۆی، به‌ڵكو ته‌نها وه‌سفی ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تی هۆزه‌ جیاوازه‌كانیان ده‌كرد و كه‌مته‌رخه‌مبوون له‌ وه‌سفكردنی بیروباوه‌ڕه‌ ئایینییه‌كان و دووربوون له‌ به‌راوردكردنی بیروباوه‌ڕه‌ جیاوازه‌كان.
قۆناغی دووه‌م: ئاراسته‌ی زانایان له‌م قۆناغه‌دا روویكرده‌ لێكۆڵینه‌وه‌ له‌ دیارده‌ی ئایین له‌ كۆمه‌ڵگه‌ جیاوازه‌كاندا، رێبازی گه‌شه‌سه‌ندن یان گۆڕانیان به‌كارده‌هێنا (المنهج التگوری) تێروانینی دیارده‌یی زاڵبوو به‌سه‌ریاندا، به‌وپێیه‌ی كه‌ پێشده‌كه‌ون له‌ رێگه‌ی چه‌ند به‌رنامه‌یه‌كی دیاریكراوه‌وه‌، له‌ ئاسانه‌وه‌ بۆ قورس یان له‌ ساده‌وه‌ بۆ ناره‌ِه‌حه‌ت، فرمانه‌ ئایینییه‌كان به‌شێوه‌یه‌كی ئاسانبوون تا له‌ كۆتاییدا قورسده‌بوون.
قۆناغی سێیه‌م: له‌م قۆناغه‌دا لێكۆڵه‌ره‌وان دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ تێروانینی مه‌زه‌نده‌كردن و خه‌مڵاندن، به‌ڵكو رێبازێكی زانستییان گرته‌به‌ر بۆ لێكۆڵینه‌وه‌ و تێگه‌یشتنی دیارده‌ی ئایین، هه‌وڵیاندا بۆ تێگه‌یشتن له‌ كاریگه‌ریه‌كانی سیستمی ئایینی له‌سه‌ر ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تی و په‌یوه‌ندییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان، دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ تێڕوانینی سیستمی ئایینی به‌ته‌نها و به‌پێی تێروانینی ئایینه‌كه‌ خۆی، هه‌روه‌ك چۆن توێژه‌رانی پێشوو كردیان. كه‌واته‌ له‌م قۆناغه‌دا هه‌وڵی تێگه‌یشتنی ئایین درا وه‌ك دیارده‌یه‌كی كاریگه‌ر له‌ ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تیدا، توێژه‌ران له‌م قۆناغه‌دا كه‌وتنه‌ شیكردنه‌وه‌ی ئایین وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تیدا هه‌یه‌، به‌پێی ئه‌و كاریگه‌ری و رۆڵه‌ی كه‌ هه‌یه‌تی له‌سه‌ر تاك، بۆ ئه‌مه‌ش رێبازی زانستییان گرته‌به‌ر و دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ شیكردنه‌وه‌ی عاتیفییانه‌ی ئایین.


كۆمه‌ڵناسان بڕوایان به‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ سه‌رجه‌می مرۆڤه‌كان سێ‌ جۆر پێداویستییان هه‌یه‌ كه‌ به‌بێ‌ بوونی یه‌كێك له‌مانه‌ ژیانی مرۆڤ نامۆده‌بێت، بۆیه‌ هه‌ریه‌كه‌یان ته‌واوكه‌ری ژیانی مرۆڤه‌ و ناكرێت لێی جودابێته‌وه‌ پێداویستییه‌كانیش بریتینله‌:
یه‌كه‌م: پێداویستییه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌كان: ئه‌مانه‌ خۆیان له‌ پێداویستییه‌ ماددییه‌كاندا ده‌بیننه‌وه‌ وه‌ك (خواردن، خه‌وتن.. )
دووه‌م: پێداویستییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان: ئه‌م پێداویستییانه‌ش خۆیان له‌ پێدواویستییه‌كانی (په‌یوه‌دییه‌كان، سۆز و خۆشه‌ویستی و هاوكاری. هتد ده‌بینێته‌وه‌.
سێیه‌م: پێداویستییه‌ رۆشنبیری و رۆحییه‌كان (الپقافیه‌ والروحیه‌) ئه‌مه‌ش خۆی له‌ پێداویستییه‌ ناوه‌كییه‌كانی مرۆڤدا ده‌بینێته‌وه‌ كه‌ ئایین به‌ به‌شێكی سه‌ره‌كی داده‌نرێت تیایدا.

نوێترین

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.
Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure