لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

هیندۆس(بەشی یەکەم)

13/09/2018


نوسینی: د.هوستن سمیپ
وه‌رگێڕانی بۆ كوردی: كارزان حسین

 

"ئه‌گه‌ر لێیان پرسیم: له‌چ شوێنێكی زه‌ویدا ئه‌قڵی مرۆیی هه‌ستا به‌ قوڵترین تێڕوانینه‌كانی له‌باره‌ی گرنگترین كێشه‌كانی ژیانه‌وه‌، چاره‌سه‌ری دۆزیه‌وه‌ بۆ هه‌ندێكیان شایه‌نی گرنگیپێدانه‌ له‌لایه‌ن هه‌مو مرۆڤێكه‌وه‌، ته‌ناهه‌ت گرنگیپێدانی ئه‌وانه‌ی ئه‌فڵاتون و كانتیان خوێندۆته‌وه‌؟ ئه‌وا پێویست بوو له‌سه‌رم ئاماژه‌ بكه‌م بۆ هیند.
ئه‌گه‌ر له‌ خۆمم پرسی: له‌ چ ئه‌ده‌بێكی جیهانه‌وه‌ ده‌توانین ئه‌و ڕاستكردنه‌وه‌یه‌ ده‌ربهێنین كه‌ پێویستمانه‌ بۆئه‌وه‌ی واله‌ ژیانمان بكه‌ین ببێته‌ ژیانێكی ڕۆحی، له‌ڕاستیدا: مرۆییانه‌ تر، له‌به‌ر ئه‌م ژیانه‌ نا به‌ته‌نها، به‌ڵكو له‌به‌ر ژیانی هه‌تاهه‌تایی؟ ئه‌وا پێویست بوو بۆ جاری دووه‌م ئاماژه‌ بكه‌م بۆ ئه‌ده‌بی هیند."ماكس مۆله‌ر

له‌ شانزه‌ی مانگی ته‌موزی ساڵی 1945 ز. دا، له‌ دورترین ناوچه‌كانی بیابانی "نیومه‌كسیكۆ"، ڕوداوێك ڕویدا، له‌وانه‌یه‌ گرنگترین ڕوداو بێت له‌ سه‌ده‌ی بیسته‌مدا. چه‌ند كاریگه‌ریه‌كی یه‌كله‌دوای یه‌ك بۆ دۆزینه‌وه‌ زانستیه‌كان، كه‌ ده‌ستیپێكرد له‌ زانكۆی شیكاگۆ دواتر چڕكرایه‌وه‌ له‌ ناوچه‌ی "وای" له‌ شاری "لۆس ئالاموس"، ئه‌مڕۆ گه‌یشته‌ لوتكه‌. یه‌كه‌مین بۆمبی ئه‌تۆمی دروستكرا. ئه‌وه‌ به‌ سه‌ركه‌وتنێكی گه‌وره‌ دانرا!"

خه‌ریكه‌ ئه‌و كاته‌دێت كه‌ چوارینه‌ی "كیبلینگج" ئاماژه‌ی پێده‌كات. چه‌كه‌ ئه‌تۆمیه‌كان به‌دڵنیاییه‌وه‌ هه‌مو زه‌وی و ئاسمانی گه‌یاندوه‌ به‌ جۆرێك له‌ "لێپێچینه‌وه‌ی یه‌زدانی". ئه‌وه‌ی جێگای سه‌رنجدانه‌ له‌ ڕاستگۆیی پێشبینیكردنی شاعیردا بریتیه‌له‌وه‌ی بیرۆكه‌ی شیعره‌كه‌ی هه‌ڵقوڵاوه‌ له‌ مێشكی مرۆڤێكدا كه‌ هێمای هێڵی ڕۆژئاوایی ده‌نوێنێت له‌و ساته‌وه‌خته‌ شومه‌دا. ئه‌مه‌ بیرۆكه‌یه‌ك نیه‌ وه‌رگیرابێت له‌ كلتوره‌ ئایینیه‌كه‌یه‌وه‌ به‌ڵكو له‌ كتێبه‌ پیرۆزه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی دوره‌وه‌ وه‌رگیراون، له‌ كتێبی هیندۆسی: "بهاگافادگیتا" واته‌ سرودی یه‌زدان.

له‌ ڕاستیدا، دروست نیه‌ بڵێین هیند و ڕۆژئاوا هه‌رگیز به‌یه‌ك نه‌گه‌یشتون به‌درێژایی هه‌مو ئه‌و كاته‌ی ڕابردو. سه‌ده‌یه‌ك پێش ئێستا، "زۆرو" Thoreau دانی به‌وه‌دانا ئه‌م بیرۆكه‌یه‌ پێكهاتوه‌ له‌ دوو كتێب: كتێبی ئیمیرسۆن: emerson ڕاپۆرتێك له‌باره‌ی سروشته‌وه‌ essay on nature، كتێبی بهاگافاد گیتا. له‌ هه‌مان كاتدا به‌ نزیكه‌یی "ئارسه‌ر شۆپنهاوه‌ر" Arthur Schopenhauer نوسی له‌باره‌ی كتێبه‌ پیرۆزه‌ بنه‌ڕه‌تیه‌كانی هیندۆسیه‌ته‌وه‌، وتی: ((له‌ هه‌مو جیهاندا توێژینه‌وه‌یه‌كی جوان نیه‌ په‌لكێشمان بكات به‌ره‌و بڵندبوون هه‌روه‌ك "ئۆپانیشادات" opanishads به‌و كاره‌ هه‌ڵده‌سێت، ئۆپانیشادات خۆشی دڵنیاكه‌ره‌وه‌م بوو له‌ ژیانمدا به‌هه‌مان شێوه‌ ده‌بێت له‌كاتی مردنمدا.)).
به‌ڵام ئه‌م جۆره‌ له‌ پیاوان ده‌گمه‌ن بوون.

ڕووینه‌داوه‌ ته‌نها له‌ م نه‌وه‌یه‌ماندا نه‌بێت كه‌ به‌شێوه‌یه‌كی به‌رفراوان هه‌ستپێكردنێك له‌ ڕۆژئاوا گجه‌شه‌ی سه‌ندوه‌، به‌هۆی بوونی مه‌زنیه‌كی ڕۆحیه‌وه‌ له‌ هیند، هێشتا پێویسته‌ له‌سه‌رمان كه‌ لێی تێبگه‌ین، ده‌كرێت له‌ رلِاستیدا سودی لێوه‌ربگرین. گرنگترین كه‌س كه‌ ڕۆڵی هه‌بوو له‌ به‌ئاگاهێنانه‌وه‌ی ئه‌م هه‌سته‌ له‌ ڕۆژئاوادا، پیاوێكی بچكۆله‌ بوو، كێشی نه‌ده‌گه‌یشته‌ سی كیلۆگرام، له‌كاتی مردنیدا ئه‌وه‌ی له‌دوای خۆی مایه‌وه‌ له‌ ماڵ و موڵكه‌كه‌ی نه‌ده‌گه‌یشته‌ دوو دۆلار! ئه‌گه‌ر ده‌كراو ێنه‌كه‌ی بڵاوبكرێته‌وه‌ له‌م لاپه‌ڕه‌یه‌دا ئه‌وا یه‌كسه‌ر هه‌موان ده‌یانناسیه‌وه‌. به‌م بۆنه‌یه‌وه‌ چه‌ند كه‌س به‌ وێنه‌كه‌یان ده‌ناسرێنه‌وه‌ له‌ هه‌مو جیهاندا؟ پێش چه‌ند ساڵێك له‌مه‌وبه‌ر یه‌كێكیان وه‌ڵامی دایه‌وه‌ و وتی سێ كه‌سن: "چارلی چاپلن" و "میكی ماوس" و "مه‌هاتما گاندی"، واته‌: گاندی كه‌ گه‌وهه‌ره‌كه‌ی زۆر مه‌زن بوو "واتای مه‌هاتما".

له‌م سه‌رده‌مه‌دا كه‌ تیایدا توندوتیژی و ئاشته‌وایی ڕوبوڕوی یه‌كتر ده‌بنه‌وه‌ زیاتر له‌ هه‌مو كاتێك، ناوی "گاندی" وای لێهات ببێته‌ دژی "هیتله‌ر". ئه‌و به‌ده‌ستهێنانه‌ی بووه‌ هۆی پێدانی ئه‌م پله‌وپایه‌یه‌، بریتیه‌له‌وه‌ی وای له‌ به‌ریتانیا كرد هیند چۆڵ بكه‌ن به‌ شۆڕشێكی ئاشتیانه‌. به‌ڵام به‌ده‌ستهێنانه‌كه‌ی تری، نه‌زانراوه‌، كه‌ لابردنی به‌ربه‌سته‌كانه‌ له‌نێوان تاكه‌كانی نه‌ته‌وه‌كه‌یدا و كۆتایی هێنان به‌ جیاكاری ڕه‌گه‌زیانه‌ له‌ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتوه‌كان، ئه‌مه‌ له‌كاتێكدا "شاربه‌ده‌ركراوه‌كان"ی ناونا "هاریجان" واته‌ "نه‌ته‌وه‌ی یه‌زدان"، به‌رزیكردنه‌وه‌ بۆ ئه‌و پله‌و پایه‌ مرۆییه‌ پیرۆزه‌.

ژه‌نه‌ڕاڵ "مارشال" marshall له‌كاتێكدا هه‌واڵی تیرۆركردنی بیست وتی: ((مه‌هاتما گاندی وته‌بێژ بوو به‌ناوی ویژدانی مرۆڤایه‌تیه‌وه‌)). مه‌سیحیه‌كان خۆڕسكانه‌ ده‌دوێن له‌باره‌ی گاندیه‌وه‌ وه‌ك یه‌كێك له‌و پیاوانه‌ی تاڕاده‌یه‌كی زۆر له‌ مه‌سیح ده‌چێت. له‌ ڕاستیدا زۆر كاریگه‌ر بوو به‌ په‌ندی شاخه‌كه‌. به‌ڵام سه‌رچاوه‌ی ئیلهامه‌كه‌ی له‌ نیشتیمانه‌كه‌یه‌وه‌ بوو. گاندی له‌باره‌ی خۆیه‌وه‌ له‌ وه‌رگێڕانه‌ تایبه‌ته‌كه‌یدا وتی: ((... ئه‌و هێزه‌ی كه‌ هه‌مه‌ له‌كاركردنمدا له‌ بواری ڕامیاریدا، به‌ده‌ستم هێناوه‌ له‌ تاقیكردنه‌وه‌كانمدا له‌بواری ڕۆحیدا)). و دواتر ده‌ڵێت: ((له‌ بواری ڕۆحیدا: ڕاستی بنه‌مایه‌كه‌ ده‌ست به‌سه‌ر هه‌مو شتێكدا ده‌گرێت، كتێبی "بهاگافادگیتا" كتێبێكی زۆرباشه‌ بۆ زانینی ڕاستی)).

به‌دڵنیاییه‌وه‌ ناكرێت به‌وردی كاریگه‌ری "مه‌هاتما گاندی" بزانین له‌ سه‌رنجڕاكێشانی ڕۆژئاواییه‌ هاوچه‌رخه‌كان به‌ره‌و كلتوری ڕۆحی هیند، به‌ڵام ئه‌وه‌ی پێویسته‌ لێره‌دا باسبكرێت گرنگیپێدانی ڕۆژئاواییه‌كانه‌ به‌شێوه‌یه‌كی ڕوون. ژماره‌یه‌ك له‌ نوسه‌ری ئه‌مه‌ریكی دیار هه‌ن ئه‌و ڕاستیه‌ ناشارنه‌وه‌ بیرۆكه‌ تایبه‌تیه‌كانیان وه‌رگرتوه‌ له‌ واتاكانی كلتوری هیند، هێنده‌ی ئه‌وه‌ی وه‌ریانگرتوه‌ له‌ كلتوره‌ نیشتیمانیه‌كه‌یانه‌وه‌. له‌و نوسه‌رانه‌: "ئه‌لدۆس هیكسلی" Aldus huxley، "كریستۆفه‌ر ئیشه‌روود" Kristopher isherwood، "ڤینسینت شیان" sheean Vincent و "لویس فیشه‌ر" louis fischer و "جێرالد هیرد" Gerald heard و "جۆن ڤان دروتن" john van druten. ده‌كرێت ئه‌م دوو زانایه‌ زیادبكه‌ین بۆ لیسته‌كه‌: "رینیه‌ گینۆن" rene gueneon له‌ فه‌ڕه‌نسا، "جۆزێف كامبڵ" campell joseph له‌ په‌یمانگای ساره‌ لۆرنس، "هێنریچ زیمه‌ر" henrich zimmer له‌ زانكۆی كۆڵۆمبیا، كتێبێكی نوسیوه‌ به‌ ناونیشانی "فه‌لسه‌فه‌كانی هیند" philosophies of India به‌پێی وته‌كانی ئه‌و كتێبێكه‌ گرنگی ده‌دات به‌ ((دوباره‌كردنه‌وه‌ی نه‌ڕه‌ی ناو د\ارستانه‌كانی هیند له‌ لایه‌ن هه‌مو جیهانه‌وه‌)). به‌م وتانه‌ ده‌ست پێده‌كات: ((ئێمه‌ی ڕۆژئاوایی ئێستا نزیك ده‌بینه‌وه‌ له‌ گه‌یشتن به‌ چه‌ند ڕێگایه‌ك كه‌ پێشتر ڕوناكبیره‌كانی هیند پێی گه‌یشتون پێش له‌دایكبوونی مه‌سیح به‌ حه‌وسه‌د ساڵ)).

"ئارنۆڵد تینبی" Arnold Toynbee له‌ وانه‌یه‌كدا ساڵی 1952 له‌ زانكۆی ئه‌دنبره‌ پێشبینی ئه‌وه‌ی كرد له‌ماوه‌ی په‌نجا ساڵدا جیهان ده‌كه‌وێته‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتوه‌كانی ئه‌مه‌ریكاوه‌ن به‌ڵام له‌ سه‌ده‌ی بیست و یه‌كدا، لوكاتێكدا ئایین جێگای ته‌كنه‌لۆژیا ده‌گرێته‌وه‌، ئه‌وا ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ هه‌یه‌ "هیند كه‌ئێستا شكست خواردوه‌ جارێكی تر سه‌ركه‌وتن به‌ده‌ست بهێنێته‌وه‌". كاری ئێمه‌ له‌م به‌شه‌دا بریتیه‌له‌وه‌ی تێبگه‌ین له‌ وته‌كانی هیندۆسیه‌ت به‌و جۆره‌ی كه‌توانیویه‌تی سه‌رنجی پیاوێكی وه‌ك "هوكسلی" huxly ڕابكێشێت بۆ ژیانی كه‌سێكی وه‌ك "گاندی" و واله‌ "توینبی" Toynbee بكات به‌جۆرێك بیربكاته‌وه‌ ته‌نانه‌ت له‌ جیهانی ڕۆژئاواییدا،هیند داهاتویه‌كی هه‌یه‌ چاوه‌ڕێیه‌تی.

ئاره‌زوه‌كانی ئاده‌میزاد
ئه‌گه‌ر ویستمان هیندۆسیه‌ت به‌گشتی بخوێنینه‌وه‌-ئه‌ده‌به‌ فراوانه‌كه‌ی، مه‌ڕاسیمه‌ تێروته‌سه‌له‌كانی، نه‌ریته‌ میللیه‌ به‌ربڵاوه‌كانی-ئه‌گه‌ر ویستمان هه‌مو ئه‌مانه‌ وه‌ربگرین به‌شێوه‌یه‌كی گشتی و كورتیده‌كه‌ینه‌وه‌ به‌ وشه‌یه‌كی ناوه‌ندی ئه‌وا ده‌مانبینی هیندۆسیه‌ت به‌ ئاده‌میزاد ده‌ڵێت: ((ده‌توانیت هه‌مو ئه‌و شتانه‌ به‌ده‌ست بهێنیت كه‌ ئاره‌زوی به‌ده‌ستهێنانیان ده‌كه‌یت)). ئه‌مه‌ باش ده‌رده‌كه‌وێت، به‌ڵام بۆ جاری دووه‌متۆپه‌كه‌ ده‌هاته‌وه‌ نێو یاریگاكه‌مان. چونكه‌: چیه‌ ئه‌و شته‌ی ده‌مانه‌وێت؟ ده‌كرێت به‌ ئاسانی وه‌ڵامی بده‌ینه‌وه‌، به‌ڵام ئه‌سته‌مه‌ بتوانین وه‌ڵامێكی باشی ئه‌م پرسیاره‌ بده‌ینه‌وه‌. هیند بیری له‌م پرسیاره‌ كردوه‌ته‌وه‌ له‌ دێرزه‌مانه‌وه‌، زۆر چاوه‌ڕوان بووه‌ پێش ئه‌وه‌ی بگات به‌و وه‌ڵامه‌.

 

ئه‌و ده‌ڵێت ئاره‌زوه‌كانی ئاده‌میزاد چوارن:
1-یه‌كه‌مین شت كه‌ ئاده‌میزاد ئاره‌زوی به‌ده‌ستهێنانی ده‌كات "چێژ"ه‌. ئه‌مه‌ شتێكی سروشتیه‌، چونكه‌ هه‌مومان كاتێك له‌دایك ده‌بین هه‌ڵگری چێژ-ئازاین، ئه‌گه‌ر پشتگوێمان خست و ده‌ستمان دانا له‌سه‌ر فڕنێكی گه‌رم بۆ نمونه‌ یان خۆمان فڕێدایه‌ خواره‌وه‌ له‌ په‌نجه‌ره‌ی قاتی دووه‌می بینایه‌كه‌وه‌، ئه‌وا له‌ناوده‌چوین. كه‌واته‌ چ شتێك له‌وه‌ ژیرانه‌ تره‌ كه‌ شوێنی ئاره‌زو و چێژبه‌خشه‌كان بكه‌وین بۆ جه‌سته‌مان، بیكه‌ین به‌ بنه‌مای ڕێنیشانده‌رمان و دواهه‌مین ئامانجمان؟ له‌وانه‌یه‌ زۆربه‌مان، له‌وانه‌ی بیستویانه‌ ئایینی هیند له‌بنه‌ڕه‌تدا بنیاتنراوه‌ له‌سه‌ر گرنگیدان به‌ جیهانه‌كه‌ی تر، ئه‌م جیهانه‌ ڕه‌تده‌كاته‌وه‌، هه‌روه‌ك ئه‌مه‌ بیركردنه‌وه‌ی زۆرینه‌ی ڕۆژئاواییه‌كانه‌ سه‌باره‌ت به‌ هیند، پێشبینی ئه‌وه‌ ده‌كرێت ئه‌مه‌ جێدانی ئه‌و ئایینه‌ بێت بۆ مرۆڤێك كه‌ گرنگی بدات به‌ چێژ "hedonist" كه‌ به‌ده‌ستهێنانی ئاره‌زوه‌كانی ده‌كاته‌ دوا ئامانجی له‌ ژیاندا، كه‌ سه‌رزه‌نشتكردن و ناشیرین كردنه‌. به‌ڵام به‌م شێوه‌یه‌ نیه‌.

 

ڕاسته‌ هیند "چێژ"ی نه‌كردوه‌ به‌ به‌هادارترین شت له‌ ژیاندا، به‌ڵام ئه‌مه‌ جیاوازه‌ له‌ ئیدانه‌كردنی چێژ وه‌رگرتن و دانانی به‌ كارێكی خراپ. له‌ڕاستیدا هیند به‌و مرۆڤه‌ی كه‌ چێژی ده‌وێت ده‌ڵێت: دوای بكه‌وه‌. چونكه‌ یه‌كێكه‌ له‌ چوار ئامانجه‌ ڕێگه‌پێدراوه‌كه‌ی ژیان. جیهان چه‌ندین شتی مه‌زنی تیایه‌ بۆ چێژ وه‌رگرتن. جیهانێكی لێوانلێوه‌ له‌ جوانی و ئه‌و شتانه‌ی چێژ ده‌به‌خشێته‌ هه‌مو هه‌سته‌كانمان. وێڕای ئه‌وه‌ چه‌ند جیهانێكی بڵندتر هه‌یه‌ له‌م جیهانه‌مان ملیۆنه‌ها جار چێژ تیایدا زیاتره‌، ئه‌و جیهانانه‌ تاقیده‌كه‌ینه‌وه‌ له‌ دوائاسته‌كانی كامڵبوونماندا. به‌دڵنیاییه‌وه‌، بنه‌مای چێژ، وه‌ك هه‌ر بنه‌مایه‌كی تر، پێویستی به‌ ژیری هه‌یه‌ له‌ بیروڕادا. له‌به‌رئه‌وه‌ ناكرێت شوێنی هه‌مو ئاره‌زویه‌كی كتوپڕ بكه‌وین به‌بێ ئه‌وه‌ی توشی سزا بین، هه‌روه‌ك پێویسته‌ ئامانجه‌ بچوكه‌كان بكه‌ینه‌ قوربانی له‌پێناو گه‌یشتن به‌ ئامانجه‌ گه‌وره‌كان له‌ داهاتودا. هه‌روه‌ها پێویسته‌ واز له‌و ئاره‌زوانه‌ بهێنین كه‌ زیان به‌ مرۆڤ ده‌گه‌یه‌نن، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر بۆ خۆپاراستن بێت له‌ دوژمنایه‌تی له‌ جیهانی ده‌ره‌كیدا یان سه‌رزه‌نشتكردنی ویژدان له‌ ناوه‌وه‌.

 

ته‌نها كه‌سی نه‌زان درۆ و دزی و فڕوفێڵ ده‌كات له‌ پێناو گه‌یشتن به‌ به‌رژه‌وه‌ندیه‌كی ساخته‌، كه‌سی نه‌زان ڕێگه‌ به‌خۆی ده‌دات بكه‌وێته‌ نێو ئاڵوده‌بوونێكی مه‌ترسیداره‌وه‌.به‌ڵام له‌ سنوری چاودێریكردنی یاسا ئاكاریه‌ بنه‌ڕه‌تیه‌كاندا ده‌توانیت داوای هه‌مو چێژ و له‌زه‌ته‌كان بكه‌یت كه‌ ئاره‌زویان ده‌كه‌یت. ده‌قه‌كانی هیندۆسیه‌ت زۆر دورن له‌ ئیدانه‌كردنی "چێژ"ه‌وه‌، به‌ڵكو چه‌ند ده‌قێك هه‌ن ڕێگاكانی زیادكردنی چێژ ده‌خه‌نه‌ڕوو بۆ به‌رزترین ئاست. سه‌باره‌ت به‌ جوتیارێكی ساده‌، ئایین-هه‌ر ئایینێك بێت-هه‌ر له‌ شێوازه‌كانی په‌رستن و مه‌ڕاسیمه‌كانی و ڕێنكاییه‌ ئاكاریه‌كانی، هیچ نین جگه‌له‌ كۆمه‌ڵه‌ شتێك ده‌توانن سه‌ركه‌وتن و په‌ره‌سه‌ندن بۆ ژیانی دابین بكه‌ن، ژیانێكی ئارام و ڕزق و ڕۆزیه‌كی باشی پێده‌دات، بارانی بۆ ده‌هێنێت، نه‌خۆشی بۆ چاك ده‌كاته‌وه‌، به‌شێوه‌یه‌كی گشتی ژیانێكی ئارام و پڕ له‌ خۆشی بۆ مسۆگه‌ر ده‌كات، ته‌نانه‌ت سه‌باره‌ت به‌كه‌سێكی ڕۆشنبیر، له‌ فه‌لسه‌فه‌ی هیندۆسیه‌تدا "مه‌زهه‌بێك بۆ چێژ" هه‌یه‌ سه‌رنجی مرۆڤی ڕۆژئاوایی ڕاده‌كێشێت. هیند ده‌ڵێت: ئه‌گه‌ر "چێژ"ت بوێت، ئه‌وا ئه‌و ئاره‌زوه‌ سه‌ركوت مه‌كه‌، به‌ڵكو تێری بكه‌ به‌ جوانترین شێوه‌.

هیند ئه‌مه‌ ده‌ڵێت و چاوه‌ڕوانه‌. چاوه‌ڕوانی كاته‌ كه‌ تیایدا مرۆڤ ده‌رك به‌وه‌ ده‌كات "چێژ" هه‌مو ئه‌و شتانه‌ نیه‌ كه‌ ئاره‌زوی ده‌كات، ئه‌مه‌ كاتێكه‌ بێگومان دێت به‌سه‌ر هه‌مو رۆڤێكدا دێت، به‌ڵام مه‌رج نیه‌ له‌ ژیانی ئێستایدا بێت. گه‌یشتنی مرۆڤ به‌م دۆزینه‌وه‌ و باوه‌ڕپێكردنه‌ هۆكاره‌كه‌ی ئه‌وه‌ نیه‌ خودی "چێژ" شتێكی گه‌نده‌ڵ و خراپه‌، وه‌ك پێشتر باسمان كرد "چێژ" به‌وجۆره‌ نیه‌، به‌ڵكو هۆكاره‌كه‌ی ئه‌وه‌یه‌ چێژ لاوازكه‌ری مرۆڤه‌، تێربوونی نیه‌. "چێژ" به‌پێی سروشته‌كه‌ی شتێكی تایبه‌ته‌ (واته‌ خودیه‌) و خود زۆر له‌وه‌ بچوكتره‌ ببێته‌ بابه‌تێكی خرۆشاندنی هه‌میشه‌یی.

 

"كییر كیگارد" kierkeggard ماوه‌یه‌ك هه‌وڵیدا بۆ  ڕونكردنه‌وه‌ی ئه‌و ئاكاره‌ی ناوی نا به‌ ژیانی جوان كه‌ بنه‌ماكه‌ی به‌ده‌ستهێنانی چێژه‌ به‌ته‌نها، سه‌رئه‌نجام گه‌یشت به‌وه‌ی ئه‌زمونێكی شكستخواردوه‌ له‌ ڕه‌گوڕیشه‌وه‌ كه‌ باسیكردوه‌ له‌ كتێبه‌كه‌یدا "نه‌خۆشی هه‌تا مردن" sickness unto death له‌كاتێكدا وتی: ((گه‌ڕام به‌نێو ده‌ریای چێژدا كه‌ بێ بنه‌، بۆ شوێنێك هه‌تا تیایدا جێگیر بم نه‌مدۆزیه‌وه‌)). هه‌روه‌ك نوسیویه‌تی له‌ "گۆڤاره‌كه‌یدا": ((به‌توندی هه‌ستم به‌وه‌كرد، چێژه‌كان یه‌كله‌دوای یه‌ك كێشم ده‌كه‌ن به‌ ئاڕاسته‌ی خۆیان، له‌ جۆرێك هه‌ڵچونی درۆینه‌وه‌ بۆ به‌ده‌ستهێنانی ژاوه‌ژاو به‌ڵكو ئازار و ئه‌شكه‌نجه‌)). ته‌نانه‌ت له‌باره‌ی شوێن جۆراوجۆره‌كانی چێژوه‌رگرتن له‌ نیویۆرك، له‌به‌رئه‌وه‌ی جیمی واڵكه‌ر jimmy walker گرنگیده‌دات به‌ هه‌مو شتێك جگه‌له‌ قووڵی بیركردنه‌وه‌ی، له‌باره‌یه‌وه‌ ده‌ڵێت له‌ دوا ساته‌كانی ژیانیدا: ((ئه‌مڕۆ  هیچ سیحر و ئه‌فسونێك نابینم جگه‌له‌  شتێكی بێمانا)).

2-كلتێك ئه‌م ساته‌وه‌خته‌ دێت، گرنگیپێدانی تاك ده‌گوازرێته‌وه‌ بۆ ئامانجێكی گه‌وره‌تری ژیان كه‌ "سه‌ركه‌وتنی دونیاییه‌"(1) به‌ هه‌رسێ دیمه‌نه‌كه‌ی: دارایی، ناوبانگ، پله‌وپایه‌. ئه‌مه‌ ئامانجێكی گه‌وره‌ و شایسته‌یه‌، ناكرێت به‌كه‌م بزانرێت. وێڕای ئه‌وه‌ گه‌یشتن به‌ هاوشێوه‌ی ئه‌م ئامانجه‌، هه‌ستی ڕه‌زامه‌ندی و تێربوون ده‌داته‌ مرۆڤ زۆر زیاتر له‌وه‌ی جێژه‌ هه‌ستپێكراوه‌كان ده‌یداتێ. چونكه‌ "سه‌ركه‌وتنی دونیایی" ده‌سكه‌وتێكی كۆمه‌ڵایه‌تیه‌ به‌شێوه‌یه‌كی گه‌وره‌ جه‌نجاڵه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وانی تردا. له‌م گۆشه‌نیگایه‌وه‌ گرنگیه‌ك به‌ده‌ست ده‌هێنێت ناكرێت به‌راوردبكرێت به‌ ڕۆچوون له‌ چێژه‌ هه‌ستپێكراوه‌كاندا.

سه‌باره‌ت به‌ خوێنه‌ری ئه‌مه‌ریكی، ئه‌م ڕاستیه‌ پێویستی به‌ به‌ڵگه‌ نیه‌. چونكه‌ زانا ئه‌نجلو-ئه‌مه‌ریكی زانایه‌كی هه‌وه‌سباز نیه‌، میوانه‌كانی له‌ شوێنكه‌وتوانی شارستانیه‌ته‌كانی تر هه‌مویان به‌نزیكه‌یی له‌ هه‌ڵسكه‌وتیاندا هاوبه‌شن به‌تایبه‌ت ئه‌و نه‌ته‌وانه‌ی به‌ زمانی ئینگلیزی قسه‌ ده‌كه‌ن وێڕای چه‌ند دیارده‌یه‌ك كه‌ پێچه‌وانه‌ی ئه‌مه‌ ده‌رده‌خه‌ن كه‌ چه‌ند نه‌ته‌وه‌یه‌كن سه‌ركه‌وتو نین له‌ چێژوه‌رگرتن له‌ له‌زه‌ته‌ هه‌ستپێكراوه‌كانه‌وه‌، له‌ ڕاستیدا هه‌وڵ نادات بۆ ئه‌وه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی زۆر له‌وه‌ زیاتر په‌له‌یه‌تی. كتاریگه‌ری پڕۆتستانتیه‌تی كالفینی و پاكژكاری(i) هێشتا تیایدا قووڵه‌. ئه‌وه‌ی ڕۆژئاوای ئازادكرد "ئینجیل"ی هه‌ستپێكراو نه‌بوو، به‌ڵكو "ئینجیل"ی سه‌ركه‌وتن و په‌ره‌سه‌ندنی دونیایی. ڕۆژئاوا پێویستی به‌ كه‌سێك نیه‌ هه‌تا بۆی بسه‌لمێنێت "ده‌ستكه‌وته‌كان" هه‌ڵگری سودێكی زۆر گه‌وره‌ترن كه‌ چێژه‌ هه‌ستپێكراوه‌كان پێی ده‌به‌خشێت. به‌ڵام ڕۆژئاوا پێویستی به‌ كه‌سێكه‌ بۆی بسه‌لمێنێت "سه‌ركه‌وتنی دونیایی" سنوری خۆی هه‌یه‌، مرۆڤ هه‌رگیز ناتوانێت بژی به‌ نان به‌ته‌نها، پرسیاری: "لێهاتویی چۆنه‌" زۆر له‌وه‌ قووڵتره‌ له‌ پرسیاری: "چه‌ندی هه‌یه‌؟

هیند دانبه‌وه‌دا دونێت پاڵنه‌ره‌كانی خاوه‌ندارێتی و به‌ده‌ستهێنانی ناوبانگ و پله‌وپایه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی به‌رز چه‌ند پاڵنه‌رێكن ڕه‌گوڕیشه‌یان به‌ قووڵی داكوتیوه‌ له‌ ده‌رونی مرۆڤدا، پێویسته‌ هه‌رگیز به‌ كه‌م نه‌زانرێت. دارایی و سه‌ركه‌وتنی دونیایی پێویستن بۆ چاكسازی له‌ خێزان و پێكهێنانیدا، هه‌ستان به‌ ئه‌ركه‌ شارستانیه‌كان. سوره‌ڕای ئه‌و بڕه‌، سه‌ركه‌وتنی دونیایی هه‌ستكردن به‌ بوونی كه‌رامه‌ت ده‌هێنێت بۆ زۆربه‌ی تاكه‌كان.

نوێترین

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.
Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure