لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

هیندۆس(بەشی سێیەم)

16/09/2018


نوسینی: د.هوستن سمیپ
وه‌رگێڕانی بۆ كوردی: كارزان حسین

 

 

مرۆڤ له‌ڕاستیدا چی ده‌وێت
"ئالدۆس هوكسلی"aldos huxley ده‌ڵێت: ((بۆ هه‌مو مرۆڤێك كاتێك دێت تیایدا ده‌پرسێت له‌باره‌ی هه‌مو ئه‌و شتانه‌ی له‌به‌رده‌ستیدان، ته‌نانه‌ت له‌باره‌ی ئیشه‌ جوانه‌كانه‌وه‌ وه‌ك كاره‌كانی "شكسپیر" یان "بیتهۆڤن"... ئینجا ده‌ڵێت: دواتر چی؟ ئایا ئه‌مه‌ هه‌مو شتێك بوو؟)). ئه‌ته‌مه‌ ڕسته‌یه‌كی له‌مه‌ ڕونتر بدۆزینه‌وه‌، كه‌ جێدانی هیندۆسیه‌ت ڕونبكاته‌وه‌ له‌ جیهاندا. شته‌كانی ئه‌م جیهانه‌ به‌گشتی خراپ نین، به‌ڵكو زۆربه‌ی جوانه‌، ته‌نانه‌ت هه‌ندێكیان به‌جۆرێك جوانه‌ ده‌توانێت سه‌رنجی مرۆڤ ڕابكێشێت بۆ چه‌ندین نه‌وه‌ له‌دوای خۆی. به‌ڵام له‌ كۆتاییدا، هه‌مو مرۆڤێك ده‌گات به‌ ئاستێك ده‌رك به‌وه‌ ده‌كات وه‌ك سیمۆن وێڵ simon well ده‌ڵێت: ((له‌ جیهانی خواروودا شتێك نیه‌ به‌ڕاستی باش بێت، هه‌مو ئه‌و شتانه‌ی به‌ باش دێنه‌ پێشچاو له‌ كۆتاییدا سنورداره‌، پێداویستی ئاده‌میزاد ده‌رده‌خات به‌ گشتی.)).

له‌كاتێكدا مرۆڤ ده‌گات به‌م خاڵه‌ ده‌پرسێت له‌باره‌ی بڵدترین و مه‌زنترین شت كه‌ ئه‌م جیهانه‌ پێشكه‌شی ده‌كات، ته‌نها له‌باره‌ی لوتكه‌ی ئه‌زمونه‌ هونه‌ریه‌كانه‌وه‌ ناپرسێت، به‌ڵكو له‌باره‌ی به‌رزترین ئاسته‌كانی خۆشه‌ویستی و زانین و هه‌ستان به‌ ئه‌ركه‌كانه‌وه‌: "ئایا ئه‌مه‌ هه‌مو شتێكه‌؟؟".ئایا ئه‌مه‌ ئه‌و ساته‌یه‌ كه‌ هیندۆسیه‌ت چاوه‌ڕوانی بوو. هه‌تا مرۆڤ ڕازی بێت به‌ به‌ده‌ستهێنانی ئامانجه‌كانی وه‌ك "چێژ" و "سه‌ركه‌وتنی دونیایی" و "ژیانی ته‌رخانكراو بۆ خزمه‌تكردن" چونكه‌ دانای هیندی هه‌راسانی ناكات به‌هیچ شێوه‌یه‌ك، ته‌نها به‌ پێشكه‌شكردنی هه‌ندێك له‌ ئامۆژگاریه‌كان له‌باره‌ی چۆنیه‌تی به‌دیهێنانی ئه‌و ئامانجانه‌ به‌شێوه‌یه‌كی باشتر و چالاكتر. لێره‌وه‌ ساته‌وه‌ختێكی ئاڵۆز ده‌ست پێده‌كات له‌كاتێكدا ئه‌م شتانه‌ بریسكه‌كه‌یان له‌ده‌ست ده‌ده‌ن، دواتر مرۆڤ خۆی ده‌بینێته‌وه‌ له‌وه‌ی ئاره‌زو ده‌كات شتێكی تر له‌لای ژیان به‌ده‌ست بهێنێت.

ئایا ژیان شتێكی تری هه‌یه‌ یان نا؟ له‌وانه‌یه‌ ئه‌و پرسیاره‌ی خه‌ڵك دابه‌شبوون له‌باره‌یه‌وه‌ به‌شێوه‌یه‌كی توند و زیاتر له‌ هه‌ر پرسیارێكی تر. به‌ڵام وه‌ڵامی هیندی له‌باره‌ی ئه‌م پرسیاره‌وه‌ ئاشكرا و ڕوونه‌: به‌ڵێ، ژیان چه‌ند توانایه‌كی تری هه‌یه‌. بۆ زانینی ئه‌م توانایانه‌ پێویسته‌ بۆئه‌و پرسیاره‌ی: "ئاده‌میزاد چی ده‌وێت؟". هیندۆسیه‌ت ده‌ڵێت هه‌مو ئه‌وه‌ی له‌ وه‌ڵامدا ده‌یڵێم له‌باره‌ی ئه‌م پرسیاره‌وه‌، چه‌ند وه‌ڵامێكی زۆر ساده‌یه‌. "چێژ" و "سه‌ركه‌وتنی دونیایی" ده‌مانبات به‌ ئاڕاسته‌ی ئه‌و شته‌ی له‌ ڕاستیدا ده‌مانه‌وێت. ئه‌وه‌ی مرۆڤ له‌ڕاستیدا ده‌یه‌وێت كۆمه‌ڵه‌ شتێكی قووڵترن. یه‌كه‌م: ئاده‌میزاد "بوون"ی ده‌وێت. هه‌ریه‌كه‌ له‌ ئێمه‌ پێی باشه‌ بوونی هه‌بێت. هیچ كه‌سێك ئاره‌زوی فه‌نابوون ناكات. له‌ كۆتاییه‌كانی ژیانیدا، په‌یامنێرێكی گه‌وره‌ی جه‌نگی جیهانی دووه‌م، ئێرنی بایل erni pyle باسی له‌ كه‌شوهه‌وای ئه‌و ژوره‌ كرد كه‌ تیایدا سی و پێنج سه‌رباز تیایدا كۆبوونه‌وه‌ ئه‌ركی بۆردومانكردنیان پێدرا بۆ ڕۆژی دووه‌م-ئه‌مه‌ ئه‌ركێكه‌ ته‌نها چواریه‌كی كه‌سه‌كان ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ كاتێك ده‌چن بۆ ئه‌نجامدانی: ئه‌و هه‌سته‌ی تێبینیم كرد له‌لای ئه‌و سه‌ربازانه‌ له‌ڕاستیدا ترس نه‌بوو به‌ڵكو "ڕقێكی قووڵه‌ بۆ وازهێنان له‌ داهاتوو".

 

هیندۆسیه‌ت ده‌ڵێت: ئه‌م هه‌سته‌ به‌سه‌ر هه‌موماندا ده‌سه‌پێنرێت. هیچ كه‌سێك له‌ ئێمه‌ پێی خۆش نیه‌ داهاتوو به‌رده‌وام ده‌بێت به‌بێ ئه‌و. دروسته‌ هه‌ندێك كه‌س خۆی ده‌بینێته‌وه‌ په‌لكێشكراوه‌ به‌ره‌و خۆكوژی به‌هۆی نائومێدی و بێهیواییه‌وه‌، به‌ڵام هیچ مرۆڤێك دڵخۆش نابێت به‌بێ هۆ بۆ مردن. دووه‌م: مرۆڤ "زانست"ی ده‌وێت، هه‌مومان ده‌مانه‌وێت به‌جۆرێك بین "ده‌رك بكه‌ین به‌ هه‌مو شتێك". خۆشه‌ویستی زانین له‌لای خه‌ڵك بێ سنوره‌، له‌و كاته‌دا زانای فیزیا كه‌ به‌ خۆشه‌ویستیه‌وه‌ ده‌گه‌ڕێت به‌ دوای نهێنیه‌كانی سروشتدا، ئه‌و بازرگانه‌ی كه‌ به‌ چاوچنۆكانه‌ ڕۆژنامه‌ی ڕۆژانه‌ ده‌خوێنێته‌وه‌، ئه‌و هه‌رزه‌كاره‌ی دانیشتوه‌ له‌به‌رده‌م شاشه‌ی ته‌له‌فیزۆنه‌وه‌ ده‌یه‌وێت لایه‌نی براوه‌ بزانێت له‌ یاری تۆپی پێدا، ئه‌و هاوسێیه‌ی له‌ ژنه‌دراوسێكه‌ی ده‌پرسێ له‌باره‌ی دوایین هه‌واڵی كۆمه‌ڵگه‌وه‌ له‌كاتێكدا سه‌رقاڵی خواردنه‌وه‌ی كوپێك له‌ قاوه‌یه‌. له‌لای هه‌موان خۆشه‌ویستی زانین هه‌یه‌ به‌ڕاده‌یه‌ك تێرناكرێت.

 

تاقیكردنه‌وه‌یه‌ك سه‌لماندویه‌تی مه‌یمونه‌كان هه‌وڵ ده‌ده‌ن بۆ زانینی ئه‌وه‌ی چی هه‌یه‌ له‌پشت ته‌ڵه‌كانه‌وه‌، زیاتر له‌و هه‌وڵه‌ی ده‌یدات بۆ به‌ده‌ستهێنانی خۆراك یان سێكس. ئه‌گه‌ر خۆشه‌ویستی زانین به‌هێز بێت به‌و ڕاده‌یه‌ له‌لای مه‌یمه‌نه‌كان، ئاخۆ ده‌بێت چه‌نده‌ به‌هێز بێت له‌لای مرۆڤه‌كان؟ سێیه‌مین شت كه‌ خه‌ڵك داوای ده‌كات بریتیه‌ له‌: "شادمانی". دڵخۆشی كۆمه‌ڵێك هه‌سته‌، گرنگترینیان دژ به‌ بێ هیوایی و نائومێدیه‌. ئه‌مانه‌ ئاره‌زوه‌ ڕاسته‌قینه‌كانی مرۆڤن. ئه‌گه‌ر ویستمان وێنه‌كه‌ ته‌واو بكه‌ین پێویسته‌ ڕاستیه‌كی تری گرنگ زیادبكه‌ین: له‌ڕاستیدا ئه‌وه‌ی مرۆڤ ده‌یه‌وێت ته‌نها ئه‌و سێ شته‌ نیه‌, به‌ڵكو به‌ شێوه‌یه‌كی ناكۆتا ئه‌مانه‌ داواده‌كات. یه‌كێك له‌ گرنگترین تایبه‌تمه‌ندیه‌كانی مرۆڤ بریتیه‌له‌وه‌ی بوونه‌وه‌رێكه‌ ده‌توانێت بیرۆكه‌ی ناكۆتا وێنا بكات، ئه‌م توانایه‌ هه‌مو ژیانی ڕه‌نگ ده‌كات، هه‌روه‌ك وێنه‌ زه‌یتیه‌كه‌ی چیریكۆ chirico ئه‌مه‌ ڕوون ده‌كاته‌وه‌ به‌شێوه‌یه‌كی زۆر كاریگه‌ر كه‌ ناوی ناوه‌: "سۆز بۆ ناكۆتا". باس له‌ هه‌ر چاكه‌یه‌ك بكه‌یت ده‌بینیت مرۆڤ ده‌توانێت كه‌مێك له‌وه‌ زیاتر وێنابكات، له‌كاتێكدا به‌و كاره‌ هه‌ڵده‌سێت به‌شێوه‌یه‌كی زیاتر ئاره‌زوی ده‌كات.

 

زانستی پزیشكی مامناوه‌ندی ته‌مه‌نی مرۆڤی زیادكردوه‌، به‌ڵام ئایا مرۆڤ ئاماده‌یه‌ بۆ مردن له‌كاتێكدا ده‌گاته‌ ئه‌و ته‌مه‌نه‌؟ كه‌واته‌ ئه‌گه‌ر ویستمان بڕیار بده‌ین له‌سه‌ر ئه‌و ڕاستیه‌ به‌ته‌واوی ده‌ڵێین: ئه‌وه‌ی مرۆڤ ده‌یه‌وێت له‌ ڕاستیدا: بوونی ناكۆتایه‌، زانستی ناكۆتایه‌، شادمانی ناكۆتایه‌. واته‌ به‌ چاوپۆشیكردن له‌وه‌ی ئێستا بڕیاری له‌سه‌ردراوه‌ له‌م ساته‌دا، ئه‌وه‌ی مرۆڤ ئاره‌زوی ده‌كات له‌ڕاستیدا بوونی ئه‌و سێ شته‌یه‌. ئه‌گه‌ر ویستمان ئه‌و سێ شته‌ كۆبكه‌ینه‌وه‌ له‌یه‌ك وشه‌دا ئه‌وا ده‌مانوت ئه‌و شته‌ی له‌ڕاستیدا مرۆڤ ئاره‌زوی ده‌كات بریتیه‌ له‌ "ئازادی" (به‌ سنسكریتی: موكتی mukti). واته‌ ئازادی ته‌واو له‌ كۆت و به‌نده‌كان كه‌ ناژمێردرێن كه‌ بوونی ئێستای به‌ستوه‌ته‌وه‌. (1)"چێژ" (2)"سه‌ركه‌وتنی دونیایی" (3)"هه‌ستان به‌ ئه‌ركی پێویست(به‌ئاڕاسته‌ی مرۆڤایه‌تی)" (4)"ئازادی". به‌مشێوه‌یه‌ له‌وانه‌یه‌ بازنه‌كه‌مان ته‌واو كردبێت له‌باره‌ی ئه‌و شتانه‌ی مرۆڤ به‌ڕاستی ده‌یه‌وێت به‌ده‌ستیان بهێنێت.


ئێستا ده‌گه‌ڕێینه‌وه‌ سه‌ر ده‌رئه‌نجامه‌ خرۆشێنه‌ره‌كه‌ كه‌ باسی هیندۆسیه‌تمان پێ كرده‌وه‌: ((ئه‌و شته‌ی مرۆڤ ده‌یه‌وێت به‌شێوه‌یه‌ك كه‌ پێداگری ده‌كات بۆ به‌ده‌ستهێنانی، بریتیه‌له‌و شته‌ی ده‌توانێت به‌ڕاستی به‌ده‌ستی بهێنێت)). واته‌ بوونی ناكۆتا و زانستی ناكۆتا و شادومانی ناكۆتا، هه‌مویان له‌برده‌ستی مرۆڤدان. به‌ڵام ئه‌و هه‌واڵه‌ی تری هیندۆسیه‌ت كه‌ وروژێنه‌رتره‌ ئه‌مه‌یه‌: ((ئه‌وه‌ی مرۆڤ ده‌یه‌وێت له‌به‌رده‌ستیدا نیه‌ به‌ته‌نها، به‌ڵكو له‌ ئێستادا خاوه‌نیه‌تی!)). بابپرسین: مرۆڤ چیه‌؟ ئایا جه‌سته‌یه‌ به‌دڵنیاییه‌وه‌، به‌ڵام لێره‌دا شتێكی تر هه‌یه‌. ئایا كه‌سایه‌تیه‌كه‌ ئه‌قڵ و یاده‌وه‌ریه‌كانی و ئاره‌زوه‌كانی ده‌گرێته‌وه‌ كه‌ له‌لای دروست بوون له‌ ئه‌زمونه‌ كانیه‌وه‌ له‌باره‌ی شێوازێكی تایبه‌ت له‌ ژیان كه‌ تیایدا ژیاوه‌؟ به‌ڵێ به‌و شێوه‌یه‌. به‌ڵام ئایا شتێكی تر هه‌یه‌؟ هه‌ندێك خه‌ڵك به‌ نه‌خێر وه‌ڵامده‌ده‌نه‌وه‌. به‌ڵام هیندۆسیه‌ت له‌گه‌ڵیاندا هاوڕانیه‌. ئه‌و ده‌ڵێت بنه‌ڕه‌تی كه‌سایه‌تی مرۆڤ و زیندوكردنه‌وه‌ی تیایدا به‌شێك له‌ "بوون" ده‌دۆزرێته‌وه‌ كه‌ مردن ناناسێت و هه‌رگیز ته‌واو نابێت، "بوون"ێكه‌ سنور بۆ زانینی نیه‌، بوونێكه‌ شادومانیه‌كه‌ی بێسنوره‌. ئه‌مه‌ ناوه‌ندی لۆژیكی ناكۆتایه‌ بۆ هه‌مو ژیان، ئه‌مه‌ ده‌رونی شاردراوه‌یه‌ یان "ئاتمان" atman، هیچ نیه‌ جگه‌ له‌ خودی براهمان brahman، واته‌ "یه‌زدان".


كه‌واته‌: (1)جه‌سته‌، (2)كه‌سایه‌تی، (3)ئاتمان-براهمان: ئه‌و سێ ڕه‌گه‌زه‌ن ئه‌گه‌ر باسنه‌كرێن به‌یه‌كه‌وه‌ ئه‌وا ڕاستی ته‌واوه‌تی مرۆڤمان باس نه‌كردوه‌. به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ ڕاست بێت، ئه‌گه‌ر به‌ ڕاستی ناكۆتابین له‌ بوونماندا، بۆچی ئه‌وه‌ تیاماندا ده‌رناكه‌وێت؟ بۆچی به‌جۆرێك مامه‌ڵه‌ ناكه‌ین بگونجێت له‌گه‌ڵ ئه‌و ڕاستیه‌دا؟ ئایا ناكرێت یه‌كێك له‌ ئێمه‌ بڵێت: ((من ئه‌مڕۆ سه‌ست به‌وه‌ ناكه‌م كه‌ بێسنورم! تێبینی ئه‌وه‌ ناكه‌م ڕه‌وا بێت هه‌ڵسوكه‌وتی هاوسێكه‌م به‌ یه‌زدانی بزانرێت!))؟. كه‌واته‌ چۆن به‌ئه‌گه‌ردانانی هیندۆسیه‌ت خۆڕاگر ده‌بێت به‌رامبه‌ر ئه‌م به‌ڵگانه‌ی كه‌ دژیه‌تی به‌شێوه‌یه‌كی ئاشكرا؟ هیندۆسیه‌ت ده‌ڵێت له‌وانه‌یه‌ وه‌ڵامی ئه‌مه‌ شاردرابێته‌وه‌ له‌ ئاستی ئه‌و قووڵیه‌ی تیایدا ئه‌زه‌لیه‌ت به‌خاكسپێردراوه‌ له‌ژێر بڕێكی زۆر له‌ ڕابواردن و بێئاگایی و سه‌رقاڵبوون و بیرۆكه‌ هه‌ڵه‌كان و سه‌رقاڵبوون به‌و پاڵنه‌رانه‌ی ده‌ستده‌گرێت به‌سه‌ر بوونماندا. وه‌كو ئه‌و چرایه‌ی بڕێكی زۆر له‌ تۆز و خۆڵ له‌یسه‌ری نیشتوه‌ و بووه‌ته‌هۆی به‌رگرتن له‌ ڕوناكیه‌كه‌ی به‌شێوه‌یه‌كی ته‌واو.

 

 ئه‌وه‌ی له‌پشت ناخه‌وه‌یه‌
   دادوه‌ر هۆڵمز justice holmes ڕاهاتوه‌ له‌سه‌رئه‌وه‌ی بڵێت: ((ئامانجی ژیان بریتیه‌له‌وه‌ی مرۆڤ به‌پێی توانای ده‌رباز ببێت له‌ كه‌موكوڕیه‌كانی)). به‌ڵام هیندۆسیه‌ت ده‌ڵێت ئامانجه‌كه‌ی ده‌ربازبوونه‌ له‌ كه‌موكوڕی ناو ده‌روونی مرۆڤ به‌گشتی. ئه‌گه‌ر ویستمان ده‌ستپێبكه‌ین به‌ پێكهێنانی لیستێك له‌ جۆره‌كانی كه‌موكوڕی كه‌ ژیانمان سنوردار ده‌كات. پێویستمان به‌ هێز و توانایه‌ بۆ به‌دیهێنانی خه‌ونه‌كانمان، نه‌خۆش ده‌كه‌وین، ماندوو ده‌بین، هه‌ڵه‌ ده‌كه‌ین، به‌ ژماره‌یه‌كی له‌ڕاده‌به‌ر شت نازانین، شكست دێنین و نائومێد ده‌بین، پیرده‌بین و ده‌مرین. لیستێك به‌ هاوشێوه‌ی ئه‌م كه‌موكوڕیانه‌ بۆ ناكۆتا درێژ ده‌بێته‌وه‌، به‌ڵام پێویستمان پێی نیه‌، چونكه‌ زۆربه‌ی ئه‌و كه‌موكوڕیانه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ سێ جۆری بنه‌ڕه‌تی: ئێمه‌ سنوردارین له‌ بوونماندا، له‌ زانینماندا، له‌ شادومانیماندا، واته‌ له‌ هه‌ریه‌كه‌ له‌و سێ ئاره‌زوه‌دا كه‌ ئه‌و شته‌ پێك ده‌هێنن مرۆڤ ده‌یه‌وێت له‌ قووڵاییه‌كانیدا.


ئایا ده‌كرێت زاڵ ببین به‌سه‌ر ئه‌و لایه‌نه‌ لاوازانه‌ی ڕێگرن له‌به‌رده‌مماندا بۆ گه‌یشتن به‌و ئاره‌زوانه‌؟ ئایا ده‌كرێت هه‌وڵبده‌ین بۆ گه‌یشتن به‌و جۆره‌ ژیانه‌، كه‌ تیایدا ژیان ڕاسته‌قینه‌ بێت به‌وه‌ی كۆت و به‌ندی كه‌متری تیابێت؟ لایه‌نه‌ لاوازه‌كان دابه‌شده‌كرێن بۆ سێ كۆمه‌ڵه‌: (1)ئازاری جه‌سته‌یی (2)ئازاری نائومێدی سه‌رئه‌نجامی شكستهێنان له‌ به‌دیهێنانی ئاره‌زویه‌كدا (3)بێزاربوون له‌ ژیان به‌گشتی. یه‌كه‌مینیان كه‌مێك هه‌راسانكه‌ره‌. چونكه‌ توندی ئازار له‌كاتێكدا ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ زۆربه‌ی كات هۆكاره‌كه‌ی ئه‌و ترسه‌یه‌ كه‌ له‌گه‌ڵ ئازاره‌كه‌دایه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ زاڵبوون به‌سه‌ر ترسدا ده‌كرێت ئازار كه‌مبكاته‌وه‌ تا ڕاده‌یه‌كی زۆر، هه‌روه‌ك ده‌شێت مرۆڤ به‌ ئازار ڕازی ببێت ئه‌گه‌ر ده‌رك به‌وه‌ بكات ڕێگایه‌كه‌ ناچاره‌ بیگرێته‌به‌ر بۆ به‌ده‌ستهێنانی ئامانجێكی گه‌وره‌تر، هه‌روه‌ك مرۆڤ پێشوازی ده‌كات له‌ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ژیان و هه‌ستكردن به‌ باڵه‌ سڕبووه‌كانی وێڕای ئه‌وه‌ی ئه‌م كاره‌ زۆر به‌ئازاره‌. هه‌روه‌ك ده‌كرێت ئازار له‌یادبكرێت له‌ خێرایی گه‌یشتن به‌ ئامانجه‌كه‌. له‌ خراپترین حاڵه‌ته‌كانی ئازاردا، واته‌ ئه‌و ئازاره‌ی كه‌ هیچ سودێكی نیه‌، به‌ ئاسانی ده‌كرێت له‌ناویببه‌ین له‌ڕێگه‌ی سڕكردنه‌وه‌، ئایا سڕكردنی ده‌ره‌كی بێت له‌ڕێگه‌ی به‌به‌كارهێنانی ده‌رمانه‌كان یان سڕكردنی هه‌ناوی به‌ ده‌ستگرتن به‌سه‌ر ئاگایی و هه‌ستی مرۆڤدا.


"ڕاما كریشنا" rama krishna (مه‌زنترین قه‌شه‌ی هیندۆسی) كۆچی دوایی كرد له‌سه‌ده‌ی نۆزده‌یه‌مدا به‌هۆی كاریگه‌ری شێرپه‌نجه‌ی قورگه‌وه‌، له‌كاتێكدا پزیشكه‌كه‌ ویستی ئه‌و شانه‌یه‌ی قوڕگی بپشكنێت كه‌ توشبووه‌ ڕاما كریشنا هه‌ستی به‌ئازاركرد، پزیشكه‌كه‌ وتی: خوله‌كێك دانبه‌خۆتابگره‌، دواتر پێی وت: ئێستا ئازادبه‌. له‌و كاته‌دا پزیشه‌كه‌كه‌ توانی شانه‌ توشبووه‌كه‌ بپشكنێت به‌بێ به‌رگریكردن له‌لایه‌ن كریشناوه‌. "ڕاما كریشنا" خۆی خسته‌ حاڵه‌تێكی ئه‌قڵیه‌وه‌ كه‌ تیایدا نه‌هێڵێت ده‌ماره‌ خانه‌كانی ئازاره‌كه‌ بگه‌یه‌ننه‌ ئاگایی ئه‌گه‌ر به‌بڕێكی كه‌میش بێت. كه‌واته‌ ده‌كرێت به‌ڕێگه‌یه‌ك یان یه‌كێكی تر بگه‌ین به‌ خاڵێك كه‌ تیایدا ئازای جه‌سته‌ ده‌وه‌ستێت تاڕاده‌یه‌كی زۆر هه‌ته‌ریانه‌. ئازاری هه‌ته‌ریانه‌ بریتیه‌ له‌ ئازاری ده‌رونی كه‌ مرۆڤ هه‌راسانده‌كات له‌كاتێكدا ناتوانێت ئاره‌زوه‌ تایبه‌ته‌كانی بهێنێته‌دی. ده‌مانه‌وێت له‌ خولێكی یاری گۆڵفدا براوه‌ بین بۆ نمونه‌، سه‌رئه‌نجام شكست دێنین. هیواخوازده‌بین بڕێك پاره‌ به‌ده‌ست بهێنین به‌ڵام له‌ده‌ستی ده‌ده‌ین.

 

ده‌مانه‌وێت ئاستی به‌رز به‌ده‌ست بهێنین به‌ڵام ناتوانین. ئاواته‌خوازین بانگهێشت بكرێین بۆ ئاهه‌نگێك به‌ڵام پشتگوێ ده‌خرێین. به‌مجۆره‌ ژیان پڕده‌بێت له‌ نائومێدی و بێ هیوایی، به‌ ڕاده‌یه‌ك مه‌یلی ئه‌وه‌ ده‌كه‌ین بیكه‌ینه‌ كارێكی پێویست له‌به‌رئه‌وه‌ی مرۆڤین. به‌ڵام ئه‌گه‌ر سه‌رنج بده‌ینه‌ ئه‌و نائومێدیانه‌ ئه‌وا له‌نێوان هه‌مویاندا خاڵێكی هاوبه‌ش ده‌بینین. هه‌ریه‌كه‌یان ڕه‌تكردنه‌وه‌یه‌ بۆ یه‌كێك له‌ هیوا تایبه‌ته‌كانی "منی باڵا" تیاماندا. ئه‌گه‌ر "منی باڵا" هیچ جۆره‌ هیوا و ئاواتێكی نه‌بێت، ئه‌وا هیچ بوارێك نیه‌ بۆ بێ هیوایی. له‌وانه‌یه‌ ئه‌مه‌ وه‌كو چاره‌سه‌ركردنی ئازاری نه‌خۆشیه‌ك بێت به‌ كوشتنی نه‌خۆشه‌كه‌! له‌به‌رئه‌وه‌ پێویسته‌ هه‌مان خاڵ ڕوونبكه‌ینه‌وه‌ به‌چه‌ند ده‌ربڕینێكی پۆزه‌تیڤانه‌تر... له‌به‌رئه‌وه‌ ده‌ڵێین: چی ڕوده‌دات ئه‌گه‌ر گرنگیپێدانه‌كانی ده‌رونمان فراوان بوو هه‌تا خاڵێك كه‌ تیایدا سه‌یركردنی شانۆی ژیان نزیك ده‌بێته‌وه‌ بۆ جۆره‌ سه‌یركردنێك به‌ چاوی یه‌زدانیه‌وه‌؟ ئه‌گه‌ر هه‌مو شتێك ته‌ماشاكرا به‌ "دوربینی ئه‌زه‌لیه‌ت" ئایا مرۆڤ نابێته‌ بابه‌تیی به‌ته‌واوی به‌ ئاڕاسته‌ی خۆی، ئه‌و كات ڕازی ده‌بێت به‌ شكستهێنان به‌وه‌ی دیارده‌یه‌كی ته‌واو سروشتیه‌ له‌ درامایه‌كی مرۆیی گه‌وره‌دا، هه‌روه‌ك سه‌ركه‌وتن؟ چونكه‌ پێویسته‌ له‌ درامای مرۆییدا "به‌ڵێ" و "نه‌خێر"، "پۆزه‌تیڤ" و "نێگه‌تیڤ"، "هه‌ڵكشان" و "داكشان"...هتد هه‌بێت.

 

دواتر هیچ هۆكارێك له‌ شكستدا نابینێت بۆ خه‌م و خه‌فه‌ت به‌ته‌واوی هه‌روه‌ك ئه‌كته‌ر غه‌مبار نابێت به‌هۆی له‌ده‌ستدانی شتێك كه‌ له‌ شانۆكه‌دا وه‌ك ڕۆڵی كه‌سێكی دۆڕاو كه‌ پێی سپێردراوه‌. شكستهێنان چۆن ده‌بێته‌هۆی نائومێدی ئه‌گه‌ر مرۆڤ هه‌ست به‌ دڵخۆشی بكات به‌ زاڵبوونی دوژمنه‌كه‌ی به‌سه‌ریدا هه‌روه‌ك خۆی سه‌ركه‌وتو بووبێت؟ دۆڕان چۆن مرۆڤ ئازار ده‌دات ئه‌گه‌ر مرۆڤ چێژی وه‌رگرت به‌ سه‌ركه‌وتنی ڕكابه‌ره‌كه‌ی به‌سه‌ریدا به‌هه‌مان ڕاده‌ی چێژی بردنه‌وه‌ی خۆی؟ ئه‌ی خوێنه‌ر له‌بری ئه‌وه‌ی هاوار بكه‌یت به‌ ده‌نگی به‌رز: "ئه‌مه‌ ئه‌سته‌مه‌ ڕووبدات"! كه‌مێك سه‌رنجبده‌ له‌گه‌ڵم له‌و جیاوازیه‌ گه‌وره‌یه‌ی له‌ ژیانماندا ده‌بێت له‌م حاڵه‌ته‌دا و ئه‌و ژیانه‌ی خه‌ڵكی به‌سه‌ری ده‌به‌ن به‌شێوه‌یه‌كی سروشتی، با باوه‌ڕ بهێنین به‌ ڕودانی ئه‌م كاره‌ چونكه‌ ژیانی زۆربه‌ی كه‌سه‌ ڕۆحیه‌ مه‌زنه‌كان له‌ جیهاندا جیخت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كه‌نه‌وه‌ به‌ته‌واوی به‌رزبوونه‌ته‌وه‌ بۆ ئه‌م ئاسته‌. ئایا ده‌كرێت ته‌نها گومانی ئه‌وه‌ ببه‌ین مه‌سیح دوڕوویی ده‌كرد كاتێك وتی: "به‌ڕاستی پێتان ده‌ڵێم، هه‌ر شتێكتان كرد به‌رامبه‌ر به‌ یه‌كێك له‌ بچوكترین براكانم ئه‌وه‌ به‌رامبه‌ر به‌ منتان كردوه‌"(i)؟.


ده‌گێڕنه‌وه‌ جارێك "ڕاما كریشنا": ((له‌ ئازاردا هاواریكرد له‌كاتێكی خاوه‌نی دوو به‌له‌می بینی ده‌جه‌نگان. وا نیشانی دا ئه‌مه‌ هه‌مو خه‌مه‌كانی جیهانه‌، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌و به‌ڵایانه‌ كوشنده‌بن تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ی دڵ له‌ت له‌ت ده‌كه‌ن. به‌ڵام ده‌یزانی ته‌نانه‌ت ئه‌و ناكۆكیانه‌ی ده‌بنه‌هۆی ململانێ‌ له‌نێوان مرۆڤه‌كاندا، هیچ نیه‌ جگه‌ له‌ چه‌ند دیوێكی تری ئه‌و به‌ڵا و خه‌مانه‌، ئه‌وه‌ی به‌سه‌ر هه‌مو شتێكدا باڵاده‌سته‌ خودی یه‌زدانه‌، پێویسته‌ یه‌زدانمان خۆشبوێت له‌ هه‌مو هه‌لومه‌رجه‌ جیاوازه‌كاندا، هه‌رچه‌نده‌ دژیه‌ك و ناچونیه‌ك بن، له‌ هه‌مو شێوازه‌كانی بیركردنه‌وه‌دا كه‌ ده‌ستده‌گرێت به‌سه‌ر بوونی مرۆڤه‌كاندا و زۆربه‌ی كات ده‌یانخاته‌ ناكۆكی و دوبه‌ره‌كیه‌وه‌))(2). له‌كاتێكدا لێكترازان ڕوده‌دات له‌ ده‌رونی سنوردار یان چونه‌پاڵ ڕاستی و پابه‌ندبوون پێوه‌ی-ده‌كرێت وادابنێین ئه‌مه‌ دوو ده‌ربڕینی پۆزه‌تیڤ یان نێگه‌تیڤن، به‌مجۆره‌ ژیان سه‌ركه‌وتو ده‌بێت به‌سه‌ر بێهیوایی و نائومێدیدا، هه‌روه‌ك سه‌رده‌كه‌وێت به‌سه‌ر بێزاریدا، چونكه‌ بینه‌ری درامای گه‌ردونی گه‌وره‌تره‌ له‌وه‌ی ڕێگه‌ بدات به‌ بێزاری ئه‌م باره‌ی لێ تێك بدات.


دووهه‌مین كه‌موكوڕی ژیان "نه‌زانین"ه‌. هیندۆسیه‌ت ده‌ڵێت له‌ توانامدایه‌ ئه‌م كه‌موكوڕیه‌ لابده‌م. كتێبی "ئۆپانیشادات" ده‌دوێت له‌باره‌ی "جۆرێك له‌ زانینه‌وه‌ كه‌ زانیاری ده‌داته‌ مرۆڤ له‌باره‌ی هه‌مو شتێكه‌وه‌". ئه‌سته‌مه‌ بزانین ئایا ئه‌مه‌ به‌و واتایه‌ دێت كه‌ دۆزینه‌وه‌یه‌ك هه‌یه‌ ئه‌گه‌ر مرۆڤ پێی بگات، ئه‌وا به‌ته‌واوی زانینێكی    (i)ئاماچه‌كردن به‌ ئایه‌تی 40 له‌ به‌ندی 25ی ئینجیلی مه‌تا كه‌ باس له‌ پیه‌وه‌ندی مه‌سیح ده‌كات كه‌ كۆیده‌كاته‌وه‌ له‌گه‌ڵ هه‌مو مرۆڤێكی كه‌م ده‌رامه‌تدا: ((دواتر به‌وانه‌ ده‌ڵێت كه‌ باوه‌ڕیان پێیه‌تی: وه‌رن ئه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی باوكم پیرۆزی كردون ئه‌و موڵكه‌ وه‌رگرن كه‌ بۆتان ئاماده‌كراوه‌ هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای بنیاتنانی جیهانه‌وه‌. چونكه‌ كاتێك برسیم بوو خۆراكتان پێدام، كاتێك تینوم بوو ئاوتان دامێ، كاتێك بێ لانه‌ و جێگه‌ بووم جێگه‌تان پێدام، كاتێك بێ پۆشاك بووم داتانپۆشیم و كاتێك نه‌خۆش بووم یارمه‌تیتان دام، كاتێك زیندانی كرابووم سه‌ردانتان كردم. ئه‌وانیش له‌وه‌ڵامدا پێی ده‌ڵێن: ئه‌ی یه‌زدان! كه‌ی تۆمان به‌ برسیه‌تی دیوه‌ و نانمان پێداویت یان تینوت بووبێت و ئاومان پێدابیت، كه‌ی بێ جێگه‌ بوویت و جێمان كردیته‌وه‌ یان بێ پۆشاك بیت و پۆشاكمان پێدابیت، كه‌ی تۆمان به‌ نه‌خۆشی دیوه‌ یان زیندانی هه‌تا بێینه‌لات؟ له‌ وه‌ڵامدا پێیان ده‌ڵێت: به‌ڕاستی پێتان ده‌ڵێم، هه‌ركاتێك شتێكی له‌و جۆره‌تان ئه‌نجامدا به‌رامبه‌ر به‌ یه‌كێك له‌ براكانم ئه‌وا بۆ منتان كردوه‌)) ئینجیلی مه‌تا: 25\34-40.

نوێترین

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.
Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure