لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

هیندۆسیه‌ت:
ڕێگای چوون به‌ره‌و یه‌زدان به‌ دانایی(بەشی دووەم)

20/09/2018


نوسینی: د.هوستن سمیپ
وه‌رگێڕانی بۆ كوردی: كارزان حسین

 

هه‌مو ئه‌و شتانه‌ پێویسته‌ له‌سه‌رمان ئه‌نجامی بده‌ین  له‌م جۆره‌ یۆگایه‌دا بریتیه‌له‌وه‌ی یه‌زدانت خۆشبوێت به‌شێوه‌یه‌كی له‌ڕاده‌به‌ده‌ر، ته‌نها به‌وه‌ نا به‌ زمانمان بڵێین ئێمه‌ یه‌زدانمان خۆشده‌وێت، به‌ڵكو به‌ڕاستی خۆشمان بوێت، ته‌نها ئه‌ومان خۆشبوێت، بێجگه‌له‌و شتێكی ترمان خۆشنه‌وێت ته‌نها له‌به‌ر ئه‌و نه‌بێت، خۆشمان بوێت له‌به‌ر خودی خۆی نه‌ك له‌به‌ر مه‌به‌ستێكی تر، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر به‌هۆی ئاره‌زوی ئازادبوونه‌وه‌ بێت، به‌ڵكو ته‌نها له‌به‌رخۆی خۆشمان بوێت. سه‌ركه‌وتنمان له‌م كاره‌دا دڵخۆشیمان پێده‌به‌خشێت، چونكه‌ هیچ ئه‌زمونێك نیه‌ بتوانرێت به‌راورد بكرێت به‌ ئه‌زمونێك كه‌ به‌ خۆشه‌ویستیه‌كی ته‌واو و ڕاسته‌قینه‌وه‌ بژی. وێڕای ئه‌وه‌ هه‌تا په‌یوه‌وست بوونمان به‌ یه‌زدانه‌وه‌ به‌هێزتر بوو خۆشه‌ویستیمان بۆ ئه‌و زیاتر ده‌كات، ده‌ستگرتنی جیهان به‌سه‌رماندا لاواز ده‌بێت. به‌ڵێ ده‌شێت قه‌شه‌یه‌ك دونیای خۆش بوێت، به‌ڵكو له‌ڕاستیدا خۆشی ده‌وێت زیاتر له‌ خۆشه‌ویستی ئاڵوده‌بوویه‌ك به‌ دونیا، به‌ڵام خۆشه‌ویستی بۆ دونیا به‌ ته‌واوی جیاوازه‌ له‌ خۆشه‌ویستی ئه‌وانی تر بۆی. ئه‌و خۆشیده‌وێت چونكه‌ ڕه‌نگدانه‌وه‌ی سه‌ركه‌وتنی یه‌زدانی تیادا ده‌بینێت كه‌ ده‌یپه‌رستێت.

چۆن ئه‌م خۆشویستنی یه‌زدانه‌ گه‌شه‌ی پێده‌درێت له‌ ده‌رونی مرۆڤدا؟ گومانی تێدا نیه‌ ئه‌م كاره‌ ئاسان نابێت. ئه‌و هێزه‌ تونده‌ی شته‌كانی ئه‌م دونیایه‌ ئاگایی مرۆڤ بوشێوه‌یه‌كی به‌رده‌وام كێش ده‌كات، ئه‌مه‌ ده‌كاته‌ كارێكی سه‌یر و سه‌مه‌ره‌ كه‌ بوونه‌وه‌رێكی نه‌بینراو نه‌ گوێمان لێیه‌تی  نه‌ ده‌یبینین ببێته‌ ڕكابه‌رێك بۆی. لێره‌وه‌ ده‌چێنه‌ نێو جیهانی ئه‌فسانه‌كانی هیند و هێما مه‌زنه‌كانی، سه‌دان په‌یكه‌ر كه‌ دروستیانكردوه‌ بۆ یه‌زدان، ئه‌و مه‌ڕاسیمانه‌ی به‌رده‌وامه‌ به‌ شه‌و و ڕۆژ هه‌روه‌ك ڕه‌وڕه‌وه‌یه‌ك بێت له‌ نزا و پاڕانه‌وه‌ كه‌له‌ سوڕانه‌وه‌ به‌رده‌وامه‌. ئه‌م شتانه‌، ئه‌گه‌ر وه‌ك چه‌ند ئامانجێك دابنرێن، ئه‌وا به‌بێ گومان داده‌نرێن به‌ داگیركه‌ری پله‌وپایه‌ی یه‌زدان. به‌ڵام بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ به‌كارنایه‌ن. ئه‌مانه‌ چه‌ند كه‌ره‌سته‌یه‌كن بۆ نزیككردنه‌وه‌ی ژن و مێرده‌كان له‌یه‌كتر، ئامانجی بریتیه‌له‌وه‌ی دڵی مرۆڤ ئاڕاسته‌ی ئه‌وه‌ بكرێت كه‌ هاوشێوه‌یه‌تی نه‌ك به‌ره‌و خودی خۆی. كارێكی ژیرانه‌ نیه‌ په‌یكه‌ره‌كانی هیندۆسیه‌ت تێكه‌ڵبكرێن به‌ هاوه‌ڵدانان بۆ یه‌زدانز چونكه‌ ئه‌مانه‌ ته‌نها كۆمه‌ڵه‌ ده‌ربڕینێكن له‌ڕێگه‌یانه‌وه‌ ڕۆحی مرۆڤ كه‌ قورسكراوه‌ به‌ هه‌سته‌كان "بفڕێت له‌یه‌كێكه‌وه‌ به‌رو دانه‌یه‌كی تر". ته‌نانه‌ت قه‌شه‌ی گونده‌ هیندیه‌كان ده‌ست به‌ په‌رستن ده‌كات له‌ په‌رستگادا به‌م نزایه‌:
((ئه‌ی یه‌زدان! له‌ سێ تاوانم خۆش ببه‌ كه‌ له‌ سنوری مرۆییمه‌وه‌ ڕویانداوه‌.
تۆ له‌ هه‌مو جێگایه‌كدایت به‌ڵام من لێره‌دا ده‌تپه‌رستم.
تۆ بێ شێوه‌ و بێ جه‌سته‌یت، به‌ڵام من ئه‌تپه‌رستم له‌م شێوانه‌دا.
تۆ پێویستت به‌ پیاهه‌ڵدان نیه‌ به‌ڵام من ئه‌م نزا و پاڕانه‌وانه‌ت پێشكه‌ش ده‌كه‌م.
ئه‌ی یه‌زدان! له‌ سێ تاوانم خۆش ببه‌ كه‌ له‌ سنوری مرۆییمه‌وه‌ ڕویانداوه‌.)).

هێمای په‌یكه‌ری كه‌سێك كه‌ چه‌ندین ده‌ستی هه‌یه‌، به‌جۆرێك وێنا ده‌كرێت كه‌ وزه‌به‌خشی ژیانه‌، فره‌جۆری له‌ لایه‌نه‌كان و لێهاتوییه‌كانی خودی یه‌زدانی و هێزه‌ له‌ ڕاده‌به‌ده‌ره‌كه‌ی كه‌ له‌ سه‌روو توانای مرۆییه‌وه‌یه‌ن به‌م جۆره‌ وێناده‌كرێت به‌شێوه‌یه‌كی بچوككراوه‌، له‌ڕێگه‌ی چڕكردنه‌وه‌، ئه‌مه‌ فه‌لسه‌فه‌یه‌كی كامڵه‌. به‌هه‌مان شێوه‌ ئه‌فسانه‌كان سه‌رنج ده‌دات بۆ گه‌ڕان به‌شێوه‌یه‌ك كه‌سی ڕۆشنبیر نایبینێت ته‌نها ئه‌گه‌ر مه‌یلی لێ نه‌بێت. په‌نده‌كان و چیرۆكه‌ ئه‌فسانه‌ییه‌كان به‌شێوه‌یه‌كن گوێگر به‌ره‌و لای خۆیان كێش ده‌كه‌ن، وای لێده‌كات كاربكات له‌سه‌ر به‌رجه‌سته‌كردنی ئه‌و په‌ندانه‌ له‌ ژیانی تایبه‌تیدا. ئه‌مه‌ پاڵپشتی ده‌كات له‌ بیروباوه‌ڕی "ئیروین ئیدمان" irwin edman به‌وه‌ی: ((خه‌ڵك كاریان تێده‌كرێت و ده‌جوڵێن به‌ ئه‌فسانه‌ نه‌ك به‌ ڕێسا فه‌رمیه‌كان، كاریان تێده‌كرێت به‌ چیرۆكه‌ پڕوپوچه‌كان (كه‌ زۆربه‌ی كات له‌سه‌ر زمانی گیانداره‌كانه‌) نه‌ك به‌ لۆژیكیانه‌)).

 

كه‌واته‌ بایه‌خی ئه‌و شتانه‌ شاردراوه‌ته‌وه‌ له‌ تواناكه‌یدا له‌سه‌ر ئاگاداركردنه‌وه‌ی مێشكمان له‌ بێ ئاگایی سه‌رقاڵبوونمان به‌ دونیاوه‌، بۆئه‌وه‌ی بیگوێزێته‌وه‌ بۆ بیركردنه‌وه‌ له‌ یه‌زدان، دواتر پله‌به‌پله‌ به‌ره‌و خۆشویستنی یه‌زدان. به‌ نوێژكردن بۆیه‌زدان، به‌ به‌رزكردنه‌وه‌ی پاڕانه‌وه‌كان بۆ یه‌زدان به‌ چه‌ند دڵێك لێوانلێون له‌ خۆشه‌ویستی و وه‌فاداری، به‌بیركردنه‌وه‌ له‌ مه‌زنی یه‌زدان، به‌خوێندنه‌وه‌ی ئه‌وه‌ی نوسراوه‌ته‌وه‌ له‌ كتێبی پیرۆزدا، به‌ تێڕامان له‌ گه‌ردوندا به‌وه‌ی هه‌موی داهێنانی یه‌زدانه‌ و به‌ده‌ستی خۆی دروستیكردوه‌، به‌مه‌ خۆشه‌ویستی و بیركردنه‌وه‌مان زیاتر ده‌كه‌ین به‌شێوه‌یه‌كی بێ سنور بۆ یه‌زدان. "بهاگافاد گیتا" ده‌ڵێت: ((ئه‌وانه‌ی بیر له‌ من ده‌كه‌نه‌وه‌ و ده‌مپه‌رستن و به‌ هیچ شتێكه‌وه‌ په‌یوه‌ست نین جگه‌له‌ من، دره‌نگ بێت یان زو ده‌ریان ده‌هێنم له‌ ده‌ریای مه‌رگدا)). سێ خه‌سڵه‌تی دیار هه‌ن بۆ ڕێگای به‌هاكتی یۆگا پێویسته‌ باسبكرێن: ستایش كردن (جابام)، خۆشه‌ویستی به‌ هه‌مو شێوازه‌كانی خۆشه‌ویستی، په‌رستنی نمونه‌ی باڵا كه‌ ئاده‌میزاد هه‌ڵیده‌بژێرێت.

جابام : jabam بریتیه‌له‌ دوباره‌كردنه‌وه‌ی ستایشكردنه‌ی ناوی یه‌زدان. ئه‌م كاره‌ هاوشێوه‌ی هه‌یه‌ له‌ مه‌سیحیه‌تدا، هه‌روه‌ك باسكراوه‌ له‌یه‌كێك له‌ پارچه‌ ئه‌ده‌بیه‌كانی ئۆرسۆزێكسی ڕۆسی، كتێبی "ڕێگای حاجی"(8). ئه‌م كتێبه‌ باس له‌ چیرۆكی جوتیارێك ده‌كات كه‌ هه‌مو خه‌مێكی جێبه‌جێكردنی ئه‌و ڕاسپاردانه‌ی كه‌ هاتون له‌ كتێبی پیرۆزدا: به‌ "نوێژكردنی به‌رده‌وام"، بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ ده‌ستیكرد به‌گه‌ڕان به‌ناو ڕوسیا و سیبریادا به‌ تێشووه‌كه‌ی سه‌رشانیه‌وه‌ كه‌ ته‌نها نانی وشكی تێدایه‌، ڕوویده‌كرده‌ ئه‌و شوێنه‌ی چاكه‌كارانی تێدایه‌، پرسیاری ده‌كرد له‌ چه‌ندین قه‌شه‌ و پیاوی ئایینی فه‌رمی، به‌بێئه‌وه‌ی هیچی ده‌ستبكه‌وێت. هه‌تا له‌ كۆتاییدا ڕێی كه‌وته‌ لای قه‌شه‌یه‌ك فێریكرد كه‌: ((بپاڕێته‌وه‌ له‌ یه‌زدان به‌به‌رده‌وامی، به‌ ناوی یه‌زدانی پیرۆزی یه‌سوع، به‌لێوه‌كانی، به‌ ڕۆحی، به‌ دڵی... له‌ هه‌مو كات و شوێنێكدا، ته‌نانه‌ت له‌كاتی خه‌وتندا)).

 

ئه‌و مامۆستایه‌ مه‌شقیكرد به‌ جوتیاره‌كه‌ هه‌تا وای لێكرد له‌ توانایدا بێت ناوی یه‌سوع دوباره‌ بكاته‌وه‌ بۆ زیاتر له‌ 12000 جار له‌ ڕۆژێكدا. ((ئه‌م كاره‌ دوباره‌بووه‌ی لێوه‌كان، به‌شێوه‌یه‌كی پله‌به‌ندی به‌بێ هه‌ستپێكردن بووبه‌ نزا و پاڕانه‌وه‌یه‌كی ڕاسته‌قینه‌ی دڵ، ئه‌و نوێژه‌ بوویه‌ ئاماده‌بوونێكی جێگیر و گه‌رموگوڕی یه‌سوع له‌ ناخیدا كه‌ دڵخۆشیه‌كی له‌ڕاده‌به‌ده‌ری پێبه‌خشی)). ئه‌مه‌ به‌ته‌واوی ڕاسپارده‌ی هیندۆسیه‌ته‌ بۆ "بهاكتی" له‌كاتێكدا پێی ده‌ڵێت: ((ناوی یه‌زدانت له‌یادبێت به‌شێوه‌یه‌كی هه‌میشه‌یی و له‌ كاتی كاركردنتدا. چ سه‌رقاڵی شوشتن بیت یان چنین، له‌ بازاڕ بیت یان به‌ كاری چاندنه‌وه‌ سه‌رقاڵ بیت. دڵوپی وشه‌ نه‌بڕاوه‌كان له‌گه‌ڵ هه‌مو ده‌رونێكدا، به‌شێوه‌یه‌كی نائاگایی دزه‌ ده‌كاته‌ ناو مێشك و هه‌سته‌كانه‌وه‌ بۆئه‌وه‌ی كاریان تێبكات، به‌شێوه‌یه‌ك له‌وێدا جێگیر ده‌بێت له‌ جیهانی نائاگاییدا و هه‌مو ده‌رونی ئاڕاسته‌ی یه‌زدان ده‌كات.)).

لێره‌دا خۆشه‌ویستی به‌هه‌مو جۆره‌كانیه‌وه‌ به‌شێوه‌یه‌كی ئایینی داده‌مه‌زرێنرێت، چونكه‌ خۆشه‌ویستی ڕه‌نگ و شێوازی جیاوازی هه‌یه‌  ده‌گۆڕێت به‌پێی جۆری په‌یوه‌ندی ئاڵوگۆڕكراو له‌نێوان هه‌ردو لاكه‌دا، چونكه‌ خۆشویستنی دایك و باوك بۆ منداڵه‌كه‌یان تێكه‌ڵ بووه‌ له‌گه‌ڵ سۆزی په‌یوه‌ست بوون، خۆشویستنی هاوڕێكان جیاوازه‌ له‌ خۆشویستنی نێوان ژن و مێرد. جۆره‌ خۆشه‌ویستیه‌كی تر هه‌یه‌ جیاوازه‌ له‌ هه‌مو ئه‌و جۆرانه‌ی باسكران، ئه‌وه‌ خۆشویستنی كۆیله‌یه‌ بۆ خاوه‌نه‌كه‌ی. هیندۆسیه‌ت وابیرده‌كاته‌وه‌ ئه‌گه‌ر ئاده‌میزاد ویستی شتێكی خۆشبوێت به‌هه‌مو توانایه‌كیه‌وه‌ ئه‌وا پێویسته‌ له‌سه‌ری هه‌مو وزه‌كانی خۆشه‌ویستی ناو ده‌رونی به‌كار بهێنێت. واته‌ هانی "بهاكتیه‌كان" ده‌دات له‌سه‌رئه‌وه‌ی یه‌زدانیان خۆشبوێت به‌ هه‌مو جۆره‌ باسكراوه‌كانه‌وه‌.

زانستی ده‌رونناسی هیندۆسیه‌ت پۆلێن ده‌كات بۆ ئاسته‌كانی په‌رستن و فه‌نابوون له‌ خۆشویستنی یه‌زداندا، به‌ پۆلێنكردنێكی شێوه‌ هه‌ره‌می هه‌تا به‌ره‌و سه‌ره‌وه‌ بڕۆین خۆشه‌ویستی ئاڵوگۆڕكراو زیاد ده‌كات له‌ هه‌موم ئاستێكدا. یه‌كه‌م: جێدانی پارێزراو دێت بۆ پارێزه‌ر، وه‌رگر بۆ به‌خشه‌ر، كۆیله‌ بۆ خاوه‌نه‌كه‌ی. له‌م ئاسته‌دا پێویسته‌ بیربكه‌ینه‌وه‌ له‌ یه‌زدان وه‌ك دایك و باوك. دوابه‌دوای ئه‌وه‌ ئاستی هاوڕێیه‌تی دێت. لێره‌دا نزیكبوونه‌وه‌ له‌ یه‌زدان وێنه‌یه‌كی سۆزدارانه‌تر وه‌رده‌گرێت له‌كاتێكدا یه‌زدان وه‌ك هاوڕێیه‌ك ده‌بینین. له‌ ئاستی سێیه‌مدا جێدانی باوك و دایك دێت به‌جۆرێك كه‌سی شوێنكه‌وتو سه‌یری یه‌زدان ده‌كات وه‌ك سه‌یركردنی دایكێك بۆ منداڵه‌كه‌ی. دواجار جێدانی دڵدار دێت كه‌ تیایدا یه‌زدان ڕۆڵی خۆشه‌ویستی ئه‌و دڵداره‌ ده‌بینێت.

 

له‌نێو ئه‌م ڕۆڵانه‌ی یه‌زداندا، له‌وانه‌یه‌ ئه‌و ڕۆڵه‌ی ویژدانی ئایینی ڕۆژئاوا گرنگی پێداوه‌ ڕۆڵی باوك بێت. به‌ڵام ڕۆڵه‌كانی تر به‌ته‌واوی پشتگوێ نه‌خراون. چونده‌ ده‌ربڕینی : "یه‌سوع چه‌نده‌ هاوه‌ڵێكی باشه‌ بۆمان" سرودێكی مه‌سیحی ناسراوه‌. سرودێكی تر هه‌یه‌ جه‌خت ده‌كاته‌وه‌ له‌سه‌ر دوو ڕۆڵی یه‌زدان، ئه‌مه‌ سرودێكه‌ كۆتایی دێت به‌ ڕسته‌ی " خاوه‌ن و هاوڕێم". له‌وانه‌یه‌ تێڕوانین بۆ یه‌زدان وه‌ك منداڵ له‌لای ڕۆژئاوا سه‌یرترین تێڕوانین بێت، له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌دا زۆربه‌ی سیحری كریستماس (جه‌ژنی له‌دایكبوونی مه‌سیح) بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ دیاریكردنی ئه‌و ڕاستیه‌ بۆ ته‌نها جارێك له‌ ساڵێكدا كه‌ تیایدا یه‌زدان ده‌چێته‌ نێو دڵه‌وه‌ وه‌ك منداڵێك، به‌م كاره‌ی سۆزی تایبه‌ت به‌  پاڵنه‌ری باوكایه‌تی خۆڕسك.

له‌ كۆتاییدا دێینه‌ سه‌ر په‌رستنی یه‌زدان وه‌ك نمونه‌ی باڵای هه‌ڵبژێردراو له‌لایه‌ن ئاده‌میزاده‌وه‌. هیندۆسیه‌ت یه‌زدانی وێناكردوه‌ به‌ چه‌ندین شێوه‌ كه‌له‌ ژماردن نایه‌ن. ئه‌مه‌ شتێكی گونجاوه‌ به‌پێی بیروباوه‌ڕی هیندۆسیه‌ت. چونكه‌ هه‌مو شێوه‌یه‌ك هیچ نیه‌ جگه‌له‌ هێمایه‌ك ئاماژه‌ ده‌كات بۆ شتێكی نادیار، له‌كاتێكدا هیچ یه‌كێك له‌و شێوانه‌ توانای ئاماژه‌كردنی نه‌بێت بۆ سروشتی ڕاسته‌قینه‌ی یه‌زدان به‌ته‌واوی، ئه‌وا ده‌شێت هه‌مو ئه‌مانه‌ به‌یه‌كه‌وه‌ دابنرێن به‌ شێوه‌كانی یه‌زدان وێڕای ئه‌وه‌ی ده‌كرێت له‌ڕێگه‌ی چه‌ند په‌یكه‌رێكه‌وه‌ ئاماژه‌ بكرێت بۆ یه‌زدان به‌شێوه‌یه‌كی یه‌كسان، به‌ڵام كه‌سی شه‌ێنكه‌وتو پێویسته‌ بۆ ته‌واوی ژیانی په‌یوه‌ست بێت به‌یه‌كحێك له‌و شێوانه‌وه‌. چونكه‌ ته‌نها به‌ واتای ئه‌م دیمه‌نه‌ ده‌توانێت سود وه‌ربگرێت له‌ ته‌واوی تواناكانی. ئه‌م دیمه‌نه‌ ئه‌و نمونه‌ باڵیه‌یه‌ كه‌ مرۆڤ هه‌ڵیبژاردوه‌.

 

ئه‌مه‌ به‌و واتایه‌ نایه‌ت كه‌ پێویسته‌ له‌سه‌ر "بهاكتی" هه‌مو شێوه‌كانی تری یه‌زدان پشتگوێ بخات. هه‌مو ئه‌وه‌ی له‌م كاره‌دایه‌ ئه‌وه‌ ده‌سه‌پێنێت به‌سه‌ریدا كه‌  واز نه‌هێنێت له‌و وێنه‌یه‌ی هه‌ڵیبژاردوه‌ وه‌ك نمونه‌ی باڵای هه‌مو ژیانی. پێویسته‌ بۆ ئه‌و وێنه‌یه‌ پله‌وپایه‌یه‌كی یه‌كه‌می بمێنێته‌وه‌ له‌ دڵیدا. باشترین نمونه‌ی باڵا بۆ زۆربه‌ی خه‌ڵك یه‌كێكه‌ له‌ به‌رجه‌سته‌كردنه‌كانی یه‌زدان. چونكه‌ ده‌كرێت یه‌زدانمان خۆشبوێت به‌شێوه‌یه‌كی ئاسانتر له‌كاتێكدا خۆی نیشان ده‌دات له‌ وێنه‌یه‌كی مرۆییدا، چونكه‌ دڵمان پێكهێنراوه‌ له‌سه‌ر خۆشه‌ویستیه‌كی هاوشێوه‌ی یه‌كتر له‌ مرۆڤایه‌تیدا. زۆربه‌ی هیندۆسیه‌كان دانبه‌وه‌دا ده‌نێن كه‌ مه‌سی یه‌زدانی به‌رجه‌سته‌كراوه‌ له‌ شێوه‌ی مرۆڤدا، به‌ڵام وابیرده‌كه‌نه‌وه‌ چه‌ند به‌رجه‌سته‌كردنێكی تری یه‌زدان هه‌ن وه‌كو: "ڕاما" و "كریشنا" و "بوزا". درێژی لیستی به‌رجه‌سته‌كردنه‌كانی یه‌زدان  ده‌گۆڕێت به‌پێی مه‌زهه‌ب و خوێندنگا جۆراوجۆره‌كانی هیندۆسیه‌ت. هه‌تا جیهان بكه‌وێته‌ نێو گه‌نده‌ڵی و نادادپه‌روه‌ریه‌وه‌ به‌رزبوونه‌وه‌ی مرۆڤ به‌ره‌و یه‌زدان له‌ژێر مه‌ترسیدایه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ یه‌زدان  دێته‌ سه‌ر زه‌وی بۆئه‌وه‌ی ڕه‌وڕه‌وه‌ بێجوڵه‌كانی مێژوو ده‌رباز بكات.
((كاتێك خێر و چاكه‌ لاواز ده‌بێت و خراپه‌كاری زۆر ده‌بێت
خۆم به‌رجه‌سته‌ ده‌كه‌م
له‌ هه‌مو كاتێكدا دێم
بۆئه‌وه‌ی چاكه‌كاران ڕزگار بكه‌م
خراپه‌كاری و تاوان ده‌ڕمێنم
بۆئه‌وه‌ی چاكه‌كار سه‌ربخه‌م.))(9)
ڕێگای چوون به‌ره‌و یه‌زدان به‌ كردار

سێیه‌مین ڕێگا به‌ره‌و یه‌زدان، تایبه‌ته‌ به‌و كه‌سانه‌ی مه‌یلی كاركردن و چالاكیان هه‌یه‌، بریتیه‌له‌ "كارما یۆگا" karma yoga: واته‌ ڕێگای چوون به‌ره‌و یه‌زدان به‌ كردار. پشكنینی توێكاری و فیسیۆلۆجی بۆ ئه‌ندامه‌كانی له‌شی مرۆڤ ڕاستیه‌كی سه‌رنجڕاكێش ئاشكرا ده‌كات. هه‌ریه‌ك له‌ كۆئه‌ندامی هه‌ناسه‌دان و هه‌رسكردن، كارده‌كه‌ن له‌ دابینكردنی ماده‌ و كانزاكان و ڕه‌گه‌زه‌ خۆراكیه‌كان بۆ خوێن كه‌ كۆئه‌ندامی سوڕان دابه‌شی ده‌كات به‌سه‌ر هه‌مو ناوچه‌كانی جه‌سته‌دا بۆئه‌وه‌ی پێداویستی ئێسك و جومگه‌ و ماسولكه‌كان دابین بكات. ئێسكه‌كان ئه‌و په‌یكه‌ره‌ دروستده‌كه‌ن كه‌ به‌بێ ئه‌و ماسولكه‌كان ناتوانن كاربكه‌ن، له‌كاتێكدا جومگه‌كان توانای چه‌ماندنه‌وه‌ دابین ده‌كه‌ن كه‌ پێویستن بۆ جووڵه‌. مێشك ئه‌و جوڵانه‌ وێناده‌كات كه‌ پێویسته‌ پێیان هه‌ستین، دڕكه‌په‌تك هه‌ڵده‌سێت به‌ جێبه‌جێ كردنی. دواجار كۆئه‌ندامی ده‌ماری نائاگایی هه‌ڵده‌سێت به‌ پاراستنی به‌یه‌كه‌وه‌ گونجانی ئه‌ندامه‌كا له‌گه‌ڵ یه‌كتردا، ئه‌و ئه‌ندامانه‌ی هه‌مو ماسولكه‌ جوڵێنه‌ره‌كان پشت ده‌به‌ستن به‌و خۆراكه‌ی له‌وانه‌وه‌ وه‌ریده‌گرن.

به‌كورتی، هه‌مو جه‌سته‌، جگه‌له‌ كۆئه‌ندامی زاوزێ‌، به‌یه‌كده‌گات به‌ جموجوڵی ماسولكه‌كان. هه‌مو ژیانی مرۆڤایه‌تی ، كاتێك سه‌یری ده‌كرێت له‌ گۆشه‌نیگای جه‌سته‌وه‌، كورتده‌كرێته‌وه‌ و كۆده‌كرێته‌وه‌ له‌ "كردار"دا. هه‌روه‌ك پزیشكێكی هاوچه‌رخ نوسیویه‌تی: ((ئامێری مرۆڤ واده‌رده‌كه‌وێت به‌ڕاستی بۆ مه‌به‌ستی كاركردن دروستكراوه‌))(10). كه‌واته‌ كردار ڕاگری ژیانی مرۆڤایه‌تیه‌. ئه‌م خاڵه‌ لێره‌دا به‌ساده‌یی پێویست نیه‌ له‌سه‌ر هه‌مو خه‌ڵك كار بكه‌ن. خاڵه‌كه‌ لێره‌دا بریتیه‌له‌وه‌ی پاڵنه‌ری كاركردن، له‌كۆتاییه‌دا هانده‌درێت له‌ڕووی ده‌رونیه‌وه‌ نه‌ك له‌ڕووی ئابوریه‌وه‌. له‌به‌رئه‌وه‌ زۆرینه‌ی خه‌ڵك ئه‌گه‌ر ناچاركران له‌سه‌ر كارنه‌كردن ئه‌وا زۆر زوو تووڕه‌ ده‌بن، ئه‌گه‌ر ناچاركران له‌سه‌ر خانه‌نشین كردن، لاوازده‌بن و له‌ناوده‌چن.

هیندۆسیه‌ت به‌هه‌مو ئه‌و كه‌سانه‌ ده‌ڵێت كارده‌كه‌ن: هیچ جیاوازیه‌ك نیه‌ له‌نێوان ئه‌و كه‌سانه‌ی كاربه‌ده‌ستن و له‌ كارێكه‌وه‌ بۆ یه‌كێكی تر ده‌گوێزرێنه‌وه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و كه‌سانه‌ی بازرگانن، ئێوه‌ پێویستتان به‌وه‌ نیه‌ خۆتان جیابكه‌نه‌وه‌ له‌ جیهان و گۆشه‌نشین بن له‌ په‌رستگاكاندا هه‌تا ده‌ركبكه‌ن به‌ بوونی یه‌زدان.به‌ڵكو ده‌توانن بیدۆزنه‌وه‌ له‌ جیهانی كاركردنی ڕۆژانه‌تاندا به‌ هه‌مان ئه‌و خێراییه‌ی له‌هه‌ر جێگایه‌كی تردا ده‌ركیپێده‌كه‌ن(11).  خۆت سه‌رقاڵ بكه‌ له‌ كاره‌كه‌تدا به‌ هه‌مو توانا و هێزێكته‌وه‌، ته‌نها پێویسته‌ له‌سه‌رت به‌م كاره‌ هه‌ستیت به‌شێوه‌یه‌كی ژیرانه‌، به‌ كاركردن هه‌مو سودێكت بۆ دابین ده‌كرێت، نه‌ك خۆت سه‌رقاڵ بكه‌یت به‌ قسه‌ی هه‌ڵیت و په‌ڵیته‌وه‌. نهێنی كاركردن فێر ببه‌ كه‌له‌ ڕێگه‌یه‌وه‌ هه‌مو جوڵه‌یه‌ك ده‌توانێت بتبات به‌ره‌و یه‌زدان هه‌تا كاتێك كه‌ سه‌رقاڵیت به‌ به‌ده‌ستهێنانی ئامانج و كاره‌كانی تره‌وه‌.

ئاده‌میزاد چۆن ده‌توانێت به‌و كاره‌ هه‌ستێت؟ ئه‌مه‌ پشتده‌به‌ستێت به‌ چه‌ند پێكهاته‌یه‌كی تری كرێكاره‌كه‌وه‌. له‌سه‌ره‌تادا: یۆگیكار ئاماژه‌ی كردوه‌ بۆ كردار، به‌ هه‌ڵبژاردنی ئه‌م ڕێگایه‌، ئه‌و سروشته‌ی ده‌ستی به‌سه‌ردا ده‌گرێت بریتیه‌ له‌ خۆشه‌ویستی كردار و چالاكی. پرسیاره‌كه‌ ده‌مێنێته‌وه‌ له‌سه‌ر لایه‌نه‌كانی تر به‌ره‌و ئاڕاسته‌ی تێڕامانی فیكری یان ئاڕاسته‌ی ئه‌ڤینی؟ چونكه‌ ڕێگای كردار چه‌ند هه‌ڵبژاردنێكی هه‌یه‌ ده‌گۆڕێت به‌پێی مامه‌ڵه‌كردن شوێنكه‌وتو له‌گه‌ڵ ئه‌م ڕێگایه‌دا: ئایا فه‌لسه‌فیه‌ یان ده‌رهاویشته‌ی حاڵه‌تێكی خۆشه‌ویبسته‌یه‌؟ ئه‌گه‌ر ویستمان بدوێین به‌ زمانی هه‌ر چوار یۆگاكه‌ ئه‌وا ده‌ڵێین ده‌كرێت یۆگای كردار ئه‌نجام بدرێت له‌ژێر شێوازی یۆگای زانست یان یۆگای خۆشه‌ویستیدا.

وه‌ك پێشتر بینیمان ئامانجی ژیان بریتیه‌له‌ سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر ده‌روونی تاكی سنوردارز وه‌ك باسمان كرد ده‌كرێت ئه‌مه‌ به‌ده‌ست بێت به‌ گواستنه‌وه‌ی ئاڕاسته‌ی گرنگیدانی مرۆڤ و بابه‌تی خۆشه‌ویستیه‌كه‌ی و په‌یوه‌ستبوونی ده‌روونی به‌ره‌و خۆشویستنی یه‌زدان، یه‌زدان ئه‌و كه‌سه‌ی شوێنكه‌وتو هه‌ستی پێده‌كات جیاوازه‌ لێی. یان ده‌رككردنی شوێنكه‌وتو به‌وه‌ی ناسنامه‌ی ڕاسته‌قینه‌ی بریتیه‌له‌وه‌ی هه‌ته‌ریه‌كی ناكه‌سیه‌ جێگیره‌ له‌ گه‌وهه‌ری بوونیدا. ڕێگای یه‌كه‌م: ڕێگای "به‌هاكتی"ه‌ و دووه‌م: ڕێگای "جنانی". له‌ هه‌ردو شێوازه‌كه‌دا ده‌كرێت كردار بكرێته‌ كه‌ره‌سته‌یه‌ك بۆ شكۆداربوون و به‌رزبوونه‌وه‌ به‌سه‌ر ده‌رونی كۆتاداردا. به‌پێی بیروباوه‌ڕی هیندۆسیه‌ت، هه‌مو كارێك كه‌ مرۆڤ ئه‌نجامی ده‌دات له‌ ده‌ره‌وه‌دا، ڕه‌نگدانه‌وه‌ی هه‌یه‌ و ده‌گونجێت له‌گه‌ڵ هه‌ناوی بكه‌ره‌كه‌یدا. بۆ نمونه‌: ئه‌گه‌ر ته‌ورێكم كێشا به‌ دره‌ختێكدا بۆئه‌وه‌ی بیبڕمه‌وه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی به‌رچاوی گرتوم، ئه‌وا هه‌مو پیاكێشانێك به‌ ته‌وره‌كه‌، له‌ هه‌مان كاتی له‌رینه‌وه‌ی دره‌خته‌كه‌دا شوێنه‌وارێك جێده‌هێڵێت له‌ ناخمدا، به‌وه‌ی قووڵده‌بێته‌وه‌ له‌ناو بوونمدا بۆ پێدانی وزه‌ بۆ بڕینی ڕێگاكه‌م له‌ جیهاندا.

هه‌مو كارێك كه‌ ئه‌نجامی ده‌ده‌م له‌به‌ر به‌رژه‌وه‌ندی تایبه‌تی خۆم، به‌رگێكلی تر زیادده‌كات بۆ "منی باڵا" كه‌ ده‌بێته‌هۆی ئه‌ستوربوونی، به‌مشێوه‌یه‌ زیاتر جیاده‌كرێته‌وه‌ له‌ یه‌زدان كه‌ له‌ ناوه‌وه‌م یان ده‌ره‌وه‌مدایه‌، به‌پێچه‌وانه‌وه‌ هه‌ر كارێك كه‌ ئه‌نجامی ده‌ده‌م به‌بێ بیركردنه‌وه‌ له‌ خودی خۆم ده‌بێته‌هۆی كه‌مكردنه‌وه‌ی چڕی ده‌رونم، هه‌تا له‌ كۆتاییدا هیچ به‌ربه‌ستێك نامێنێت كه‌ به‌رچاوی مرۆڤ بگرێت له‌ بینینی یه‌زداندا. باشترین ڕێگا كه‌ مرۆڤی ئه‌ڤینی بیگرێته‌به‌ر بۆئه‌وه‌ی كاره‌كه‌ی دووربێت له‌ به‌رژه‌وه‌ندی خود، بریتیه‌له‌وه‌ی هه‌مو سروشتی ئه‌ڤینی خۆی ته‌رخان بكات بۆ یه‌زدان، ته‌نها له‌ پێناوی ئه‌ودا نه‌ك بۆ خۆی.  ((هه‌ر كه‌سێك كاربكات به‌بێ گوێدانه‌ به‌رژه‌وه‌ندی تایبه‌تی خۆی، ته‌واو خۆی ته‌رخان بكات بۆ یه‌زدان، بۆ هه‌میشه‌ شوێنه‌واری كاره‌كه‌ی ده‌مێنێته‌وه‌))(12).  چالاكی ئه‌م كه‌سه‌ هیچ كه‌متر نیه‌ له‌ چالاكیه‌كه‌ی له‌ ڕابردودا، چونكه‌ ئاڕاسته‌ی گشتگیری له‌ ئێستادا، له‌ ژیانی ڕۆژانه‌یدا، ئاڕاسته‌ی په‌رستن و خۆته‌رخانكردنه‌ بۆ یه‌زدان. ئه‌و به‌ كاره‌كانی ڕۆژانه‌ی هه‌ڵده‌سێت به‌بێ گوێدانه‌ ده‌رئه‌نجامی ئه‌و كارانه‌ له‌سه‌ر خودی خۆی. ئه‌و به‌ كاره‌كه‌ی هه‌ڵناسێت وه‌ك په‌رستنی یه‌زدان به‌ ته‌نها، به‌ڵكو له‌ كاره‌كه‌یدا جێبه‌جێكردنی ویستی یه‌زدان ده‌بینێت، هه‌ر ویستی یه‌زدانه‌ هانیده‌دات بۆ ئه‌م كاره‌، به‌م شێوه‌یه‌ ڕه‌زامه‌ندی یه‌زدان به‌ده‌ست دێنێت، هه‌روه‌ك به‌مكاره‌ هه‌ڵده‌سێت به‌ هێزی یه‌زدان كه‌ كارده‌كات له‌ڕێگه‌ی ئه‌و كه‌سه‌ی خۆی ته‌رخان كردوه‌ بۆ یه‌زدان، له‌كاتێكدا ده‌ڵێت: "تۆ به‌م كاره‌ هه‌ستاویت من ته‌نها كه‌ره‌سته‌یه‌كم".

 

له‌كاتێكدا كاره‌كان جێبه‌جێ ده‌كرێن به‌م ڕۆحیه‌ته‌وه‌ ئه‌وا كێشی "منی باڵا" سووكتر ده‌كات له‌بری قورسكردنی. به‌م ڕۆحیه‌ته‌وه‌ هه‌مو كارێك ده‌بێته‌ په‌رستشێكی پیرۆز، جێبه‌جێ ده‌كرێت به‌ هه‌مو خۆشه‌ویستیه‌كه‌وه‌، هه‌روه‌ك قوربانیه‌كی زیندوو بێت كه‌ پێشكه‌شی یه‌زدان ده‌كرێت، به‌بێ گرنگیدان به‌ هه‌ر به‌رژه‌وه‌ندیه‌كی تایبه‌تی. ((ئه‌و كاره‌ی ئه‌نجامی ده‌ده‌یت هه‌ر چیه‌ك بێت، یان ئه‌و خواردنه‌ی ده‌یخۆیت، یان ئه‌و قوربانیه‌ی پێشكه‌شی ده‌كه‌یت، یان ئه‌و شته‌ی ده‌یبه‌خشیت، یان ئه‌و په‌رستشه‌ی ئه‌نجامی ده‌ده‌یت، ئه‌ی كوری كونتی! ئه‌نجامی بده‌ ته‌نها له‌پێناومدا، خۆت ئازاد بكه‌ له‌و كۆت و به‌ندانه‌ی كه‌ هه‌ڵگری شوێنه‌واری چاك یان خراپن))(13). 

نوسینی: د.هوستن سمیپ
وه‌رگێڕانی بۆ كوردی: كارزان حسین

نوێترین

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.
Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure