لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

ڕێگای چوون به‌ره‌و یه‌زدان له‌ڕێگه‌ی وه‌رزشه‌ ده‌روونیه‌كانه‌وه‌(بەشی دووەم و کۆتایی)

25/09/2018


نوسینی: د.هوستن سمیپ
وه‌رگێڕانی بۆ كوردی: كارزان حسین

 

هه‌سته‌كانی مرۆڤ ڕوده‌كاته‌ جیهانی ده‌ره‌كی. به‌های هه‌سته‌كان له‌ ژماردن نایه‌ت چونكه‌ وه‌ك كۆمه‌ڵه‌ پردێكن مرۆڤ ده‌به‌ستنه‌وه‌ به‌ جیهانی سروشته‌وه‌. به‌ڵام گرنگیپێدانی یۆگیكار له‌سه‌ر شتێكی تره‌. ئه‌و ده‌وه‌ستێته‌وه‌ له‌سه‌ر ڕێگایه‌ك ده‌مانبات به‌ره‌و جیهانێكی سه‌رنجڕاكێشتر، ئه‌وه‌ جیهانی ناخی خودی مرۆڤه‌، كه‌ تیایدا دوا نهێنی ژیان هه‌یه‌، ئه‌و ئێستا بێزاره‌ له‌ ده‌ستێوه‌ردانه‌ به‌رده‌وامه‌ پێشبینی نه‌كراوه‌كانی هه‌سته‌كانی. گومانی تیا نیه‌ جیهانی ده‌ره‌كی سیحر و جوانی خۆی هه‌یه‌، به‌ڵام سه‌باره‌ت به‌و كێشه‌یه‌ی كه‌ ئه‌و تیایدا ڕۆچووه‌ له‌ ئێستادا، جیهانی ده‌ره‌كی هیچ ڕۆڵێكی نیه‌، جگه‌له‌ كات به‌فیڕۆدان، چونكه‌ ئه‌وه‌ی كه‌سی یۆگیكار هه‌وڵده‌دات ئاشكرای بكات ده‌كه‌وێته‌ پشت ڕوكاری ده‌ره‌وه‌ی ژیان. ئایا له‌پشت ڕوكاری ده‌ره‌وه‌ی ئه‌م جیهانه‌ ده‌ره‌كیه‌وه‌ ژیانێكی قوڵتر هه‌یه‌ كه‌ مردنی تیا نه‌بێت؟

 

ئایا له‌پشت ده‌ركپێكردنی ڕوكاریمانه‌وه‌ بۆ بابه‌ت و شته‌كان، ڕه‌هه‌ندێك له‌ ئاگایی هه‌یه‌ كه‌ ته‌نها له‌ ئاستدا جیاواز نه‌بێت به‌ڵكو ته‌نانه‌ت له‌ جۆریشدا؟ یۆگیكار ئه‌گه‌ردانانێك تاقیده‌كاته‌وه‌ ده‌ڵێت: ڕاستی قووڵه‌ كراوه‌یه‌ به‌ ته‌نها له‌ڕووی ئه‌و كه‌سانه‌ی ئاگاییان ئاڕاسته‌ده‌كه‌ن به‌ره‌و ناوه‌وه‌یان. له‌م تاقیكردنه‌وه‌دا هه‌سته‌كان له‌ده‌ره‌وه‌ی ئه‌م چوارچێوه‌یه‌دا ده‌ستێوه‌رده‌رن. "ئۆپانیشادات" ده‌ڵێت: ((هه‌سته‌كان ڕووده‌كه‌نه‌ جیهانی ده‌ره‌كی، له‌به‌رئه‌وه‌ مرۆڤ ڕوده‌كاته‌ ده‌ره‌وه‌ی و بوونی ناخی خۆی نابینێت. چه‌نده‌ ده‌گمه‌نن ئه‌و مرۆڤانه‌ی ژیرن، چاوه‌كانیان داده‌خه‌ن له‌به‌رده‌م شته‌ ده‌ره‌كیه‌كان، بۆئه‌وه‌ی سه‌ركه‌وتنی "ئاتمان" ببینێت له‌ ناخیدا؟!)). دوای پێنجسه‌د ساڵ "بهاگافاد گیتا" هه‌مان وته‌ی دوباره‌ كرده‌وه‌ و وتی:
((ته‌نها ئه‌و یۆگیكاره‌ی
شادومانی وكامه‌رانیه‌كه‌ی ده‌بینێته‌وه‌ له‌ ناخیدا
ئاشته‌واییه‌كه‌ی له‌ ناخیدا
ژیری خۆڕسكی له‌ ناخیدا
ده‌گات به‌ یه‌زدان "برهمان"
هه‌ست به‌ ئازادبوون و دڵخۆشی له‌ ڕاده‌به‌ده‌ر ده‌كات "نیرڤانا"))(25).

 

لێره‌وه‌، "مه‌هاتما گاندی" پێنیازه‌كه‌ی خۆی خسته‌ڕو بۆ چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌كانی ئه‌م سه‌رده‌مه‌مان، به‌پشت به‌ستن به‌ باكگراوندی سێ هه‌زار ساڵی ئه‌م ئه‌گه‌ردانانه‌، له‌كاتێكدا به‌ ساده‌یی وتی: ((تیشك بخه‌ره‌سه‌ر ناخ)).كه‌واته‌ هه‌نگاوی كۆتایی له‌ پڕۆسه‌ی به‌دیهێنانی گواسته‌وه‌ی ڕیشه‌یی له‌ جیهانهی ده‌ره‌كیه‌وه‌ بۆ جیهانی ناوه‌كی بریتیه‌له‌ داخستنی په‌نجه‌ره‌ی هه‌سته‌كان به‌ته‌واوی، چونكه‌ ته‌نها به‌م كاره‌ ده‌كرێت ده‌رگا دابخرێت به‌ره‌وڕووی ژاوه‌ژاوی جیهانی ده‌ره‌كیدا. به‌م داخستنه‌ ده‌رگایه‌ به‌ڕووی هه‌سته‌كاندا كارێكی پراكتیكیه‌ ده‌كرێت ئه‌نجام بدرێت به‌بێ پێویستی ئه‌نجامدانی نه‌شته‌رگه‌ری، ئه‌مه‌ كارێكه‌ هه‌ریه‌ك له‌ ئێمه‌ تاقیكردوه‌ته‌وه‌. ژنێك مێرده‌كه‌ی بانگ ده‌كات بۆ نانخواردنی ئێواره‌، به‌ڵام دوای پێنج خوله‌ك مێرده‌كه‌ی سوره‌ له‌سه‌رئه‌وه‌ی هیچی نه‌بیستوه‌ له‌ ژوره‌كه‌ی ته‌نیشتیدا، له‌كاتێكدا ژنه‌كه‌ جه‌خت ده‌كاته‌وه‌ له‌سه‌رئه‌وه‌ی بانگكردنه‌كه‌ی به‌ته‌واوی بیستراو بووه‌، به‌دڵنیاییه‌وه‌ گوێی لێبووه‌. هیچ یه‌كێكیان درۆ ناكات. ئه‌مه‌ كێشه‌ی پێناسه‌كردنیه‌تی. ئه‌گه‌ر واتای بیستن لێدانی چه‌ند شه‌پۆلێكی ده‌نگی دیاریكراو بێت بۆسه‌ر په‌رده‌ی گوێیه‌كی ته‌ندروست ئه‌وا به‌ڕاستی گوێی لێبووه‌.

 

به‌ڵام ئه‌گه‌ر واتاكه‌ی گواستنه‌وه‌ی ده‌نگ بێت بۆ ئاگایی ئه‌وا گوێی لێ نه‌بووه‌ز هیچ شتێكی ناوه‌كی نیه‌ له‌م دیارده‌یه‌دا. شیكردنه‌وه‌كه‌ی شاردراوه‌ته‌وه‌ زۆر به‌ساده‌یی له‌ پڕۆسه‌ی "تێڕامان"دا. مێرده‌كه‌ی به‌ته‌واوی ڕۆچوبوو له‌و شته‌ی ده‌یخوێنده‌وه‌. هاوشێوه‌ی ئه‌م كاره‌، له‌ هه‌نگاوی پێنجه‌می ڕاجا یۆگادا هیچ مه‌ته‌ڵێك بوونی نیه‌. ئه‌و ده‌یه‌وێت یۆگیكار بگوازێته‌وه‌ بۆ پشت ئه‌و خاڵه‌ی مێرده‌كه‌ پێی گه‌یشتبوو. یه‌كه‌م: به‌گواستنه‌وه‌ی ڕۆچوونی ته‌واو له‌ دیارده‌یه‌كی به‌ڕێكه‌وته‌وه‌ بۆ وزه‌یه‌ك ده‌كرێت بخرێته‌گه‌ڕ یان بوه‌ستێنرێت هه‌ركاتێك ویستراز دووه‌م: به‌ به‌رزكردنه‌وه‌ی ئاستی شاره‌زاییه‌كه‌ی بۆ ئه‌و حاڵه‌ته‌ی ده‌یخاته‌ بێئاگاییه‌كی ته‌واو ئه‌گه‌ر ویستی ته‌نانه‌ت له‌كاتی ته‌پڵ لێدان له‌ ژوره‌كه‌یدا كه‌ تیایدا دانیشتوه‌، هه‌مان ته‌كنیك: ئه‌گه‌ر مرۆڤ گرنگیدا به‌ شتێك به‌شێوه‌یه‌كی ورد، ئه‌وا ئاگاییه‌كه‌ی داده‌خرێت و ده‌وه‌ستێت له‌ هه‌مو شتێك جگه‌له‌و شته‌.

دواجار یۆگیكار به‌ته‌نهایه‌ له‌گه‌ڵ بیركردنه‌وه‌كانی. ئامانجی پێنج هه‌نگاوه‌كه‌ی پێشو گه‌یاندنی یۆگیكار بوو بۆ ئه‌م سه‌رئه‌نجامه‌، ده‌ستێوه‌ردانه‌كان وه‌ستێنراون كه‌ ده‌رهاویشته‌ی ئه‌و هه‌ڵسوكه‌وتانه‌ن كه‌ مرۆڤ ئاڵوده‌ بووه‌ پێوه‌ی و له‌باره‌ی ویژدانی شڵه‌ژاو و ده‌ستێوه‌ردانه‌كانی جه‌سته‌ و هه‌ناسه‌دان و هه‌سته‌كان یه‌كله‌دوای یه‌ك. به‌ڵام جه‌نگه‌كه‌ لێره‌دا كۆتایی نایه‌ت، به‌ڵكو جه‌نگی ڕاسته‌قینه‌ ئێستا ده‌ستپێكردوه‌، چونكه‌ دڕنده‌ترین دوژمنه‌كانی ئه‌قڵ خودی ئه‌قڵه‌ن وێڕای ئه‌وه‌ی ئه‌قڵ ته‌نا ماوه‌ته‌وه‌ له‌گه‌ڵ خۆیدا، به‌ڵام هێشتا ئاره‌زوی ئارامی و بێده‌نگی ناكات بۆ ئه‌و كاره‌ی لێی داواكراوه‌. یاده‌وه‌ریه‌كان، پێشبینیه‌كان، زینده‌ خه‌ونه‌كان، زنجیره‌ بیركردنه‌وه‌ خه‌یاڵیه‌كان یان هیوا خوازراوه‌كان كه‌  به‌دیهێنانیان ئه‌سته‌مه‌. هیچ په‌یوه‌ندیه‌ك له‌ نێوانیاندا نیه‌ جگه‌له‌وه‌ی  به‌ڕێكه‌وت له‌ یه‌ك كاتدا هاتون، به‌ جێبه‌جێكردنیان له‌سه‌ر ئه‌قڵ به‌یه‌كه‌وه‌ له‌ هه‌زار لاوه‌ بۆئه‌وه‌ی بیخاته‌ حاڵه‌تی شه‌پۆلدانی به‌رده‌وام وه‌ك ڕووی ده‌ریاچه‌یه‌ك كه‌ شه‌پۆل ده‌دات له‌ژێر شنه‌بادا، بۆئه‌وه‌ی به‌جێی بهێڵێت له‌حاڵه‌تی داگیرسان و كوژانه‌وه‌دا به‌ بیركردنه‌وه‌ی ناجێگیر و شپرزه‌یی و نائارامی مێشك.

 

به‌ته‌نها ئه‌و ئه‌قڵه‌، ناتوانێت وایلێبكات ئارامبگرێت و له‌سه‌رخۆ بێت وه‌ك شوشه‌ یان ڕوون بێت وه‌ك شووشه‌ز چونكه‌ بۆ گه‌یشتن به‌م حاڵه‌ته‌ له‌ ئارامی  و بێده‌نگی، دانانی به‌ربه‌ست له‌به‌رده‌م جۆگه‌له‌كاندا به‌س نیه‌ كه‌ ده‌ڕژێنه‌ناو ده‌ریاچه‌ی ئه‌قڵه‌وه‌، ئه‌مه‌ ئه‌و كاره‌یه‌ پێنج هه‌نگاوه‌كه‌ی پێشوو ئه‌نجامدانی گرته‌ئه‌ستۆ به‌باشترین شێوه‌، به‌ڵكو پێویسته‌ چاوگه‌كانی ناو بنكه‌ی ده‌ریاچه‌كه‌ دابخه‌ین، واته‌ فشاره‌ ئه‌ڤینیه‌كان و بیركردنه‌وه‌ خه‌یاڵیه‌كان، له‌گه‌ڵ شنه‌بای ئه‌و كارانه‌ی په‌یوه‌ندیان به‌ هیچ شتێكه‌وه‌ نیه‌. ئاشكرایه‌ هێشتا زۆر شت ماوه‌ پێی هه‌ستین. هیندۆسیه‌ت ده‌ڵێت ڕێكخستنی جووڵه‌كانی ئه‌قڵی ئاسایی وه‌ك ڕێكخستنی جووڵكانی مه‌یمونێكی شێته‌ كه‌ دێت و ده‌چێت له‌ قه‌فه‌سه‌كه‌یدا. به‌ڵكو له‌وه‌ زیاتر وه‌ك جێگیركردنی مه‌یمونێكی شێت و سه‌رخۆشه‌. به‌ڵكو ته‌نانه‌ت ئه‌مه‌ به‌س نیه‌ بۆ ڕونكردنه‌وه‌ی بڕی نائارامی ئه‌قڵ، ئه‌قڵ له‌ جموجوڵه‌كانیدا وه‌ك مه‌یمونێكی شێتی سه‌رخۆشه‌ كه‌ سه‌ماده‌كات، به‌ڵكو ئه‌گه‌ر ویستمان وردتر بین به‌شێوه‌یه‌كی گشتی بۆ وێناكردنی شێتی ئه‌قڵێكی سروشتی پێویسته‌ هه‌نگاوێكی تر بنێین و بڵێین: ئه‌و وه‌ك مه‌یمونێكی شێتی سه‌رخۆشه‌ سه‌ماده‌كات له‌دوای ئه‌وه‌ی ده‌رزیه‌كی لێدراوه‌.

زۆر كه‌من ئه‌و كه‌سانه‌ی هه‌وڵیانداوه‌ به‌شێوه‌یه‌كی هه‌ته‌ری تێڕامان ئه‌نجام بده‌ن، ئه‌و نمونه‌یه‌ی باسمان كرد به‌ زیاده‌ڕه‌وی ده‌زانن. ئه‌و كێشه‌یه‌ی دروست ده‌بێت به‌هۆی "وازهێنان له‌ ئه‌قڵ به‌ ته‌نها" به‌ته‌واوی ئه‌و شته‌یه‌ كه‌ باسمان كرد، ئه‌و دیمه‌نه‌یه‌ كه‌ به‌زه‌ییمان ده‌جوڵێنێت. من فه‌رمان ده‌كه‌م به‌ ده‌سته‌كانم كه‌ به‌رزببنه‌وه‌ و گوێڕایه‌ڵیم ده‌كه‌ن، به‌ڵام كاتێك فه‌رمان ده‌كه‌م به‌ ئه‌قڵم كه‌ ئارام بێت گاڵته‌م پێده‌كات به‌ ناشیرینترین شێوه‌ز ئه‌و ماوه‌یه‌ چه‌نده‌ كه‌ ئه‌قڵێكی ئاسایی ده‌توانێت به‌به‌رده‌وامی و به‌ته‌نها بیر له‌ یه‌ك شت بكاته‌وه‌، به‌بێئه‌وه‌ی هه‌ڵبخلیسكێت به‌ره‌و بیركردنه‌وه‌ له‌ شتێكی تر، جگه‌له‌ بیركردنه‌وه‌ له‌ زنجیره‌ شتێكی بێ بنه‌ما كه‌ هیچیان په‌یوه‌ندیان به‌وی تره‌وه‌ نیه‌ نه‌ له‌ نزیكه‌وه‌ نه‌ له‌ دووره‌وه‌؟؟ زانایانی ده‌رونناسی وه‌ڵامده‌ده‌نه‌وه‌ به‌وه‌ی ماوه‌كه‌ سێ چركه‌ و نیو تێناپه‌ڕێنێت. مێشك وه‌ك تۆپی تێنسه‌ له‌و شوێنه‌وه‌ هه‌ڵدێت كه‌ خاوه‌نه‌كه‌ی ئاڕاسته‌ی ده‌كات، به‌ڵام هه‌ر خێرا له‌و شوێنه‌دا به‌رزده‌بێته‌وه‌ به‌بێ ویستی خۆی.

چی ڕوده‌دات ئه‌گه‌ر ئه‌قڵ له‌ تۆپێكی تێنسه‌وه‌ گۆڕا بۆ تۆپه‌ڵه‌ هه‌ویرێك ئه‌گه‌ر خاوه‌نه‌كه‌ی هه‌ڵیدا ده‌ڵكێت به‌و شوێنه‌ی بۆی ئاڕاسته‌كراوه‌ و لێی نابێته‌وه‌ ته‌نها ئه‌گه‌ر خاوه‌نه‌كه‌ی نه‌یه‌وێت؟ ئایا توندیه‌كه‌ی زیادناكات هه‌روه‌ك ڕوناكی چرا زیادده‌كات ئه‌گه‌ر له‌ چه‌ند لایه‌كه‌وه‌ به‌ ئاوێنه‌ ده‌وره‌درا؟ ده‌كرێت ئه‌م شتانه‌ ده‌ستبگرێت به‌سه‌ر ئاگایی ئه‌قڵی سروشتیدا و جێگیربوونی تا ماوه‌یه‌كی دیاریكراو به‌ڵام ئه‌قڵی شێواو به‌ خه‌ون و خه‌یاڵ ناتوانێت جێگیر بێت له‌سه‌ر شتێك به‌ڵكو هه‌ر خێرا ده‌فڕێت به‌ره‌و خه‌یاڵه‌كان كه‌ ناتوانێت ده‌ستیان به‌سه‌ردابگرێت. چی ڕوده‌دات ئه‌گه‌ر توانیمان حاڵه‌تی سێیه‌می مێشك بدۆزینه‌وه‌ له‌سه‌روو ئاستی ئه‌قڵی ئاساییه‌وه‌، به‌جۆرێك تاك بتوانێت ئه‌قڵی جێگیر بكات له‌سه‌ر بابه‌تێك بۆ ماوه‌یه‌كی درێژ بۆئه‌وه‌ی بتوانێت قووڵتر بچێته‌ناوی؟ ئه‌مه‌ "تێڕامان"ه‌ كه‌ به‌ته‌واوی ئامانجی هه‌نگاوی شه‌شه‌می ڕاجا یۆگایه‌. جه‌سته‌ی فیل به‌لای ڕاست و چه‌پیدا ده‌كه‌وێت له‌كاتی ڕۆیشتنیدا به‌ر ئه‌و شتانه‌ ده‌كه‌وێت كه‌ له‌ هه‌ردو لایه‌وه‌ هه‌یه‌، به‌ڵام جه‌سته‌ی جێگیره‌ له‌كاتێكدا تۆپێكی ئاسنینی قورس ده‌خرێته‌سه‌ری، به‌ هه‌مان شێوه‌ ئامانجی تێڕامان بریتیه‌ له‌ فێركردنی ئه‌پڵی نائارامه‌ كه‌ په‌یوه‌ست بێت به‌و بابه‌تانه‌ی ده‌خرێنه‌به‌رده‌می.

دانای هیندی ده‌ڵێت: ((له‌كاتێكدا هه‌مو هه‌سته‌كان بێده‌نگ ده‌بن، كاتێك ئه‌قڵ جێگیر ده‌بێت. كاتێك مێشك شه‌پۆل نادات... له‌ پله‌وپایه‌ی یه‌كه‌مدا ده‌بێت))(26).  ئه‌و ڕێگایه‌ی پێشنیازكراوه‌ بۆ گه‌یشتن به‌م حاڵه‌ته‌ سه‌یر و سه‌مه‌ره‌ نیه‌، به‌ڵێ دروسته‌ قورسه‌ و پێویستی به‌ هه‌وڵدانه‌. پێویسته‌ كه‌سه‌كه‌ ده‌ستپێبكات به‌ خاوكردنه‌وه‌ی ئه‌قڵ بۆئه‌وه‌ی ڕێگا بدات به‌و بیرۆكانه‌ی ده‌یانه‌وێت به‌رزببنه‌وه‌ بۆ لای له‌ نائاگاییه‌وه‌ ئازادبن هه‌تا بۆ خۆیان ده‌رباز ببن، دواتر مرۆڤ شتێك هه‌ڵده‌بژێرێت هه‌تا تێڕامانی له‌سه‌ر بكات بۆ نمونه‌ سه‌ری بخورێك، یان تێڕامان ده‌كات له‌سه‌ر ده‌ریایه‌كی خه‌یاڵی له‌ ڕوناكی ناكۆتا. جۆری شته‌كه‌ هه‌رچیه‌ك بێت گرنگ نیه‌، دواتر مه‌شق ده‌كات له‌سه‌ر پاراستنی ئاگایی ئه‌قڵ له‌سه‌ر ئه‌و شته‌ هه‌تا سه‌ركه‌وتنی پله‌به‌پله‌ زیادبكات.

دوو هه‌نگاوه‌كه‌ی كۆتایی ئه‌م پڕۆسه‌ی تێڕامانه‌ تیایدا قووڵده‌بێته‌وه‌ به‌شێوه‌یه‌كی پله‌به‌پله‌. له‌ هه‌نگاوی پێشودا ئه‌قڵ گه‌یه‌نرا به‌ خاڵێك كه‌ تیایدا ده‌كرێت جێگیر ببێت له‌سه‌ر شتێك به‌بێئه‌وه‌ی ئاگایی له‌ده‌ست بدات. له‌م هه‌نگاوه‌دا تێڕامان قووڵده‌بێته‌وه‌ تا ده‌گاته‌ ئاستی سه‌رنجدان، یه‌كه‌یه‌ك كه‌سی سه‌رنجده‌ر و شته‌ سه‌رنجدراوه‌كه‌ پێكه‌وه‌ ده‌به‌ستێته‌وه‌ له‌ خاڵێكدا تیایدا جیابوونه‌وه‌ شیده‌بێته‌وه‌: ((خودی بكه‌ر یه‌كده‌گرێت له‌گه‌ڵ ئه‌و شته‌ی كاری له‌سه‌ر ده‌كرێت به‌شێوه‌یه‌كی ته‌واو به‌جۆرێك تاك ئاگای له‌ خۆی نامێنێت))(27).له‌م ساته‌دا دووانی بوون شیده‌بێته‌وه‌. به‌ وشه‌كانی سكێڵینگ schelling: ((خودی ده‌ركپێكه‌ر یه‌كده‌گرێت له‌گه‌ڵ خودی ده‌ركپێكراو. له‌و ساته‌دا شوێن و كات نامێنێت، ئێستا له‌ناو كاتدا نین به‌ڵكو كات به‌ خوده‌ هه‌میشه‌ییه‌كه‌یه‌وه‌ له‌ ئێمه‌دایه‌)).

ئه‌و دوا كه‌شوهه‌وایه‌ی كه‌ به‌هۆیه‌وه‌ پێویسته‌ وشه‌ی سنسكریتی "سه‌مه‌دهی" samadhi مان بیربكه‌وێته‌وه‌. واتای sam: هاوشێوه‌ی واتای syn ه‌ له‌ زمانی ئینگلیزیدا كه‌ به‌ واتای له‌گه‌ڵ دێت هه‌روه‌ك له‌م وشانه‌دا دیاره‌ synthesis, syndrome, synopsis. به‌ڵام "ادهی" adhi له‌ زمانی سنسكریتیدا واتاكه‌ی یه‌زدانه‌ lord. كه‌واته‌ سه‌مه‌دهی واته‌ "له‌گه‌ڵ یه‌زدان" واته‌ ئه‌و حاڵه‌ته‌ی مێشك به‌ته‌واوی ڕۆچوه‌ له‌ یه‌زداندا. له‌ هه‌نگاوی حه‌وته‌مدا هه‌نگاوی سه‌رنجدان گرنگیدراوه‌ به‌ تێڕامان هه‌تا ئه‌و ئاسته‌ی ده‌رون ته‌واوی ئاگایی له‌ده‌ست داوه‌ و به‌ته‌واوی جێگیر بووه‌ له‌سه‌ر ئه‌و شته‌ی تێڕامانی له‌سه‌ر ئه‌نجام ده‌درێت. ئه‌وه‌ی تازه‌یه‌ له‌ هه‌نگاوی "سه‌مه‌دهی"دا: نه‌مانی هه‌مو شێوه‌یه‌كه‌ له‌سه‌ر ئه‌و شته‌ی تێڕامانی له‌سه‌ر كراوه‌، چونكه‌ شێوه‌ دیاریكردنه‌ له‌كاتێكدا بابه‌تی زانینه‌كه‌مان له‌ ئێستادا: "بوونی ناكۆتایه‌".

ئه‌قڵ له‌ئێستادا بیر له‌ هیچ ده‌كاته‌وه‌ به‌ڵام ئه‌مه‌ به‌و واتایه‌ نایه‌ت كه‌ بیر له‌ هیچ ناكاته‌وه‌، ئه‌قڵ وه‌ڵامی مه‌ته‌ڵی بینینی نه‌بینراوی دۆزیه‌وه‌ به‌شێوه‌یه‌كی ته‌واو. لێوانلێوه‌ له‌و شته‌ی كه‌ : "خاڵیه‌ له‌ هه‌مو خه‌سڵه‌تێك، چونكه‌ نه‌ ئه‌مه‌یه‌ نه‌ ئه‌وه‌، بێ شێوه‌ و بێ ناوه‌"(28). زۆر دوركه‌وتینه‌وه‌ له‌ دانپیانانه‌كه‌ی لۆرد كلفین به‌وه‌ی ناتوانێت هیچ شتێك وێنابكات كه‌ نه‌توانرێت نمونه‌یه‌كی میكانیكی بۆ دروست بكرێت! به‌و ڕێگایه‌ی زانا یه‌كده‌گرێت له‌گه‌ڵ زانراودا، تاك گه‌یشتوه‌ به‌ ئاستێك له‌ ناسینی بوونی گشتی و توانه‌وه‌ تیایدا. دواجار ده‌ریایه‌كی ڕاستی بڕی، له‌  ناوه‌ندێكی لێوانلێو له‌ بوون، كه‌ سنوری نیه‌ وه‌ك ئاسمان، دابه‌شنابێت و به‌ دابه‌شبوون ڕازی نابێت و سنوردارنیه‌(29). گه‌یشتوه‌ به‌و مه‌به‌سته‌ی هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ هه‌وڵیداوه‌ بۆ گه‌یشتن پێی: "به‌ڵگه‌ی تایبه‌تی له‌سه‌ر بوونی "براهمن" (یه‌زدان) و له‌سه‌ر جێبه‌جێكردنی ناسنامه‌كه‌ی له‌سه‌ر خودی براهمن". تاقیكردنه‌وه‌كه‌ گه‌یشت به‌ دوا ژیری خۆڕسك به‌وه‌ی: "به‌ڕاستی تۆ ئه‌و كه‌سه‌یت".

ئه‌م چوار جۆره‌ی یۆگامان پێشكه‌شكردن وه‌ك چه‌ند ڕێگایه‌كی ئاره‌زومه‌ندانه‌ به‌ره‌و یه‌زدان. به‌ڵام ئه‌مه‌ ه‌و مانایه‌ نایه‌ت كه‌ سنورداره‌، چونكه‌ له‌ ڕاستیدا مرۆڤێك نیه‌ ئه‌قڵانی بێت به‌ پوختی، یان ئه‌ڤینی بێت به‌شێوه‌یه‌كی پوخت، یان چالاك بێت و هه‌میشه‌ كاركردنی خۆش بوێت، یان ئه‌زمونی بێت به‌ پوختی. هه‌روه‌ك هه‌لومه‌رجه‌ جیاوازه‌كان پێویستیان به‌ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی جیاواز هه‌یه‌. له‌كاتێكدا زۆرینه‌ی خه‌ڵك به‌ شێوه‌یه‌كی گشتی وابیرده‌كه‌نه‌وه‌ گه‌شت كردن له‌سه‌ر تاكه‌ ڕێگایه‌ك باشتره‌ له‌ گه‌شتكردن له‌سه‌ر یه‌كێك له‌ ڕێگاكانی تر، دواتر مه‌یلی نزیكبوونه‌وه‌ی زیاتر ده‌كه‌ن له‌و ڕێگایه‌ی هه‌ڵیانبژاردوه‌ و په‌یوه‌ست بوون پێوه‌ی، هیندۆسیه‌ت هانی خه‌ڵك ده‌دات له‌سه‌ر تاقیكردنه‌وه‌ی هه‌ر چوار ڕێگاكه‌، به‌پێی تێڕوانینی هیندۆسیه‌ت كۆكردنه‌وه‌ له‌ نێوانیاندا ده‌گونجێت له‌گه‌ڵ پێداویستیه‌كانی مرۆڤدا.

 

ناكۆكی سه‌ره‌كی له‌نێوان "جنانا یۆگا" و "بهكتی یۆگا"دایه‌ له‌سه‌ر ئاستی ئه‌قڵانی و ئه‌چینی به‌شێوه‌یه‌كی یه‌كله‌دوای یه‌ك. به‌ڵام یۆگای كردار وه‌ك بینیمان ده‌كرێت بیگونجێنین له‌گه‌ڵ هه‌ریه‌ك له‌ ڕێگای جنانا و بهكتیدا، هه‌روه‌ك هه‌ندێك تێڕامان سودبه‌خشه‌ له‌ هه‌مو حاڵه‌تێكدا. كه‌واته‌ تاكی نمونه‌یی ئه‌و كه‌سه‌یه‌ ڕێگا ئایینیه‌كه‌ی ده‌ڕژێنێته‌ ناو قاڵبێكی فه‌لسه‌فی یان قاڵبی په‌رستنی ئه‌ڤینی، یان كاره‌كه‌ی بگونجێنێت له‌سه‌ر ئه‌و قاڵبه‌ی هه‌ڵیبژاردوه‌، تێڕامان ئه‌نجام بدات به‌وپه‌ڕی توانای و به‌و ڕاده‌یه‌ له‌ كات كه‌ بۆی بڕه‌خسێت.له‌ كتێبی "بهافاد گیتا"دا ده‌خوێنینه‌وه‌: ((هه‌ندێك ده‌ركیانكردوه‌ به‌ "ئاتمان" له‌ڕێگه‌ی سه‌رنجدانه‌وه‌، ئه‌وانی تر ده‌ركیان پێكردوه‌ به‌ فه‌لسه‌فیانه‌، هه‌ندێكی تر ده‌ركیانپێكردوه‌ به‌ شوێنكه‌وتنی یۆگای كرداری دروست، ئه‌وانی تر یه‌زدانیان په‌رستوه‌ ده‌اوده‌ق به‌پێی ئه‌و ڕێنماییانه‌ی فێری بوون له‌ باووباپیرانیانه‌وه‌. ئه‌گه‌ر ئه‌وانه‌ به‌ وه‌فاداریه‌كی ته‌واوه‌وه‌ ئه‌م كاره‌یان جێبه‌جێكرد، ئه‌وا هێزی مه‌رگ تێده‌په‌ڕێنن.)).

نوسینی: د.هوستن سمیپ
وه‌رگێڕانی بۆ كوردی: كارزان حسین

 

نوێترین

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.
Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure