لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

گه‌یشتنی ڕۆح به‌ سوڕی كامڵبوون له‌ گه‌ردوندا

01/10/2018


نوسینی: د.هوستن سمیپ
وه‌رگێڕانی بۆ كوردی: كارزان حسین

 

له‌دوای ئه‌وه‌ی پله‌وپایه‌ی یه‌زدانمان زانی له‌ هیندۆسیه‌تدا، ده‌توانین بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆلای مرۆڤ بۆئه‌وه‌ی به‌شێوه‌یه‌كی ڕێكخراو وێنه‌ی بكێشین بۆ تێگه‌یشتنی له‌ یه‌زدان سه‌باره‌ت به‌ هیند له‌باره‌ی سروشتی مرۆڤ و چاره‌نوسیه‌وه‌. هیندۆسیه‌ت وابیرده‌كاته‌وه‌ ڕۆحه‌ تاكه‌كان كه‌ ناویان ده‌بات به‌ "جیڤا" jivas، هاتۆته‌ناو جیهانه‌وه‌ به‌شێوه‌یه‌كی نهێنی، ده‌ڵێت: ده‌توانین دڵنیابین كه‌ ئه‌وه‌ جێبه‌جێكراوه‌ به‌هێزی یه‌زدان، به‌ڵام به‌شێوه‌یه‌كی ته‌واو له‌تواناماندا نیه‌، كه‌ ئه‌مه‌ شیبكه‌ینه‌وه‌ بۆ چ مه‌به‌ستێك ئه‌مه‌ جێبه‌جێكرا؟. ئه‌م ڕۆحانه‌ وه‌كو ئه‌و بڵقانه‌یه‌ كه‌ به‌رزده‌بنه‌وه‌ له‌كاتی كوڵانی ئاودا، كه‌ به‌ناو ئاوه‌كه‌دا (گه‌ردون) به‌رزده‌بنه‌وه‌ بۆئه‌وه‌ی سه‌ربه‌خۆ بێت له‌ بۆشایی بێسنوردا بۆ پرشنگدان و ڕوناكبونه‌وه‌ی ڕۆحی (سه‌ربه‌خۆبوون). ئه‌مانه‌ ده‌ستپێده‌كه‌ن وه‌ك ڕۆحێك له‌ ساده‌ترین شێوه‌ی ژیان، به‌ڵام شی نابێته‌وه‌ و به‌ مردنی جه‌سته‌ یه‌كه‌میه‌كانیان فه‌نانابێت. له‌تێڕوانینی هیندۆسیه‌تدا، په‌یوه‌ندی ڕۆح به‌ جه‌سته‌وه‌ زیاتر نیه‌ له‌ په‌یوه‌ندی جه‌سته‌ به‌و پۆشاكانه‌ی ده‌یه‌وێت له‌به‌ریان بكات یان ئه‌و ماڵه‌ی كه‌تیایدا ده‌ژی.

 

له‌كاتێكدا گه‌وره‌ ده‌بێت بۆ ئه‌و پۆشاكه‌ی له‌به‌ریكردوه‌ یان وابیرده‌كه‌یكه‌نه‌وه‌ كه‌ ماڵه‌كه‌مان به‌رته‌سك بووه‌ته‌وه‌ له‌پێشچاومان، چونكه‌ ئێمه‌ پۆشاكه‌كانمان ده‌گۆڕین بۆ پۆشاكی گه‌وره‌تر و ماڵه‌كه‌مان ده‌گۆڕین بۆ ماڵێكی فراوانتر بۆئه‌وه‌ی سه‌ربه‌خۆیی زیاتر بۆ جه‌سته‌مان فه‌راهه‌م بكه‌ین بۆ جموجوڵێكی زیاتر. جلوبه‌رگه‌ ڕزیوه‌كان لاده‌درێن له‌لایه‌ن جه‌سته‌وه‌. جه‌سته‌ ڕزیوه‌كان لاده‌درێن له‌لایه‌ن ئه‌و ڕۆحانه‌ی تیایاندا نیشته‌جێ. ئه‌م پڕۆسه‌یه‌كه‌ ڕۆحی تاك پیایدا تێپه‌ڕ ده‌بێت ((جیڤا)) له‌لایه‌ن زنجیره‌یه‌كی یه‌كله‌دوای یه‌ك له‌ جه‌سته‌ كه‌ ناوده‌برێن به‌ ((له‌به‌رگرتنه‌وه‌ی ڕۆحه‌كان))،له‌ سنسكریتیدا ناوده‌برێت به‌: "سامسارا" samsara، ئه‌مه‌ وشه‌یه‌كه‌ به‌واتای: ((ئازار و ئه‌شكه‌نجه‌ی توند دێت)). له‌ ئاستی خوار مرۆییدا، گواستنه‌وه‌ ئه‌نجام ده‌درێت له‌ڕێگه‌ی كۆمه‌ڵێك له‌ جه‌سته‌وه‌ كه‌ ئاڵۆزیه‌كه‌ی زیادده‌كات هه‌تا ده‌گاته‌ جه‌سته‌ی مرۆیی. هه‌تا ئه‌م خاڵه‌، گه‌شه‌سه‌ندنی ڕۆح له‌ ڕاستیدا خۆڕسكانه‌یه‌. ئه‌مه‌ وه‌ك ئه‌وه‌یه‌ ڕۆح له‌و گه‌شه‌سه‌ندنه‌یدا بێت، گه‌شه‌ده‌كات به‌هه‌مان سروشتی ڕووه‌كێك، له‌ هه‌مو به‌رجه‌سته‌كردنێكی یه‌كله‌دوای یه‌كدا جه‌سته‌یه‌ك به‌ده‌ست دێنێت كه‌ توانای پێداویستی ده‌داتێ بۆ به‌ده‌ستهێنانی داخوازیه‌ نوێكانی.

له‌گه‌ڵ به‌رزبوونه‌وه‌ی ڕۆح و گه‌یشتنی به‌ جه‌سته‌ی مرۆیی، ئه‌م به‌رزبوونه‌وه‌ خۆڕسكه‌ی ڕۆح ده‌وه‌ستێت. تایبه‌تكردنی ڕۆح بۆ ئه‌م جێگا شكۆداره‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌رئه‌وه‌ی ڕۆح گه‌یشتوه‌ به‌ ئاستی ئاگایی خود، له‌م پله‌وپایه‌دا سه‌ربه‌خۆیی به‌ده‌ست دێنێت (واته‌ ئیراده‌ و سه‌ربه‌خۆیی له‌ هه‌ڵبژاردندا) و لێپرسراوێتی (واته‌ هه‌وڵدان و تێكۆشان). ئه‌و ئالیه‌ته‌ی هه‌ندێك له‌م ده‌سكه‌وته‌ نوێیانه‌ ده‌به‌ستێته‌وه‌ به‌یه‌كه‌وه‌ بریتیه‌له‌ یاسای "كارما". واتای وشه‌ی كارما بریتیه‌له‌ كاركردن، به‌ڵام كارما وه‌ك بیروباوه‌ڕ به‌نزیكه‌یی واته‌: یاسای هۆكار و ده‌رئه‌نجام. زانستی زانای ڕۆژئاوایی ئاگاداریكردوینه‌ته‌وه‌ له‌سه‌ر گرنگی په‌یوه‌ندی هۆكاری یان یاسای هۆكار له‌ جیهانی سروشتدا. ئێمه‌ باوه‌ڕمان وایه‌ كه‌ هه‌مو ڕوداوێكی سروشتی پێویسته‌ هۆكارێكی هه‌بێت، هه‌روه‌ك هه‌مو هۆكارێك ده‌رئه‌نجامێكی دیاریكراوی هه‌یه‌، هیندۆسیه‌ت هه‌وڵیداوه‌ كه‌ چه‌مكی شكۆداری گه‌ردونی ژیانی ڕۆحی و ئاكاری مرۆڤ بگرێته‌خۆی.

 

ڕۆژئاوا هه‌مان بیروباوه‌ڕی هه‌یه‌: ((مرۆڤ چۆن ده‌چێنێت ئاوها ده‌دورێته‌وه‌))، یان هه‌روه‌ها ((بیرۆكه‌یه‌ك بچێنه‌ و كارێك دروێنه‌ بكه‌، كارێك بچێنه‌ و خووڕه‌وشتێك دروێنه‌ بكه‌، خووڕه‌وشتێك بچێنه‌ و ئاكارێك دروێنه‌بكه‌، ئاكارێك بچێنه‌ و چاره‌نوسێك دروێنه‌ بكه‌)). ئه‌مه‌ شێوازه‌كانی ڕۆژئاوایه‌ له‌ خستنه‌ڕووی ئه‌م ڕاستیه‌دا. به‌ڵام جیاوازیه‌كه‌ له‌وه‌دایه‌ هیند كاری پێده‌كات له‌ یاسا ئاكاریه‌كه‌یدا و فراوانی ده‌كات بۆئه‌وه‌ی بیبینێتبه‌شێوه‌یه‌كی ته‌واو پابه‌نده‌. حاڵه‌تی هه‌ناوی یان ڕۆحی هه‌مو تاكێك به‌رهه‌مێكی ته‌واوی ئه‌و شتانه‌یه‌ ئاره‌زوی ده‌كردن و به‌ده‌ستی هێناون له‌ ڕابردودا، به‌هه‌مان شێوه‌ بیركردنه‌وه‌كانی و تواناكانی ئێستای حاڵه‌ته‌ ڕۆحیه‌كه‌ی دیاری ده‌كه‌ن له‌ داهاتوودا. هه‌مو كارێك كه‌ تاك ئاڕاسته‌ی ده‌كات بۆ جیهانی ده‌ره‌كی ڕه‌نگدانه‌وه‌ی هه‌یه‌ له‌به‌رامبه‌ردا، له‌سه‌ر خودی مرۆڤ و ده‌روونی. هه‌مو بیرۆكه‌یه‌ك و كارێك كه‌ پێی هه‌ڵده‌سێت، وه‌كو پیاكێشانێكه‌ بۆ سه‌ر په‌یكه‌ری چاره‌نوسی.

ئه‌م بیرۆكه‌ی "كارما"یه‌، هه‌ڵگری ئه‌و ئاكاره‌ كامڵه‌یه‌ كه‌ دوو ده‌رئه‌نجامی ده‌روونی گرنگ به‌دوایدا دێت. یه‌كه‌م: په‌یوه‌سته‌ به‌ئه‌و هیندۆسیه‌ی ده‌رك به‌ ڕاستی لێپرسراوێتی كه‌سایه‌تی كامڵ ده‌كات. هه‌مو مرۆڤێك به‌ته‌واوی لێپرسراوه‌ له‌ حاڵه‌ته‌كه‌ی ئێستای. هه‌روه‌ك داهاتوی به‌ته‌واوی ئه‌و شته‌یه‌ ئێستا دروستی ده‌كات. زۆربه‌ی خه‌ڵك نایانه‌وێت به‌م ڕاستیه‌ ڕازی ببن. ئه‌وان پێیان باشه‌ لێپرسراویه‌تی له‌سه‌ر خۆیان لابده‌ن، سه‌رچاوه‌ی كێشه‌كانیان دیاری بكه‌ن له‌ناو خودیاندا. ئه‌وان حه‌ز به‌ پاساو هێنانه‌وه‌ ده‌كه‌ن، كه‌سێكیان ده‌وێت لۆمه‌ی بكه‌ن له‌سه‌ر ئه‌و شته‌ی خۆیان تێیدان بۆئه‌وه‌ی پاكانه‌ بۆ خۆیان بكه‌ن. هیندۆسیه‌ت ده‌ڵێت: ئه‌مه‌ زۆر به‌ ساده‌یی ناوی ناكامڵبوونه‌. هه‌مو مرۆڤێك به‌ته‌واوی ئه‌و شته‌ به‌ده‌ست دێنێت كه‌ شایه‌نیه‌تی.

 

ئێمه‌ به‌ده‌ستی خۆمان خێزانه‌كه‌مان دروست ده‌كه‌ین و پێویسته‌ له‌سه‌ری بحه‌سێینه‌وه‌. به‌پێچه‌وانه‌ی ئه‌مه‌وه‌، بیرۆكه‌ی گه‌ردونی ئاكاری ده‌رگاكه‌ی داده‌خات له‌به‌رده‌م هه‌مو به‌ختێكدا، ئایا به‌دبه‌ختی بێت بۆ پاساوهێنانه‌وه‌ بۆ شكسته‌كه‌یان، یان خۆشبه‌ختی بێت بۆ پێشبینیكردنی به‌ده‌ستهێنانی هه‌لی سه‌ركه‌وتن له‌ داهاتوودا. زۆرن ئه‌وانه‌ی لێره‌و له‌وێ ڕاپێچده‌كرێن له‌ ژیاندا، ته‌نها چاوه‌ڕێی ئه‌وه‌ن كه‌ گۆڕنكاریه‌كی كتوپڕ ڕوبدات، یان چاوه‌ڕێی ئه‌و ساته‌وه‌خته‌ن كه‌ بانگیان ده‌كرێت به‌ناوی خۆیان بۆئه‌وه‌ی ناوبانگ و دارایی به‌ده‌ست بهێنن. هیندۆسیه‌ت ده‌ڵێت: له‌كاتێكدا مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ ژیانتدا ده‌كه‌یت به‌م شێوه‌یه‌، ئه‌وا هه‌ڵه‌ ده‌كه‌یت له‌ هه‌ڵسه‌نگاندنی ئه‌و باره‌ی تێیدایت. له‌ڕاستیدا به‌خته‌ باشه‌ كتوپڕه‌كان هیچ په‌یوه‌ندیه‌كیان نیه‌ به‌ شادومانی ڕاسته‌قینه‌وه‌، ته‌نانه‌ت ئه‌وه‌ی ناوده‌برێت به‌ خۆشبه‌ختی به‌ڕێكه‌وت ڕوونادات. ئێمه‌ له‌ جیهانێكدا ده‌ژین هیچ جێگایه‌كی تیانیه‌ بۆ به‌خت یان ڕێكه‌وت، ئه‌م وشانه‌ (به‌خت، ڕێكه‌وت) هیچ نین جگه‌له‌ پۆشاكێك بۆ بێئاگاییمان له‌ ڕاستی ڕوداوه‌كان.

ئه‌مه‌ له‌كاتێكدا "كارما" پێویستی به‌ جیهانێكی یاسایی به‌زه‌بر هه‌یه‌، زۆربه‌ی جار شیكاری بۆ كراوه‌ وه‌ك جۆرێك له‌ بڕوابوون به‌ قه‌زاوقه‌ده‌ر. به‌ڵام وێڕای ئه‌وه‌ی هیندۆسیه‌كان له‌وانه‌یه‌ به‌ته‌واوی زۆربه‌ی كات خۆیان دابێته‌ده‌ست ئه‌م شیكاره‌ بۆ بڕوابوون به‌ قه‌زاوقه‌ده‌ر، به‌ڵام دروست نیه‌ بوترێت ئه‌مه‌ خودی بیروباوه‌ڕی "كارما"یه‌. "كارما" ده‌ڵێت هه‌مو بڕیارێك ده‌رئه‌نجامی یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ی هه‌یه‌، به‌ڵام خودی بڕیاره‌كان دواهه‌مین شیكارن. ئه‌گه‌ر ویستمان كێشه‌كه‌ چاره‌سه‌ربكه‌ین له‌لایه‌كی تره‌وه‌ ئه‌وا ده‌ڵێین ده‌رئه‌نجامی بڕیاره‌كانی ڕابردووی مرۆڤ بریتین له‌ جۆرێك له‌ پێكهێنانی ئه‌م حاڵه‌ته‌ی ئێستای تاڕاده‌یه‌كی زۆر، به‌هه‌مان ئه‌و بڕه‌ی یاریزانی وه‌ره‌ق خۆی به‌ مه‌حكومكراوی ده‌بینێته‌وه‌ به‌و وه‌ره‌قه‌ی به‌سه‌ریدادابه‌شكراوه‌، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا سه‌ربه‌خۆیه‌ له‌ یاریكردن به‌و وه‌ره‌قانه‌ به‌ چه‌ندین ڕێگای جۆراوجۆر. ئه‌مه‌ واتا خودی هه‌ڵبژاردنه‌كانی ڕۆح ڕێنمونی ئه‌م ڕۆحه‌ ده‌كات له‌ ژیانیدا، ڕێگاكه‌ی بۆ ده‌بڕێت به‌ناو ژماره‌یه‌كی له‌ڕاده‌به‌ده‌ر له‌ جه‌سته‌ی مرۆیی، به‌ڵام ئه‌و به‌م ڕۆڵه‌ی بڕیارده‌دات له‌سه‌رئه‌وه‌ی ڕۆح ئاره‌زوی ده‌كات له‌ هه‌ریه‌كه‌ی ئاسته‌كانی گه‌شته‌ دورودرێژه‌كه‌یدا. به‌ڵام ئایا ئه‌م ئاره‌زوانه‌ چین؟

 

ئه‌و ڕیزبه‌ندیه‌ كامه‌یه‌ كه‌ تیایدا ده‌رده‌كه‌وێت؟ ئه‌مه‌ خراوه‌ته‌ڕوو به‌وردی له‌ به‌شه‌كانی پێشودا. له‌به‌رئه‌وه‌ لێره‌دا ته‌نها به‌كورتی باسی ده‌كه‌ین. له‌كاتێكدا "جیڤا" واته‌ ڕۆحی تاك هاته‌ ناو جه‌سته‌ی مرۆییه‌وه‌ بۆ یه‌كه‌مجار، ته‌نها ئاره‌زوی چه‌شتنی چێژه‌ هه‌ستپێكراوه‌كان ده‌كات كه‌ كه‌ره‌سته‌ جه‌سته‌ییه‌ نوێكانی ده‌سته‌به‌ری ده‌كات بۆی. لێره‌دا دوباره‌ی ده‌كه‌ینه‌وه‌ زۆرترینی ئه‌و چێژه‌ هه‌ستپێكراوانه‌ به‌ره‌و جه‌نگه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان بۆئه‌وه‌ی ژیان ڕزگاربكات له‌ بێمانایی، به‌ڵام ئه‌م جه‌نگانه‌ به‌هه‌رسێ جۆره‌كه‌یه‌وه‌:دارایی و ناوبانگ و پله‌وپایه‌، ده‌توانن مرۆڤ سه‌رقاڵ بكه‌ن بۆ ماوه‌یه‌كی درێژ، خه‌ڵاته‌كانی گه‌وره‌ن، به‌ده‌ستهێنانیان ڕازیكردن و تێركردنی ده‌روونه‌، وێڕای ئه‌وه‌ له‌ كۆتاییدا هه‌مو به‌رنامه‌كانی ئه‌م كه‌سایه‌تیه‌ به‌گشتی دیوه‌ ڕاسته‌قینه‌كه‌ی ده‌رده‌كه‌وێت بۆ مرۆڤ، واته‌ ده‌رده‌كه‌وێت ئه‌مه‌ ته‌نها گه‌مه‌یه‌كه‌. به‌ڵێ ئه‌مه‌ گه‌مه‌یه‌كی چێژبه‌خشه‌ به‌ڕاده‌یه‌كی زۆر و سه‌رنجڕاكێش و مێژوویی، به‌ڵام ته‌نها گه‌مه‌یه‌كه‌ و  هیچ تر نیه‌.

له‌به‌رئه‌وه‌ی ئه‌م یاریه‌ مرۆڤ سه‌رقاڵ ده‌كات، ئه‌وا سه‌ركه‌وتن تیایدا ده‌بێته‌هۆی تێركردنی ده‌روون. به‌ڵام كاتێك هیچ هۆكارێك یان هانده‌رێك نیه‌ تاله‌سه‌ر بنه‌مای ئه‌و بكرێته‌ یاریه‌كی سه‌رنجڕاكێش ته‌نانه‌ت كاتێك سه‌ركه‌وتو تیایدا هه‌ست به‌وه‌ ده‌كات به‌ چه‌ند سه‌ركه‌وتنێك گه‌یشتوه‌ كه‌ پێشتر به‌ده‌ستی هێناوه‌، ئه‌وكاته‌ وابه‌باش ده‌زانێت به‌دوای شتێكی نوێدا بگه‌ڕێت بۆئه‌وه‌ی ده‌روونی تێربكات به‌شێوه‌یه‌كی قووڵتر. لێره‌دا هه‌ستان به‌ ئه‌رك و ته‌رخانكردنی ده‌روون بۆ خزمه‌تكردنی كۆمه‌ڵگه‌ له‌م ساته‌دا ئامانجێكه‌ بۆ دابینكرددنی ئه‌و پێداویستیه‌. به‌ڵام گاڵته‌پێكردنه‌كانی مێژوو ئه‌م ئامانجه‌ ده‌كاته‌ ده‌رگایه‌كی سوڕاوه‌. هه‌ركات مرۆڤ پشتی پێبه‌ست له‌ژێر ده‌ستی ده‌رده‌چێت و ده‌كه‌وێت، به‌تێپه‌ڕبوونی كات مرۆڤ هه‌ست به‌وه‌ ده‌كات ده‌سوڕێته‌وه‌ و ده‌سوڕێته‌وه‌ له‌ بازنه‌یه‌كی به‌تاڵدا.

 

له‌دوای فه‌نابوون له‌ خزمه‌تكردنی كۆمه‌ڵگه‌دا، تاكه‌ چاكه‌ كه‌ ده‌توانێت خودی مرۆڤ ڕازی بكات له‌ڕووی ڕۆحیه‌وه‌ تێری بكات، بریتیه‌ له‌و زاته‌ی تاكوته‌نهایه‌ ناكۆتایه‌، بۆ هه‌میشه‌ بوونی هه‌یه‌ و نامرێت، كه‌ به‌ ده‌ركپێكردنی ده‌توانێت هه‌مو تاقیكردنه‌وه‌كان بگۆڕێت، ته‌نانه‌ت ئه‌زمونی كات و چه‌شتنی شكستهێنانی ڕووكاری، بۆ مه‌زنی و شكۆداری، هه‌روه‌ك چۆن گه‌رده‌لوول و به‌رزبوونه‌وه‌ی كتوپڕی هه‌وره‌كان ڕاپێچده‌كرێت به‌ره‌و قووڵایی دۆڵێك له‌كاتێكدا مرۆڤ سه‌یری ده‌كات له‌ لوتكه‌ی شاخێكی ڕووناككراوه‌ به‌ تیشكی خۆر. بڵقه‌كان گه‌یشتونه‌ته‌سه‌ر ڕووكاری ئاوه‌كه‌ و ئێستا ده‌یانه‌وێت بۆ دواجار رَِزگاریان بێت. به‌ره‌وپێشچوونی رۆحی به‌رزبوه‌وه‌ به‌نێو ئه‌م سوڕانه‌ی ئاره‌زووه‌كانی مرۆڤایه‌تیدا شێوه‌ی هێڵێكی ڕێك وه‌رناگرێت به‌ ئاڕاسته‌ی سه‌ره‌وه‌، به‌ڵكو ڕێگای ڕۆح پێچاوپێچ ده‌بێت كاتێك به‌ره‌و ئه‌و شوێنه‌ ده‌ڕوات كه‌ مه‌به‌ستیه‌تی پێی بگات. به‌ڵام بۆ ماوه‌یه‌كی درێژ ئاڕاسته‌كه‌ی به‌ره‌و سه‌ره‌وه‌یه‌، مه‌به‌ست له‌ سه‌ره‌وه‌ لێره‌دا خاوبوونه‌وه‌ی پله‌به‌پله‌یه‌ بۆ وابه‌سته‌بوون  به‌ ئامانجه‌كان و هانده‌ره‌ مادی و جه‌سته‌ییه‌كان، به‌ره‌به‌ره‌ دوورده‌كه‌وێته‌وه‌ له‌ بوونی سنورداری ده‌روون به‌ره‌و ئامانجێك كه‌ زیاتر ده‌مێنێته‌وه‌.

 

ئێمه‌ ده‌توانین كاری "كارما" ببینین له‌وه‌ی پێشكه‌شی ده‌كات له‌ ده‌رئه‌نجامه‌كان كه‌ ڕۆح له‌ هه‌وڵداندایه‌ بۆ گه‌یشتن پێیان. ئه‌م كاره‌ واده‌رده‌كه‌وێت كه‌ هه‌مو ئاره‌زویه‌ك ئامانجی ڕازیكردن و شادومانكردنی "منی باڵا"یه‌ كه‌ ده‌بێته‌هۆی زیاتر دابڕینی تاك له‌ ده‌ریای بوونی ناكۆتا كه‌ ده‌وریداوه‌ـ له‌كاتێكدا هه‌مو پاڵنه‌رێك به‌ ئاڕاسته‌ی به‌شداریكردن له‌و ژیانه‌ فراوانه‌دا ئه‌و نهێنیه‌ ئاشكراده‌كات كه‌ بوونی مرۆڤ كۆت و به‌ند ده‌كات. چونكه‌ پاشه‌كشه‌كردنی یه‌كێك له‌ تاكه‌كان له‌ژیان بۆئه‌وه‌ی بچێته‌ په‌رستگاوه‌ بۆلای ڕاهیبه‌كان، هه‌مو كاته‌كانی ته‌رخان بكات بۆ تێڕامان به‌ڵگه‌یه‌ك نیه‌ بۆئه‌وه‌ی به‌سه‌ر خۆیدا زاڵ بووه‌ و به‌ته‌واوی به‌سه‌ریدا سه‌ركه‌وتوه‌ یان زاڵبووه‌ به‌سه‌ر ئاره‌زو و هه‌وه‌سه‌كانیدا، چونكه‌ له‌وانه‌یه‌ له‌ وێناكردنه‌كانی دڵیدا سووربێت له‌سه‌ر تێركردنی ئاره‌زوه‌كانی. به‌پێچه‌وانه‌ی ئه‌مه‌وه‌ له‌وانه‌یه‌ مرۆڤێك هه‌بێت به‌ته‌واوی ڕۆچووبێت له‌ دونیادا و به‌ سامان و داراییه‌كی له‌ڕاده‌به‌ده‌ر ده‌وره‌درابێت به‌ڵام ئه‌گه‌ر به‌ڕاستی له‌م شتانه‌ دابڕابێت وه‌ك هیندۆسیه‌ت ده‌ڵێت: ((له‌نێو ئه‌و شتانه‌دا ده‌ژی هه‌روه‌ك چۆن ماسی ناو قوڕاو له‌ قوڕاودا ده‌ژی به‌بێئه‌وه‌ی قوڕاوی بێت)) ئه‌وا ده‌توانێت ئه‌م ناوه‌نده‌ به‌كاربهێنێت به‌و كه‌ره‌سته‌ یارمه‌تیده‌رانه‌ی به‌كاریده‌هێنێت له‌ گه‌شته‌ ڕۆحیه‌كه‌یدا.

ڕۆحی مرۆڤ له‌میانه‌ی گه‌شته‌ ڕۆحیه‌كه‌یدا به‌ته‌نها نیه‌ یان به‌بێ ڕێنسشانده‌ر نیه‌ به‌ڵكو گه‌ردیله‌كانی هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ تا كۆتایی"ئاتمان"ه‌. له‌پشت هه‌سته‌كانیه‌وه‌ كه‌ وه‌كو ئه‌و گێژاوی ئاوه‌یه‌ هه‌مو شتێك به‌ره‌و خۆی كێش ده‌كات به‌ره‌و خاڵێكی جێگیری ڕوناك كه‌ ڕوناكیه‌كه‌ی له‌ خودی خۆیه‌تی خودی یه‌زدان. وێڕای ئه‌وه‌ی نێژراوه‌ له‌ قووڵترین قووڵاییه‌كانی مرۆڤدا، قووڵتر له‌وه‌ی بتوانرێت تێبینی بكرێت به‌شێوه‌یه‌كی ئاسایی، به‌ڵام تاكه‌ زه‌مینه‌ی بوونی مرۆڤ و ئاگاییه‌كه‌یه‌تی. ((هه‌روه‌ك خۆر جیهان ڕوناك ده‌كاته‌وه‌ ته‌نانه‌ت كاتێك له‌برچاو دیارنیه‌ به‌هۆی په‌ڵه‌ هه‌وره‌كانه‌وه‌، به‌هه‌مان شێوه‌ جێگیر و نه‌گۆڕه‌... هه‌رگیز نابینرێت، به‌ڵام ئه‌و بینه‌ره‌ به‌ هه‌مو شته‌كان، هه‌رگیز گوێمان لێی نیه‌، به‌ڵام ئه‌و بیسته‌ره‌ به‌ هه‌مو شته‌كان، هه‌رگیز بیری لێناكرێته‌وه‌ به‌ڵام ئه‌و بیریاره‌، هه‌رگیز ناناسرێت به‌ڵام ئه‌و زانایه‌ به‌هه‌مو شته‌كان، هیچ بینه‌رێك نیه‌ جگه‌له‌ ئه‌و، هیچ بیسته‌رێك نیه‌ جگه‌له‌ ئه‌و، هیچ بیریارێك نیه‌ جگه‌له‌ ئه‌و، هیچ زانایه‌ك نیه‌ جگه‌له‌ ئه‌و))(44).

به‌ڵام یه‌زدان ته‌نها هێزی ده‌رونی ڕوكاری دابین ناكات به‌ڵكو له‌ كۆتاییدا تیشكدانه‌وه‌كه‌ی ئه‌و دیواره‌ ئه‌ستوره‌ی ڕۆح ده‌توێنێته‌وه‌ كه‌ هه‌رله‌ سه‌ره‌تاوه‌ سه‌ركه‌وتنه‌كه‌ی ده‌شارده‌وه‌ به‌شێوه‌یه‌كی ته‌واو، به‌ڵام له‌ كۆتاییدا بوویه‌ توانا و هێزی پوختی یه‌زدان. دوای ئه‌وه‌ چی ڕووده‌دات؟ هه‌ندێك ده‌ڵێن ڕۆحی تاك ده‌گوازرێته‌وه‌ به‌ره‌و گونجانی ته‌واو له‌گه‌ڵ یه‌زداندا، هه‌مو شوێنه‌وارێكی دابڕانی له‌ یه‌زدانی تیانامێنێت. ئه‌وانی تر، ئه‌وانه‌ن ده‌یانه‌وێت شیرینیه‌كه‌ تام بكه‌ن نه‌ك ببنه‌ خودی شیرینیه‌كه‌، هیواخوازن بۆ ئه‌گه‌ری مانه‌وه‌ی هه‌ندێك جیاوازی ساده‌ له‌نێوان ڕۆح و یه‌زداندا، هێنده‌ی ده‌زوویه‌كی باریك له‌سه‌ر ڕووی زه‌ریایه‌ك كه‌ ئه‌و ناسنامه‌ تایبه‌تیه‌ دیاری بكات كه‌ هه‌ندێكیان دایده‌نێن به‌شتێك پێویسته‌ هه‌بێت بۆ ژیریی خۆڕسك و دۆزینه‌وه‌ی سۆفیگه‌ری.

"كریستۆڤه‌ر ئیشروود" چیرۆكێكی نوسیوه‌ به‌ پاڵپشتی چیرۆكێكی هیندی ئه‌فسوناوی واتادار، گه‌شتی كامڵبوونی ڕۆح كورتده‌كاته‌وه‌ له‌نێو چه‌ند سوڕێكدا هه‌تا ده‌گات به‌ سوڕی دوا كامڵبوونی گه‌ردون. ئه‌مه‌ چیرۆكی پیاوێكی به‌ته‌مه‌نه‌ دانیشتوه‌ له‌سه‌ر سه‌وزاییه‌ك له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵه‌ منداڵێك قسه‌یان بۆ ده‌كات له‌باره‌ی دره‌ختی ئه‌فسوناوی "كلباتارو"kalpataru كه‌ هه‌مو ئاره‌زوه‌كان دێنێته‌دی. ((ئه‌گه‌ر له‌گه‌ڵی دوان، پێتان وت چیتان ده‌وێت یان له‌ژێریدا ڕاكشان و ته‌نها بیرتان كرده‌وه‌ یان خه‌ونتان به‌ ئاره‌زویه‌كه‌وه‌ بینی ئه‌وا ئه‌و ئاره‌زوه‌تان دێته‌دی)). دواتر پیاوه‌ به‌ته‌مه‌نه‌كه‌ له‌ قسه‌كردن به‌رده‌وام بوو ووتی: ((جاێكیان له‌ دێرزه‌ماندا دره‌ختێكی وه‌هام به‌ده‌ست هێنا و له‌ باخچه‌كه‌مدا چاندم له‌ڕاستیدا ئه‌و دره‌خته‌ی له‌وێدایه‌ دره‌ختی "كلباتارو"ه‌. له‌وكاته‌دا مندداڵه‌كان به‌په‌له‌ ڕایانكرده‌ لای دره‌خته‌كه‌ و ده‌ستیانكرد به‌ هیواخواستن. زۆربه‌ی ئاره‌زوه‌كانیان ناژیرانه‌ بوون به‌ به‌دهه‌رسی یان گریان كۆتایی ده‌هات. به‌ڵام دره‌ختی كلباتارو داواكاریه‌كانی جێبه‌جێ ده‌كرد به‌بێ هیچ جیاوازیه‌ك.

 

چه‌ند ساڵێك تێپه‌ڕی، منداڵه‌كان "كلباتارو"یان له‌یاد نه‌ما. ئێستا منداڵه‌كان گه‌وره‌ بوون ئه‌وان ئێستا ژن یان پیاون ده‌یانه‌وێت ئاره‌وی نوێ به‌ده‌ستبهێنن. له‌سه‌ره‌تادا هه‌وڵیان ده‌دا ئاره‌زوه‌كانیان به‌ده‌ستبهێنن به‌ڵام دواتر ئامانجه‌كه‌یان پێچه‌وانه‌ بوویه‌وه‌، ئاره‌زوی به‌ده‌ستهێنانی ئه‌و شتانه‌یان ده‌كرد كه‌ به‌ ئه‌سته‌م به‌ده‌ستده‌هاتن. مه‌به‌ست له‌ چیرۆكه‌كه‌ بوونی دره‌ختێكی مه‌زنی ئاره‌زوه‌، لقوپۆپه‌كانی بگاته‌ هه‌مو دڵێك. جوڵه‌یه‌كی گه‌ردونی بڕیارده‌دات له‌و كاته‌دا یان كاتێكی تردا، دره‌نگ بێت یان زوو، له‌م ژیانه‌ی ئێستادا بێت یان ژیانێكی تردا، هه‌ریه‌كه‌ له‌م ئاره‌زوانه‌ دێنه‌دی له‌گه‌ڵ ده‌رئه‌نجام و پێداویستیه‌كانیاندا. چیرۆكه‌كه‌ كۆتایی دێت به‌وه‌ی وێڕای ئه‌وه‌ی ته‌نها یه‌ك منداڵ له‌نێو ئه‌و كۆمه‌ڵه‌ منداڵه‌دا ساڵه‌كانی ته‌مه‌نی به‌سه‌رنه‌بردوه‌ به‌وه‌ی له‌ ئاره‌زویه‌كه‌وه‌ بۆ یه‌كێكی تر بازبدات، چونكه‌ هه‌ر له‌سه‌ره‌تاوه‌ تێگه‌یشتوه‌ سروشتی ڕاسته‌قینه‌ی دره‌ختی كلباتارو چۆنه‌. ((سه‌باره‌ت به‌ئه‌و دره‌ختی كلباتاروی ئه‌فسوناوی چیررۆكه‌كه‌ی مامی بۆئه‌وه‌ نه‌بوو هه‌تا ئاره‌زوه‌ بێماناكانی منداڵه‌كان بهێنێته‌دی، به‌ڵكو ئه‌و به‌ ڕاده‌یه‌ك جوانه‌ باسكردنی ئه‌سته‌مه‌.خودی ئه‌م دره‌خته‌ باوك و دایكی بوون، ڕه‌گوڕیشه‌كانی باوه‌شی به‌ جیهاندا كردوه‌ و به‌یه‌كه‌وه‌ی به‌ستوه‌، لقوپۆپه‌كانی گه‌یشتۆته‌ پشت ئه‌ستێره‌كان.ئه‌م دره‌خته‌ سه‌ره‌تادا بوو، هه‌روه‌ها بوونه‌وه‌رێكه‌ بۆ هه‌میشه‌ ده‌مێنێته‌وه‌.))(45).

نوێترین

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.
Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure