سەرەتا/ لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

پێشەنگترین فێمێنیستەكانی جیهانی عەرەبی كێن؟!

14/11/2021



 وەرگێڕانی لە عەرەبییەوە: بابان حەمە

هەموو دەزانیین كە بزوتنەوەی فێنێزم،  وەك پێناسەكردن "بزووتنەوەیەكی رێكخراوە كار بۆ مافەكانی ژن و بەرژەوەندییەكانی دەكات".. واش دەناسرێنرێت كە " تیۆری یەكسان سەیركردنی ژن و پیاوە" .. بەهەر حاڵ!
فێمێزیزم، بەدرێژایی مێژووی دروست بوونی، كە مێژوویەكی دوورو دۆێژ نییە! ..  بە سێ شەپۆلی سەرەكیدا تێپەڕ بووە:

 

شەپۆلی یەكەم: سەدەی 19 و سەرەتاكانی سەدەی 20 دەگرێتەوە، كە لەسەر (بەدیهێنانی مافە یاساییەكانی ژن) و (مافی دەسەڵاتدارێتی كۆمەڵایەتی ژن) و (مافی سیاسی) و (بەشداریی سیاسی)  و (دەنگدان و هەڵبژاردن) كاری كردووە.

 

شەپۆلی دووەم: سەرەتای شەستەكان و كۆتایی حەفتاكانی سەدەی 20 دەگرێتەوە، كە كاری كردووە لەسەر تێگەیشتن و دونیابینینی ژن بۆ ژیانی تایبەتی خۆی و كۆتایپێهێنان لە (جیاكاریی ژن لە كۆمەڵ)و بەدیهێنانی یەكسانی لە (فێربوون) و (خوێندن) و (كاركردن).

 

 شەپۆلی سێیەم: نەوەدەكانی سەدەی 20 دەگرێتەوە كە ئەو بزوتنەوەیە وەك پەرچەكرداری شكستهێنانی شەپۆلی دووەم دەردەكەوێت، زۆر بەتوندی پێداگری مافەكانیانن و بەتوندی بوونە وەڵامدەرەوەی هەر ئاستەنگێك بێتە پێشیان.

 

ئەوە ئاشكرایە كە 8ی مارسی هەموو ساڵێك، زیاتر لە 100 ساڵە بووە بە كولتوری یادكردنەوەو ئاهەنگی رۆژی جیهانی ژنان.. بە وەبیرهێنانەوەی ئەو ژنانەی بەپێی گوزەری مێژوو، هەنگاوی گەورەیان بۆ ئەو پێناوە ناوەو جێدەست و هزریان بە سەربوردەی ئەو مێژووەوە هەیە... 
ووشەی فێمێنیزم بۆ ساڵی 2017، بووە ئەو ووشەیەی لە فەرهەنگی (dictionary merriam webster) (میریام وێبستێر) زۆرترین  سێرچ (گەڕان)ی بۆ ئەنجامدراوە، ئەمەش هێمایەكی ئاشكرایە بۆ ئەوەی جیهان بەگشتی  كەوتۆتە گرنگیدان بە دۆزی بزوتنەوە فێمێنیستییەكان و كاری جیدیی و بەرچاو بۆ بەدیهێنانی ئەرك و مافەكانیان و بەرگرییەكانیان.

 

بۆ یەكەمجار لەمێژوودا و لە سەدەی 19 دا، ئەو ووشەیە بە زمانی ئینگلیزی بەكارهێنرا، پاش فەیلەسوفی بەناوبانگی  فەرەنسی بۆ یەكەمجار لەساڵی 1837 دا  ئەو ووشەیەی داڕشت.
پاش ئەوە، بزووتنەوە فێمێنیستییەكان، كە بانگەشەی یەكسانی نێوان رەگەزی نێرو مێی دەكرد، ووردە ووردە رێگەكانی خۆی بەرەو وڵاتانی دیكەی جیهان و رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و وڵاتانی دیكەی ئەفەریقا بڕی.. بەمەش كۆمەڵێك ناو و كەسایەتی چوونە نێو مێژوی فێمێنیزمەوە، كە بەهیچ شێوەیەك لەبیر ناكرێن و بوونە مەشخەڵی رۆشنگریی بۆ ئەو بزووتنەوەیەو كاریگەری گەورەو قوڵیان لەسەر رەوتە فێمێنیستییەكان جێهێشت.
لەو فێمێنیستە بەرچاو كاریگەرو پێشەنگانەی لە جیهانی عەرەبیدا دەركەوت، رۆژنامەنووس و نووسەر و بەرگریكاری مافەكانی ژن (هند نەوفل)ە كە ساڵی 1860 لەداییك بووە.. دادەنرێت بە پێشەنگ و بەیەكەم ئەو ژنانەی لە جیهانی عەرەبیدا كاری كردووە بۆ بەدیهێنان و بەرگریكردن لە مافەكانی ژن.. گۆڤارێكی دەركردووە بەناوی (بەتەواوی ژنانە)، كە تێیدا بەنگەشەی بۆ بزووتنەوە رۆشنگەرییە فێمێنیستییەكان كردووە.

 

 بەهەمان شێوە چالاكەوان (هودا ئەلشەعراوی)، لەداییكبووی ساڵی 1879، كە بەووردی كار و خەباتی بۆ فێربوون و خوێندنی ژنان و كچانی مصر كردووە.
(مەی زیادە 1886-1941) و (نازك ئەلعابد 1896-1959) و (ئەنیسە نەجاڕ 1913-2016) و (نەوال ئەلسەعداوی 1931-2021) كۆمەڵە ناوەێكی دیكەن كە هەرگیز مێژووی فێمێنیزمی عەرەبی بیریان ناكات.
وەك پیاوانیش ناكرێ رۆڵی قاسم ئەمین 1863 - 1908  و نزار قەببانی شاعیر 1923-1998  لەبیر بكرێن كە بۆ بزوتنەوەی فێمێنیستی رۆڵ و كاریگەریی قوڵ و بەرچاویان هەبووە.

 

 

سایتی cnn عەرەبی












 


نوێترین


کاریکاتێر

وێنەهەواڵ

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.