سەرەتا/ لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

حەقیقەتی ون

20/11/2021


شەماڵ بارەوان

 

کتێبێکیتری(فەرەج فۆدە)ئەندێشەمەندو نووسەری تیرۆرکراوی میسریە،نووسەر ئەو کتێبەی لەوڵامی کتێبی"الفریچە الغائبە" محەمەد عەبدولسەلام فەرەج دا نووسی، ئەو کتێبەی نووسەری فۆندەمێنتالیست و ئیسلامگەرا، کەتێیدا. بانگەوازی بۆ گەڕانەوە بۆسەردەمی کۆن و سیستەمی خەلافەت و دەوڵەتێکی سیوکراتی تۆتالیتاری و بیری توندوتیژی و جیهاد دەکات.

 

فەرەج فۆدە، لەوەڵامی ئەو ڕادیکاڵ و، بناژۆخوازەو هەمووئەو ئیسلامگەرایانەی هەمان شێوەی ئەو،داوای گەڕانەوەی حوکمی شەریعەت و دەوڵەتێکی سیوکراتی دەکەن،گوایە دەوڵەتی سیوکراتی خەلافەتی ئیسلامی ژیانێکی بەهەشت ئاسای تێدا بۆ مرۆڤەکان فەراهەم دەبێت و بە دروشمێکی بەتاڵی وەکو: تەنها ئایین چارەسەرە، مێشکی کەسانێک پڕ دەکەن و لەخشتەیان دەبەن!

فەرەج فۆدە لە«حەقیقەتی ون» سەرەتا پێمان دەڵێت:من شەڕی فیکری ئیسلامگەراکان دەکەم،نەک ئیسلام،شەڕێک هێزەکەی وشەو چەکەکەی پێنوسی ئازاد، فۆدەپێمان دەڵێت،ململانێ و ناکۆکی من لەگەڵ ئەقڵی دینییە،نەک ئایین،من لەڕووی ئەو عەقڵیەتە تاک ڕەهەندو تۆتالیتارە دەوەستمەوە،کە مێژوو و هەموو حەقیقەتەکانی تاپۆی سەرناوی خوی کردووەو خۆی بە باڵاو سەرو ڕەخنە و ڕەهاکردووە،هەموو ئەوانەیتری دەرەوەی بازنەی ئەقڵیەتەکەی ئەو،نزم و پلە دوو و بەکەم دەبینێت و بەشەیتانیان دەزانێت،دەیەوێت بیانكات بە کۆیلەو کەنیزەو ژێردەستەی خۆی و بەزۆر سەرانەیان لێ بسەنێت،ئەوعەقڵیەتەی بەرگی پیرۆزی لەبەر مێژوویەک کردووە،کە لێوان لێوە،لەفەزیحەت و ناشرینی،عەقڵیەتێک،دەیەوێت دەرگای ڕەخنە دابخات نوک قەڵەمە ئازادەکان بشکێنت و فیکری لبیڕاڵ تیرۆربکات!

فەرەج فۆدە بەو چەواشەکارانە دەڵێت،بەسیەتی شتەکان بەلاڕێدا مەبەن،وەک پیشەی هەمیشەییتان،کەهەر کەسێک ڕەخنەی مێژووتان لێ‌ بگرێت و پێتان بڵێت فلان خەلیفە گەندەڵ و چەوسێنەر و سەرکوتکاربووە،ئەمیان دیکتاتۆرو داگیرکەرو خاوەنی هەزاران کۆیلەو کەنیزە بووە،ئەمەیتریان بکوژو خوێن ڕێژبووەیەکسەر شاڵاوی هێرشی ناڕەوای بۆدەبەن و تۆمەتی بێبنەمای بۆ هەڵدەبەستن دەست بۆ ژیانی تایبەتی درێژدەکەن خەڵکی سادەی لێ پەمپ و هاندەدەن،دنیایەک جوێن وتەشهیرو قسەی نەشیاوی بۆ حەواڵەدەکەن وهەڕەشەی لێ دەکەن و تیرۆری دەکەن،بەپاساوی ئەوەی گوایە دژایەتی خوداوەندو ئایین و ئاسمانی کردووە!


فەرەج فۆدە بەو فێڵبازانە دەڵێت ئەوەی من قسەکردنە لەسەر مێژو وسیاسەت و فیکر،نەک ئایین و ئیمان و عەقیدە،قسەکردنە لەسەر موسڵمان،نەک ئیسلام،ئەوەی من لەسەری دەدوێم دنیایه،نەک دین،کاری ڕامیاری و دەسەڵاتدارێتیه،نەک پرسی بیروباوەڕ و پێش ئەوە قسەی خوێنەرێکە کەلەسەدەی بیستەم دا دەژیت و ئینتیمای بۆ ئەو سەدەیە هەیه،لێرەوە سەختی قسەکردن دەست پێدەکات،بۆ کەسێک کە هێشتا لەواقعێکی سیانزە سەدە بەر لەئێستا دەژیت و،ئنتیمای بۆی هەیه،قورسە بۆ ئەمانە تێبگەن و تێیان بگەیەنیت!

فۆدەی بیرمەند،بەو خەیاڵ نەخۆشانە دەڵێت،ئەو لەخشتە براوانەی کەهێشتا خەون بەگەڕانەوەی دەوڵەتی سیوکراتیەوە دەبینن و لەڕابردوودا دەژین و واحاڵی کراون، ئیتر بەهەشتەکە لەوێیە، بێ ئاگا لەوەی مێژوویان بەهەڵە و زۆر چەواشەکارانە،بەقرتاوی و مۆنتاژکراوی میکیاژکراو، پیشانی خەڵکی داوەو وبەڕەواو چۆنیان ویستووە وا بەخەڵکیان گووتوە.

پێمان دەڵێت لەئێستادا بژی و ڕۆڵەی سەردەمی خۆتبە و مێژوو پەرست مەبە و ڕابردوو پیرۆز مەکەو بەچاوێکی کراوە لێی بڕوانە و وردو درشتی بده بەر نەشتەری ڕەخنەو پشکنینێکی وردی ڕوواو چیرۆک و ناواخن و هەموو شتێکی ئەو مێژووە بکەو دەست بکە بە پرۆسەی ڕاستکردنەوەو پێداچونەوە بە میمۆری مێشکت و هەموو ئەوەی سەبارەت بەمێژوو وەکو حەقیقەتێکی ڕەهاو یەقنێکی سەرو گومان بۆتگوتراوەو له کۆگای سەرت خەزنت کردووەو هەڵتگرتووە، بیاندە لە بێژەنگی گومان و سەردەمی ڕێژەگەرایی و دووبارە چەمکەکان و بنەماکان هەڵبوەشێنەوەو لەقاڵبێکی ویژدانی وئەخلاقی دوور لەکاریگەری ئایدیۆلۆژیاو کارتێکردنی هەست و سۆزو بڕیاری پێشوەختەو شوێنکەوتنی کوێرانە دایانبڕێژەوە و هەڵیان بسەنگێنەوە و بیان دە لەفلتەری واقیع.

فۆدە پێمان دەڵێت ئیتر کاتیەتی دەبێ دوبارە خوێندنەوە بۆ مێژوو بکەینەوەو دیراسەی لاوازترینی لایەنی ئەو مێژووە بکەین و هەڵوێستەی لەسەربکەین و لەسەری بوەستین، مەبەستم لایەنی فیکری دینییە، فۆدە پێمان دەڵێت ئێمە لەبانگەوازەکەماندا بۆ خوێندنەوەو دیراسەکردنی دوبارە ئەو مێژووەو سود بینین لەوانەکانیدا،هەڵەی فۆندەمێنتالیستەکان دووبارە ناکەینەوە،کاتێک داوامان لێدەکەن پەیڕەوی لەمیتۆدی کۆپی کاربۆنی بکەین،بەڵکو ئێمە داوای تەرجەمەکردنی ڕووداوەکانی مێژوو دەکەین بە کەرەستەکانی سەردەم و لەژێر تیشکی چەمکەکانی ئێستاداو بەتێگەیشتنێکی تازەو خوێندنەوەیەکی تازەو سودبینین لەوانەکانی مێژوو بە شێوازێکی سەردەمیانەو تازەگەرایانەدا،نەک کۆپی پێستانەو کوێرانە ڕووداو حەدەس و تێگەیشتن و چەمکەکانی مێژوو و هەموو شتێکی ئەو مێژووە ڕێک،وەکو خۆی وەربگرین و بیانهێنین و لێرەو لەسەردەمی جیهانگیری و مۆدێرنێتەدا،لەو سەردەمی ئەتۆم و جەنگی تەکنەلۆژی و شۆڕشی زانستی و جێندەرو گۆڕانکارییە خێراکاندادووبارەیان بکەینەوەو بەپیرۆزیان دابنێین و بیانبەینە سەرووی ڕەخنەو قسە لەسەرکردن و دوباره خوێندنەوەو هەڵسەنگاندن و لەبێژینگدان و پێداچونەوە!

فۆدە بەو فۆندەمێنتالستانە دەڵێت ئەو خەلافەتەی کە ئێوە ناوتان ناوە خەلافەتی ئیسلامی وخەونی پێوە دەبینن و خەیاڵ و شیوەن وفیقانی بۆ دەکەن، جگە لە خەلافەتێکی عەرەبی قوڕەیشی هیچی تر نییە،  خەلافەتی ڕاشدی،ئەمەوی و عەباسیەکان، قوڕەیشی بوون،بانگەواز کردن بۆ دوبارە زیندوکردنەوەو گەڕانەوەی ئەو خەلافەتە جگه لەبانگەشەکردن بۆ بیری عروبەو سیاسەتی تەعریب،لەژێر پەردە و ناوی ئاییندا هیچیتر نییە و فۆده پێیان دەڵێت،ئیسلام ئایینە نەک دەوڵەت و بانگەشەکردن بۆ ئەوە،گوایە ئیسلام دین و دەوڵەت،شمشێرو مەسحەفە، بانگەشەیەکی بەتاڵ و بێ ماناو ناڕاستەو لەهەمانکاتدا دەبێتە بارو عەیبەو ناشیرینیش بۆ ئایینەکە.

فۆدە پێمان دەڵێت ئایین بۆ ئەوە نەهاتووە،دەست لەکاری سیاسەت وەربدات و دەوڵەتی ئایینی بنیات بنێت و ژیانی خەڵک بەناوی دەوڵەتی دینییەوە لەقاڵب بدات و بازنەی ئازادیيەکانی خەڵک،بەر تەسک بکاتەوەو بەناوی ئاسمانەوە،ئازادیيەکانی سەرزەمین سنورداربکات.

فۆدە پێمان دەڵێت،ئایین تێکەڵ بەسیاسەت مەکەن و بازرگانی بە ئایینەوە مەکەن و ئایین مەکەن بەشمشێرو گەروی کەرامەت و مافی خەڵکی پێ ببڕن،ئایین مەکەن بە گاشەبەردو سەری ئازادی خەڵکی پێ بشکێنن،ئایین مەکەن بەبت و خەڵکی ناچاری پەرستشی بکەن،ئایین مەکەن بەدۆزەخ و ژیانی مرۆڤەکانی پێ گڕبدەن،ئایین مەکەن به دوکانی سیاسەت و گیرفانی پێ پڕبکەن،ئایین پێویستی بە حیزب  و خودایش پێویستی بە نوێنەرو سێبەرو شمشێر نییە،لێبگەڕێن،با ئایین بۆتاک و نیشتمانیش بۆ هەموان،ئایین نەدەوڵەتی گەرەکەو نەحوکمی سەرپەڕاندن،نە سیاسەت و نە تۆقاندن، ئایین دەبێت لەڕێگەی سەلماندنەوە بێت،نەک تیرۆرو تۆقاندن وهەڕەشەو سەپاندن،
نەک لەڕێگەی دامەزاندنی دەوڵەتێکی سیوکراتی تۆتالیتار.

فۆدە پێمان دەڵێت لەدەوڵەتی سیوکراتیدا، هیچ ئازادیەک بوونی نییە و خەلیفە یان،سەرۆک لەڕێگەیەکی نادیموکراتی لەلایەن گرووپێک یان چەند کەسێکەوە،هەڵدەبژێردرێت و خۆی دەسەپێنێت و بۆ هیچ كەسێكیش نییە لەو کەسانەی جەنابی خەلیفە حوکمیان دەکات، ئەو بەیعەت و بەڵێنە ناچاری و بەزۆریەی بە خەلیفەی داوە، لێی پەشیمان ببێتەوە و بیر لە هەڵبژاردنی کەسێکی تربکاتەوە،ئەسڵەن، هەڵبژاردن هەر بوونی نییە و ئیتر بەو شێوەیە کێ بوو بە خەلیفە،تامردن دەبێ هەر خەلیفەبێت و لەسەر کورسی دەسەڵات بێت بیرکردنەوەو هەوڵدان بۆ لادانی خەلیفە،كفر و و تاوان و پێچەوانەی بڕیارو ویستی خوداوەندە، چونکە خەلافەت کراسێکی پیرۆزەو خوداوەند تایبەت کردویەتیە بەر باڵای موقەدەسی خەلیفەو کەس بۆی نییە لەبەری داکەنێت،مەگەر بە کودەتاو شۆڕش و یاخی بوون نەبێت! 

بەو شێوەیە یەکجار بەیعەتدان و دەنگدان، دەنگدانێکی نادیموکراسی،دەنگدانێکی ناچاری ودیکتاتۆریانە بەسە بۆئەوەی خەلیفە،یان وەلی عەهدو جێ نشین،تامردن،هەر خەلیفە بێت!

فۆدە پێمان دەڵێت،دەوڵەتی سیوکراتی حیجر لەسەر داهێنان دادەنێت و ڕێگری لەکرانەوەی کۆمەڵ دەکات،فیکری ئازاد و ئیجتیهادی عەقڵ لەبار دەبات،شەمەندەفەری پێشکەوتن بۆدواوە دەگەڕێنێتەوەو دەبێتە کۆسپ و تەگەرە لەبەردەم خواست و ئازادیەکانی تاک و جیاوازیەکان و فرە ڕەنگی وپلۆرایەتی ئایینی،سیاسی و کۆمەڵایەتی دەسڕێتەوەو داری پێکەوەژیان دەبڕێتەوەو دەنگە جیاوازەکان دەخنکێنێت و پانتایەک بۆ ئەویترو کونجێک بۆ هەناسەی ئازادی ناهێڵێتەوە.

لەتێڕوانینی دەوڵەتی سیوکراتیدا،موزیک و گۆرانی حەرامە،پەیکەر شیرک و وەرزشکردنی کچ هۆکاری فیتنەوەو ئاژاوەنانەوەیە،تێکەڵ بوونی هەردو ڕەگەز فیسق و فجور و لادانە،وێنەو تابڵۆ بەڕەڵاییە،دیموکراسیەت کفرە،یەکسانی جێندەری و ئازادی وسەربەستی ژن، پیلانی غەرب و دەستی جولەکەیە،دەنگ وڕەنگ و هەموو شتێکی ژن عەورەتە،پیاو قەوام و ژن پاشکۆیە،لەناو دەوڵەتی سیوکراتیدا ئازادی عەقیدەو بیروباوەڕو لائیک بوون و عەلمانیەت،جێگایان نابێتەوەو پێکهاتەو هەموو ئایینەکانی تر بە پلەدوو هەژمار دەكرێن و چەوساوەن.

فۆدە بەو ئیسلامگەرایانە دەڵێت،هێندەی لەناو سیستەمێکی دیموکراسی ڕاستەقینەو و بەواتای وشە سیکۆلار،مرۆڤ بوون و ژیان و کەرامەت و ئازادی هەیەو دەبێت، سەدا هیج لەناو دەوڵەتێکی سیوکراتیدا بوونی نییەو نابێت، ئەو ئیسلامگەرایانە کە خۆشیان چاک دەزانن هێندەی لەناو سیستەمێکی دیموکراسی ڕاستەقینەو سیکولاردا،جێگایان دەبێتەوەو ماف و ئازادیەکانیان دەستەبەرەو ڕێگەیان پێدەدرێت،بەدڵی خۆیان شەو ڕۆژ،ئازادانە کاربکەن و چالاکی بنوێن و قسە به عیلمانیەت و دیموکراسی بڵێن و دەم لەئازادی و ژیانی تایبەتی خەڵکی وەربدەن و هەڕەشە لە بیرمەندان و ئازادی خوازان و پێکەوە ژیان و ئاسایشی وڵات و ئاییندەی کۆمەڵ بکەن، سەدا یەکیش لەو سیستەمە دینی و دەوڵەتە سیوکراتی و حکومەتە ئیسلامیەی ئەمان بانگەشەی گەڕانەوەی بۆ دەکەن و دەیانەوێ دووبارە بەهەمان کۆپی بێتەوە، جێگایان نابێتەوە،بەرلەوەی باسی مێژووی دوورو ڕابردوویان بکەین،هەر سەیرێکی مێژووی پێش چەند ساڵێک بەر له ئێستاو خودی ئێستایان دەکەين،لەو وڵاتانەی کەئیسلامی سیاسی جڵەوی حوکمڕانی گرتووەتە دەست و خۆی سەپاندووە،لەئەفغانستان،نەوەتەکانی سەدەی ڕابردووتان بیرچووە،چۆن کاتێک ئیسلامگەراکان  هاتنەسەرحوکم،هیچ نەما بەیەکتری نەکەن هەر ئیسلامیەکان خۆیان،بینیمان دوای دەستلەکارکێشانەوەی (محەمەد نەجیبواللە)ی سەرۆکی حیزبی (دیموکراتی میلی ئەفغانی) شیوعی لە حکومەت لەساڵی١٩٩٢ چی ڕوویدا، ڕێکنەکەوتنی گرووپە جیهادیستەڕادیکاڵ و توندوتیژەکانی بەشداربووی شەڕ لەدژی یەکێتی سۆڤییەت لەسەر دەسەڵات و حکومەت، بیرتانە بەرپابوونی جەنگی ناوخۆیی لەنێوان هێزە ئیسلامگەراکان لەنمونەی(عەبدولرەسول سەییاف) و  (قەلبولدین حیکمەتیار) و (ئەحمەد شامسعود) و (بورهانولدین رەبانی)، پاشان و لەساڵی١٩٩٦-٢٠٠١).هاتنی مەلاعومەر و بزووتنەوەی تاڵیبان بۆ سەرحوکم و بەدۆزەخکردنی زیاتری ژیان و خەستکردنی زیاتری قوڕەکە،ئیتر لەسایەی هێزو دەسەڵات و ئەقڵیەتی ئەو هێزە کۆنە پەست و تۆتالیتاریزم و دەوڵەتە سیوکراتەکەیان،هەموو شتێک یاساخ و قەدەغەدەکرێت و چیتر شتێک نامێنێتەوە،بەناوی موعارەزبوون و ڕەخنەو ئازادی و بۆچونی جیاوازو حیزبی نا ئیسلامی و پلۆرالیزمی ئایینی،سیاسی و کۆمەڵایەتی،تۆ لەوەگەڕێ ئەوان کەهاتنە سەر حوکم و هەموو جیاوازیەکان دەسڕنەوەو حیزبە نەتەوەیی وعیلمانی و ئیشتراکیەکان، هەرگیز لەناو بۆتەی دەوڵەت وحکومەتە ئیسلامی و سوکراتەی ئەمان جێگایان نابێتەوە، ڕەنگە تاقە شوێنێک،بۆیان بمێنێتەوە،بەندیخانە بێت،ئەگەر هەمان شێوەو وەکو محەمەد نەجیبواللەی کۆمۆنیست و کافر هەڵنەواسرێن.

ئێستای سعودیەو ئێران و تورکیای ئۆردوغان ودادو گەشەپێدانە ئیخوانەکەی و دووبارە  ئەفغانستان و تاڵیبانتان لێ دیارە؟(هەر چەندە ئێستا بەسپۆنسەری ئەمریکاو لەژێر فشاری ئەودا،هەوڵێک هەیە بۆکرانەوەی ئەوکۆمەڵە سیوکراتی و خێڵەکیەی سعودیە لەڕێگەی شازادەی(کوڕی سەلمان)وە،وەلێ لەڕووی سیاسیەوە هێشتا دیکتاتۆریەت و تاک حیزبی و تۆتالیتاریەتی ئایینی حوکمی دەکات،پاشان دەتوانن بەنمونەو ژمارە پێمان بڵێن چەند حیزبی سیاسی تر جگە لەو هێزە خۆسەپێنەرەی لەو وڵاتانە حوکم دەکەن و هەن و چەندە ئازادن لەکارکردن؟وەک ئەوەی ئێوە هێندە بە ئازادانە لەو وڵاتانە کارتان دەکردو کاردەکەن،کە لەچەندین وڵات گەیشت بە جڵەوی حوکمڕانیش،بەڵام دواتر شکستیان هێنا،دەتوانن پێمان بڵێن ڕەوشی دیموکراسی و ژیان و مافی مرۆڤ و ئازادی ڕۆژنامەگەری و ئازادی تاک و پێکهاتە ئایینی و نەتەوەیی ومەزهەبیەکانی تر چۆنەو لەچی دۆخێک و ئاستێکدایه با لەوەگەڕێین چونکە هەرگیز ناتوانن بیسەلمێنن و تەنها یەک نمونەی جوانمان بۆ بهێنن.

لەو وڵاتانەی ئیسلامی سیاسی بەهەموو تایپ وجۆرەکانیەوە،لەمسەری فۆندەمێنتالیستی تا ئەوپەڕی ئەوانەی بەخۆیان دەلێن(مەدەنی و میانڕەو)حوکمیکردووە و دەیکات،پاشان وەرنەوە بۆ مێژوو لەکامە بڕگەی مێژوویی و لەلایان کامە خەلافەتی ئیسلامی ڕاشدی، ئەمەوی،عەباسی، بوەیهی،فاتیمی،سەلجوقی،عوسمانلی و هەموو ئەوانەیتر ئازادی هەبووە،ئۆپزسیۆن وحیزب و گرووپی جیاواز ڕێگەی پێدراوە ڕەخنەگرن شتێکی نۆرماڵ بووە،پلورالیەتی ئایینی و کومەڵایەتی و سیاسی هەبووە،مرۆڤە لائیک و گومانگەراکان و ڕۆشنبیرو ڕوناکبیرەکانی لەنموونەی ئیبن ولموقەفەع و بەشاری کوڕی بوردو هەلاج وگەیلان و جەعدو سەدان وهەزارانی تریان،توانیویانە بە ئازادانە،گوزارشت لەدیدە نیگاو بۆچونی خۆیان بکەن و نەسوتێندرێن و هەڵنەواسرێن و دەست و پێیان نەبڕدرێت؟لەکامەیان مرۆڤ نەکراوە بە کۆیلەو کەنیزە و سیستەمی کۆیلایەتی و بەکەنیزەکردنی مرۆڤ،ڕیسواو بەنەفرەت و قەدەغەکراوە،کۆشکی کامە خەلیفەو والی و سوڵتان و ئەمیرو حاکم و سەرکردە خاڵی بووە لە دەیان و سەدان و هەزاران کەنیزەی دەست بەسەرداگیراو ئازادی ئەتکراو بەجاریەی سێکسی کراو؟

ئەوەی لەخەلافەتی  ڕاشدین ڕوویدا،خەڵک نوێژی دەکردو ڕۆژووی دەگرت و زەکاتیشی داوە بەموڕتەد لەقەڵەم دراون و لەژێرناوی جەنگی هەڵگەڕاوەکان (حرب الردە) جەنگیان لەگەڵ کراوە و کوژران،لەلایەن یەکەم خەلیفەوە،سێیەم خەلیفە لەسەردەستی هاوەڵەکانى خۆیان کوژران تەبەری له (تاریخ الامم والملوك )باس لەوەدەکات،کە تەنانەت لێنەگەڕاون لەگۆڕستانی موسڵمانانیش بنێژرێت،لەگۆڕستانی جوەکان ناشتیانن و پێش ناشتنیشیان و بە مردووی پەراسوەکانیان شکاندن و قەدەغەیان کرد نوێژی مردوویان لەسەر بکرێت.

لەجەنگی (جەمەل)ی نێوان سەرکردە سەحابەکان و لەجەنگی (سفین) لەنێوان عەلی و موعاویە و سەحابەکان خۆیان و لەجەنگی نەهرەوان-نێوان عەلی و خواریجەکان، بەدەیان و هەزارانیان لەیەکتری کوشت؟ 

بیرتانە ئەبی سەفاحی خەلیفەی عەباسیەکان،دوای دامەزراندنی دەوڵەتی عەباسی،مەسعودی (مروج الزهب)و ئیبن ولئەسیرلە(الکامل فی التاریخ)باسی دەکەن،یەکەم بڕیار کەدەريكرددەرهێنانی جەستەی خەلیفەکانی بەنی ئومەیە بوو لەنمونەی(معاویەی کوڕی سوفیان،یەزیدی کوڕی موعاویە، عەبدولمەلیکی کوڕی مەروان، هیشامی کوڕی عەبدولمەلیک،سلێمانی کوڕی وەلید،عەبدوڵلای کوڕی عەلی..هتد.) لە گۆرەکانیان و جەڵدەکردن و سوتاندن و بەباکردنی خۆڵەمێشەکانیان بوو؟

لەبیرتانە هەر ئەم سەفاحە نەوەد کەسی لەئەمەویەکان بەفێڵ بانگهێشتکرد بۆ سەر خوانی خواردن و خەڵاتکردن،بەڵێن و دڵنیایی پاراستن وسەلامەتی گیانی پێدان و دواتر هەر لەسەرخوانەکە بەئاسن سەری هەموویان کوندکردن، تا بەئازارو هاوار گیان بدەن لەبەردەمیدا، ئینجا ئەمیش زۆر به سادەييانه چێژ لەو دیمەنە تۆقێنەرەی تۆقێنەرتر لەفیلمە Horoorوترسناکەکانی هولیود ببینێت پاشان نانەکەی خواردو سوپاسی خواوەندی کرد!

مەنسور خەلیفەی عەباسی،ئیبنولموقەفەعی بەزیندوویی پارچە پارچەکردو خستیەسەر ئاگرو سوتاندنی،تەنها لەبەر ئەوەی لەنوسراوێکی قەبارە بچوک بەناوی (رسالة الصحابە)دا کە بۆ جەنابی خەلیفەی ناردو تێیدا ئامۆژگاری خەلیفەی جەلادی کرد،بەوەی کەسانی باش بکات بەهاوکاری خۆیی و حوکمڕانیەکی باشی خەڵکەکە بکات، خەلیفەش بەو شێوە نامرۆڤانەیە وەڵامی دایەوەو پاداشتی کرد!

هەر لەو خەلافەتەی عەباسیەکان،چەندین نموونە هەیە لەنێوان خانەوادەی دەسەڵاتداردا کوڕ باوکی خۆی کوشتووە لەپێناو دەسەڵات، باوک کوڕ،دایک کوڕەکانی،برا،برا..هتد یەکتریان کوشتووە، چاوی یەکتریان دەرهێناوە،جەنگیان لەدژی یەکتری کردووە،کودەتایان لەدژی یەکتری بەرپاکردووە،پێمان بڵێن کێ مالیکی کوڕی نویرەی سەربڕی و ژنەکەی لەخۆی مارە بڕی؟

پێمان بڵێن هەركەسێک خەلیفەی عەباسی (قاهیرو تەقی و موستەکفی)چۆن لەدەسەڵات لابران و کێ بوون ئەوانەی بەشێوەیەکی دڕندانە ئاسنیان لەچاو خستن و کوێریان کردن، خەلیفەیەکی وەکو موتەوەکیلی عەباسیتان لە لەمێژووی ئیسلامیدا لێ دیارە،ئەو پیاوەی چارەکە سەدەیەک حوکمی کردو لەسەر کورسی خەلافەت و خەلیفایەتی دانیشت،ئەو خەلیفەی کە غەرقی ڕابواردن و چێژی بێ سنوور ببوو لەسەرحیسابی قوتو کەرامەتی خەڵک، لەسەر حیسابی ئازادی و شەرەفی دایک و خوشک و کچ و ژنی خەڵک،کە خاوەنی چوار هەزار کەنیزە بوو و سێکسیشی لەگەڵ هەر هەمووی کردووە،!وەکو سیوتی لە(تاریخ الخلفا‌ء)و لە لاپەڕەکانی٣٤٩-٣٥٠، باسی لێوەکات،پێمان ناڵێن کامە ئەکتەری پۆڕن و ئەستێرەی فیلمی ڕوت هێندە سێکسی لەگەڵ کچ و ژنی جیاوازکردووە؟

هارونە ڕەشید سوارچاکی باوەشی ژن و چێژی شەوەسورەکان،ئەو پیاوەی بەوە ناسراوە تەخشان و پەخشانی به سامانی گشتی و ماڵی دەوڵەت دەکرد لەپێناو هەوەس و حەزو  رابواردنەکانی خۆی.بەپێی سەرچاوە مێژووییە ئیسلامیەکان بێت، هارونی خەلیفە خاوەنی زیاتر لە سێ هەزار کەنیزە بووە کە سوپاکەی لەو وڵاتانەی هێرش و پەڵاماریان بۆدەبردن، دەیانگرتن و بە زۆرو بەزۆرداری دەیان هێنان و دەیانکردن بەکەنیزەو٣٠٠ دانە لەو کەنیزانە، تەنها کاریان گۆرانی گوتن وسەماکردن بووە لەکۆشکی خەلیفەدا، سیوتی لە(تاریخ الخلفا‌ء) لەلاپەڕە٢٢١، قسەیەکی مەنسور لەبارەی کەنیزەکەکانەوە دێنێت،کە مەنسور دەیگوت(هەرکەسێک ویستی چێژی سێکسی ببینێت، با کەنیزەی بەربەری هەبێت، و هەرکەسێکیش ویستی مناڵی هەبێت، کەنیزەی پارسی و هەرکەسێکیش ویستی خزمەتی بکرێت، باکەنیزەی ڕۆمی ڕابگرێت)، هەرکەسێک دەیەوێت زیاتر بزانێت سەبارەت بەڕاستیەکان  ژیانی خەلیفەکان کەچۆن ڕایان بواردوەو ڕۆچوون لەچێژوسێکس و باوەشی ژن و کچی قوڕبەسەری دەست بەسەرداگیراوبە کەنیزەکراو، با بڕوات (ٲخبارالنسا‌ء)ی ئیبنولجەوزی و(الاغانی )ئەلئەسفەهانی و(تاریخ الخلفا‌ء)ی سیوتی و (طوق الحمامە)ی ئیبنولحەزم و(الامتاع والمؤانسە)ی ئەبی حەیانی ئەلتەوحیدی بخوێنێتەوە،سەیری(تاریخ الحلفا‌ء)ی سیوتی لاپەڕە٣٠١بکەن و بەسەرهاتی هاوڕگەزخوازی وەلیدی کوڕی یەزیدو چیرۆکی هاوڕەگەزخوازی خەلیفە(واسق) و عیشقی واسق بۆ(مهج)و چیرۆک و عیشقی خەلیفە (ئەمین)بۆ(کەوسەر)ی کوڕە غولام و خزمەتکاریان بکەن وبێ زەحمەت بە ئەرک نەبێت ئەو شیعرەی خەلیفە ئەمینمان سەبارەت بە عیشقی ئەو بۆ کەوسەر  تەرجەمەو شرۆڤە بکەن

( مایرید الناس من صب بما یهوی كپیب
كوپر دینی ودنیای وسقمی وطبیبی
أعجز الناس الذی یلحی محبا فی حبیب

 
ئینجا بە ئەوروپا بڵێن ئەوروپای بێ ڕەوشتی وسیکولاریزمی بەڕەڵایی و شارستانیەتی هۆمۆسێکشواڵێتی و گەی و لیسبەینەکان!

چیتر بڕۆن بەچاوێکی کراوەترو ویژدانێکی زیندوترو دوور لەشوێنکەوتەی کوێرانەو دوور لەماکیاژو مۆنتاژکردن، بڕۆن سەیری مێژووی ئیسلامی بکەن و پەڕەکانی جوان جوان هەڵبدەنەوەو چیرۆکە قێزەونەکانی بخوێننەوەو ڕووداوەکانی ناوی و سکانداڵەکانیمان، بێ پەردەپۆشکردن و چاوپۆشیکردن و خۆ لێ گێڵکردن و وەکو خۆی  و بێ قرتاندن و کەم زیادکردن و شەکرو خوێ پێداکردن، بگێڕنەوەو باسی چیرۆکی ئەو چوار تاپێنج هەزار کەسەمان بۆ بگێڕنەوە، کاتێک خەڵکی مەدینە لەبەیعەتدان و بەڵێن دان بەیەزید پەشیمان دەبنەوە، چۆن و بەچ شێوازێکی نامرۆڤانە،لەلایەن سوپاکەی یەزیدو بەفەرمانی ئەمەوە، بۆ سەرکردەی سوپاکەی(موسلیمی کوڕی عوقبە.) کوژراون چۆن سێ ڕۆژ هەموو شتێکیان حەڵاڵ کردووە، پەردەی هەزار کچیان کونکردووە،ماڵ و حاڵ و هەمووشتێکیان لێ تاڵان و فەهودکردووە،لەو ڕووداوەی کە پێیدەڵێن(الحرە)، 
ئەی  وەلیدی کوڕی یەزیدتان لێ دیاره، ئەو پیاوەی زەهەبی لەبارەیەوە دەڵێت(ئەو ڕاست نییە کەدەڵێن بێ بڕواو زەندیک بوو، بەڵام ئەو بە مەیخۆر و نێرباز ناوی دەرکردبوو).

ئینجا بچن سەردەمی حوکمڕانی و خەلافەتی( ڕازی) بخوێننەوە لەبەغدا، لەساڵی٣٢٤ی، کۆچی بزانن ئیبنوئەلئەسیر لە(الكامل فی التاریخ)بەشی شەشەم و لاپەڕە٢٤٨،چۆن باسی دەکات،چۆن حەنابیلەسەلەفیەکان ئامێری مۆزیکیان لەخەڵک شکاندووەو چۆن لەژنە گۆرانی بێژەکانیان داوەو شەڕابی حەڵکیان ڕشتووەو دەوڵەتێکی پۆلیسی و قەمعی و تۆتالیارییان دامەزراندو دەستیان لەوردو درشتی ژیانی تایبەتی خەڵک وەرداوەو وەکو جەلاد بەربووەنەتە گیانی هەموان!

کاکە  خەلیفەتان هەیە٤٥ساڵ حوکمی کردووەو بەکورسی وە چەسپاوە (أبو العباس أحمد الناصر لدین الله)کە خەلیفەیەکی عەباسی بوو و نازناوی ناصر لدینو اللەیش لەخۆی نابوو ،لەنێوان ساڵانی(١١٠٨ تا ١٢٢٥) زایینی حوکمی کردووە، هێشتا لەڕووتان دێت باسی دەستاودەستکردنی دەسەڵات و دیمەکراتیەت و خەلیفەکان بکەن و بڵێن فلان سەرکردەی عیلمانی(لەڕاستیدا تەنها بەناو عیلمانی)دەساڵ و پانزە ساڵ  و بیست ساڵ کورسی بەرنەدانەوە!

بۆیەئەوەی فۆدە باسی لێوەدەکات و من لەم نوسینە کورتەم هێناومن مشتێکن لەخەروارێک و  چیرۆکگەلێکی کەمی نێو هەزاران چیرۆکن و قسەی گیرفانی فۆدەو بۆختان و هەڵبەستنی نوکی قەڵەمەکەی من نین، دەسیسەو دەستی جولەکەو درۆی عیلمانیەکانش نین،بەڵکو هەمووی ڕیوایەت و سەرچاوە ئیسلامیەکان و کتێبە مێژوویەکانی ئیسلامی و قسەی مێژوونووسە ئیسلامیەکان خۆیانن لەنموونەی:تەبەری، ئیبنولکەسیر، ئیبنولئەسیر،ئیبولحەزم، ئیبولجەوزی،ئەبی حەیانی ئەلتەوحیدی،ئیبنولتیمیە، واقدی، تەبەری،زەهەبی،بەیهەقی سیوتی، مەسعودی..تاد.. باسیان لێوەکردووەو لەلاپەڕەکانی کتێبەکانی خۆیان تۆمارو ئەرشیفیان کردووە،بەو جۆرە ئەو مێژووەقێزەون و خوێناوی و ناشیرینەمان بۆماکیاژو ئارایشت دەکەن و وەکو  مێژوویەکی ئایدیاڵی و میسالی و ئەزمونێکی پێڕفێکت و دەسەڵات دارێتی سۆسیال دیموکراتەکانی ئەسکەندەنافیاو وڵاتانی ئەوروپای ناوەندە پێدەناسێنن و پێمانی دەفرۆشنەوەوبەمێژووی ئەو خەلیفەو والی و ئەمیروسوڵتانە دیکتاتۆرو چێژگەراو چەوسێنەرو کەنیزه پەروەرانە دەنازن و دەتانەوێ بۆ ئەو مێژووە بۆگەنەمان بگەڕێننەوە!؟

کۆمەلێک خەلیفەو سەرکردەو کەسایەتی  وەکو:خالیدو موعاویەو یەزیدو متەوکیل و هارونەڕەشیدو حەجاجی کوڕی یوسفی سەقەفی وئەبوجەعفەری مەنسور،کەخۆی بەخۆی دەگوت من خوێن ڕێژو سەفاحم و کێو کێیترمان لەناو مێژووی ئیسلامیدا لێ بکەن بەجوامێرو سوارچاک و گاندی و گیڤاراو تۆلستوی و قارەمانی ناو مێژوو و چەواشەکارانەو فێڵبازانە، خۆتان لەڕاستیەکان بدزنەوەو لەشێوەی پاڵەوان بەڕۆڵەکانمان بیانناسێنن!

کارە خوێناویەکانیان و چێژو ڕابواردن و شەڕو کوشتن وئەتکرنەکانیان لێمان بشارنەوە؟ ئەوانەی وەک نوسەر دەیڵێت تەنها(عومەری کوڕی عەبدولعەزیز کەکەمتر لەسێ ساڵ حوکمی کردو ،یەزیدی ناقیس-یەزیدی کوڕی وەلید، شەش مانگ، ئەو دووەی لێ فڕێدەینە دەر)، کە كەمێك لەمانەیتر لەهەندێك ڕووەوە باشتربوون، ئەوەیتر بڕۆن لاپەڕەکانی  مێژووی ئیسلامی هەڵدەنەوەو مێژوویان بخوێننەوە، تاوەکو ڕاستیەکان و حەقیقەتی ئەمانەتان بۆ دەرکەوێت!

فۆدە پێمان دەڵێت ئەگەرهۆکارو پاساوی لەدایکبونی  سیکۆلایزم وزەو بوونی عیلمانیەت، لە ڕۆژئاوا دیکتاتۆریەتی کەنیسە بوبێت،ئەوە لەڕۆژهەڵاتیش، دیکتاتۆریەتی خەلیفەیە؟.

ماوەتەوە بڵێم«حەقیقەتی ون»پێمان دەڵێت مێژوو دووبارە پێویستی بەخوێندنەوەوهەڵسنگاندن و پێداچوونەوەو پاڵفتەکردنەوە هەیە،تا ڕاستیەکان و حەقیقەتەکان وەک خۆی  بخرێنە ڕوو وبەخەڵک بگوترێت، ئەوە ڕەش و ئەمەش سپی، ئەوە دۆزەخی ناو مێژووەو ئەمەش ئەو بەهەشتە ساختەیەیە گوایە لەمێژوودا خۆی بەرجەستەکردووە.

لەئایینەکەی ئێمە تەنها پەیامبەر (د،خ)لەهەڵە مەعسوم و پارێزراوەو بەمردنی پەیامبەری ئیسلام،مێژووی خەلافەت و حوکمی خەلیفەو موسڵمانان دەسپێدەکات، و خەلیفەکان و موسڵمانەکانیش، مرۆڤن وەک هەرمرۆڤێکی ترو مرۆڤیش هەمووی قابیلی هەڵەو ڕەخنەیە،بۆیە چیتر بەرگی پیرۆزی، لەژێر هیچ ناو بەهیچ پاساوێک، لەبەر باڵای هیچ مرۆڤێکدا نەکەن و مێژووی ئیسلامی و خەلیفەو خەلافەتەکان ،بەبڤەو هێڵی سورو پیرۆز و باڵاو بەسەرووڕەخنە نەکەن ، ئەویش مێژووەو ئەوانیش مرۆڤن ، بۆیە لەبەرامبەر ڕەخنە هیچ کەسێک، بڤەو هیڵی سورو باڵاو پیرۆزو سەرو ڕەخنە نییە، تاوەکو نەتوانین ڕەخنەی لێبگرین و بەچەوتیەکانی بڵێین،چەوت و سکانداڵەکانی بخەینەڕوو ستەم و سەرکوتکاریەکانی پیشانی خەڵک بدەین،

پێیان دەڵێت لەسەردەمەی مافی مرۆڤ و یەکسانی جێدەری و گڵۆبالیزەیشن و چونە سەرمانگ و تەقینەوەی زانستی و شۆڕشی تەکنەلۆژی و گەیشتن بەلوتکەی دیموکراسیدا، ئەو ڕۆژگارە گوزەشت، جارێکیتر بێین و کۆمەڵ بەسەرڕەنگەکان دابەشکەنین و لەسەر پڕنسیپی حوکمی سیوکراتی و بەپێوەرەکانی سەدەکانی ناوەڕاست ژیان بکەین و باسی ئەهلی زیمەو حوکمی جزیەو حەڵالێتی کەنیزەو ملپەڕاندن ودەست قرتاندن و نازانم چی و چی سەدەکانی ناوەڕاست بکەین،بڵێین ئەوە مەسیحی، جو، موشریک، زەردەشتی و مەگوسی،ئێزدی موسڵمان.. تاد.یی یە،ئێستا سەردەم، سەردەمی مرۆڤ بوون و هاووڵاتی بوونە،مرۆڤ پێوەرەو لەسەربنەمای هاووڵاتی بوون یاسادادەڕێژرێت و ئەرک و مافەکان دابەشدەکرێت و  سیاسەت و حوکم دەکرێت،نەک لەسەر بنەمای ئایینی و جیاکاری ودەمارگیری ئایینی  و ڕەگەزو نەتەوە.

بۆیە ئێمە لەسەردەمێکدا دەژین،زۆر جیاوازە، لەو سەردەمەی بەر لەسەد ساڵ و و هەزار ساڵ، ئێستا زۆرێک لە شتەکان و زۆرێک لەپێوەرەکان گۆڕاون،  شێوازی حوکمڕانی و کاری دەوڵەتداری و سیستەمی سیاسی چەمکی سیاسەت، دینامیکی ناستاتیکین و بە حوکمی ڕۆژو بە پێی سەردەم و ڕۆژگارو ڕۆژەکان، گۆڕانکاریان بەسەردادێت و کاژی کۆنی خۆیان فڕێ دەدەن و کاژی ترو بەرگری تری تازە، کە لەگەڵ ڕۆژگار       واقعدا بگونجێت دەپۆشن، کەلەگەڵ ژیانی سەردەم و پێوەرەکانی مرۆڤ بوون و پێش مەرجەکانی ژیان و پڕنسێپەکانی ڕۆژگاردا گونجاو تەبابێت ، ناکرێ مردووەکان بێن، لەشوێنی زیندووەکان بڕیاربدەن، کۆمەڵێک کتبێی فیقهی کۆن و  کلاسیکی سەدەکانی ناوەڕاست و ئەندێشەی سەدەکانی ناوەڕاست، لەسەردەمی جیهانگیری  و مۆدێرنێتەدا تەحەکوم بەژیانی سیاسی و کومەڵایەتی  ئابووریمانەوە بکەن.

ئێمە ڕۆڵەی ڕۆژگارێکین و ئەوانیش هی ڕۆژگارێک بوون،بۆیە هەر ڕۆژگارێک و سەردەمێک تایبەتمەندی خۆی هەیه،دنیایەک چەمکی تازەو ماناو مەفهومی تازە لەدایک دەبن و کۆمەڵێک شتی نوێ دێنە پێش و چەندین گوڕانکاری تر ڕوودەدەن و یاساو پرۆژەو تێگەیشتن و مۆدێلی تازه سەرهەڵدەدەن، بۆیە هەرگیز ناکرێت، کۆنسێپتە نوێ وتازه لەدایک بووەکانی سەردەمی تازە، بەفیقهێکی کۆن و ئەقڵیەتێکی بەر لەسەدان و هەزاران ساڵەی بەر لەئێستاو ڕێک بەهەمان پێوەری ئەمان و ئەو سەردەمە کۆنانەی ڕابردوو بەڕێوەبەرین و ژیانی ئێستامان، لەقاڵبی ڕابردوو بدەین و بەتێگەیشتنی ئەوان،بەهەمان بیرکردنەوەی ئەمان و بەستایل و شێوازی ئەوان، له ئێستاو ئاییندەماندا سیاسەت و ژیان بکەین و بەپێی سەردەمی کۆن، هەنگاو بهاوێژین و بەچاوەکانی سەدەکانی ناوەڕاست،دنیای ئێستامان ببینین و بە ئەقڵیەتی ئەو سەردەمە، بیرلە ڕۆژگاری ئێستامان بکەینەوە!


نوێترین


کاریکاتێر

وێنەهەواڵ

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.