سەرەتا/ لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

كۆتایی ئیخوان‌ لە جیهانی عەرەبیدا

پێش 2 هەفتە


پێشەكی

نزیكەی سەدەیەك پێش ئێستا حەسەن بەننا لە شاری ئیسماعیلییەی وڵاتی میسر بەردی بناغەی ئیخوان موسلیمینی دانا. ئیخوان موسلیمین بە بەتەمەنترین و بە پشودرێژترین رێكخراوی ئیسلامی لە جیهاندا دادەنرێت. ئەم ڕێكخراوە ئیسلامییە، سەرەڕای ئەو تەمەنە زۆرەی كە هەیەتی، تا ئێستا نەیتوانیوە خەونە گەورەكەی دامەزرێنەكەی لە جیهانی ئیسلامیدا بەدیبهێنێت و دەوڵەتێكی ئیسلامی دابمەزرێنێت. سەرەڕای ئەو ئومێدە گەورەیەی كە ئیخوان بۆ ئایندە هەیەتی، بەم دواییە چەند توێژەرێك بە نائومێدییەوە لە ئایندەی ئەم ڕێخراوە دەڕوانن و باس لە "كۆتایی ئیخوان" دەكەن.

"كۆتایی ئیخوان لە جیهانی عەرەبیدا" یەكێكە لەو توێژینەوانەی كە توێژەران تێیدا بەهۆی چەند هۆكارێكەوە "كۆتایی" ئەم ڕێكخراوە لە جیهانی عەرەبیدا ڕادەگەیەنن. حسێن سڵێمان و ئاڕنۆ تاوش لە پێشەكی توێژینەوەكەیاندا بە كورتی باس لە مێژو و چییەتی ئیخوان دەكەن و ئەوان لەو بڕوایەدان كە ئیخوان وەك "پەرچەكردارێك" لە دژی كۆڵۆنیاڵیزم و نەمانی خیلافەتی ئیسلامی/ عوسمانییەكان دامەزراوە. سڵێمان و تاوش بۆ تێگەیشتن لە ئیخوان پشت بە دابەشكارییە كلاسیكییەكەی گروپە ئیسلامییەكان، ئیسلامی دەعەوی، ئیسلامی سیاسی و ئیسلامی جیهادی، دەبەستن. ئەوان لە كۆتایی پێشەكییەكەیاندا دان ئەو ڕاستییەدا دەنێن كە ئەم دابەشكردنەی گروپە ئیسلامییەكان یارمەتیدەرنییە بۆ تێگەیشتن لە چییەتی ئیخوان. هۆكاری ئەمەش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە ئیخوان لە یەك كاتدا گروپێكی دەعەوی و سیاسی و جیهادییە. هەر ئەمەشە كە وا لە توێژەرانی ئەم توێژینەوەیە دەكات كە بڵێن باشترین ڕێگە بۆ تێگەیشتنێكی دروست لە ئیخوان بریتییە لە "تێگەیشتنێكی گشتگیر". سڵێمان و تاوش "كۆتایهاتنی" ئیخوان زیاتر دەگێڕنەوە بۆ شێوازی كاركردن و هەڵەكانی خودی ئیخوان خۆی.  

ئایا ئەوەی كە دەیبینین كۆتایی ئیخوانە؟

ئەم پرسیارەی سەرەوە هەڵقوڵاوی گومان نییە دەربارەی ئایندەی ئیخوان بەڵكو زادەی دڵنیای توێژەرانی توێژینەوەكەیە. دروستی ئەم بۆچونەش لەوەوە هاتوە كە توێژەران- سڵێمان و تاوش- وەڵامی پرسیارەكەی سەرەوە نادەنەوە بەڵكو یەكسەر دەچنە سەر باسكردنی هۆكارەكانی "كۆتاییهاتنی ئیخوان" لە جیهانی عەرەبیدا. بەبڕوای ئەوان چوار فاكتەر ڕێگە بۆ كۆتایهاتنی ئیخوان لە جیهانی عەرەبیدا خۆشدەكەن. ئەو هۆكار و فاكتەرانەش بریتین لە شكستی حكومڕانی ئیخوان و ململانێ ناوخۆییەكانی ئیخوان و داپڵۆسین و چەوساندنەوەی ئیخوان و گۆڕانی بەهاكان لە جیهانی عەرەبیدا.

هۆكاری یەكەم: شكستی حكومڕانی ئیخوان

"وەكو پاداشتێك بەرانبەر بە پشودرێژیان"، ئیخوان بەهۆی چەند بارودۆخێكەوە دەرفەتی گەیشتنە دەسەڵاتیان بۆ ڕەخساوە و بۆ ماوەیەك حوكمی چەند وڵاتێكی عەرەبیان كردوە. بەهۆی خراپ حكومكردنەوە لەلایەكەوە ئەم ڕێكخراوە نەیتوانیوە بۆ ماوەیەكی زیاتر لە دەسەڵاتدا بمێنێتەوە و لەلایەكی ترەوە ناتەندروستبونی حكومەكەی بوەتەهۆی زیادبونی كەلێن لە نێوان ئیخوان وەك حزبی دەسەڵاتدار و هاوڵاتیان لەو وڵاتانەی كە حوكمیان كردوە. ئەم خراپ حكومكردنە، بە بڕوای سڵێمان و تاوش، وەك مەترسییەكی وجودی ڕوبەڕوی ئیخوان بوەتەوە لە جیهانی عەرەبیدا. دروشمی "ئیسلام چارەسەرە بۆ هەمو شتێك،" دروشمێكی سیحراوییە و ئەم دروشمە لە سەردوبەندی بەهاری عەرەبیدا توانی سەدان گەنجی توڕە لە گۆڕەپانی تەحریر لەدەوری ئیخوان كۆبكاتەوە. بەڵام كاتێك ئیخوان دەسەڵاتی گرتە دەست و ویستی ئەو دروشمە بۆ كردار وەرگێڕێت ڕوبەڕوی ئاستەنگ بوە و نەیتوانی سەركەوتو بێت لە چارەسەركردنی هیچكام لە گرفتەكانی جیهانی عەرەبیدا.

توێژەران لەم بەشەدا باس لە شكستی حكومڕانی ئیخوان لە هەریەك لە سودان و غەزە و تونس و میسردا دەكەن و شێواز و هۆكاری ناتەندروستبونی حكومڕانی ئیخوان دەخەنەڕو. بەبڕوای ئەوان ئیخوان كاتێك كە دەسەڵات دەگرێتەدەست لە جیاتی ئەوەی كار بۆ باشتركردنی بژێوی هاوڵاتیان بكات، سەرەتا دەست بۆ بەئیسلامیكردنی هەمو سێكتەرەكانی كۆمەڵگە دەبات و دەیەوێت كۆمەڵگەیەكی بەئیسلامیكراو بەرهەمبهێنێـت. یەكێكی تر لە هۆكارەكانی شكستی حوكمی ئیخوانەكان لە جیهانی عەرەبیدا بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە ئەوان سەركەوتو نەبونە لە وەرگێڕانی دروشمەكانیان بۆ واقیع. بۆ نمونە، وەك توێژەران باسی دەكەن، ئیخوان لە جیاتی ئەوەی كە "دەرفەتی یەكسان بۆ هەمومان بڕەخسێنێت" و كار بۆ "چەسپاندنی دادپەروەری كۆمەڵایەتی" بكەن، ئەندام و لایەنگرانی خۆیان زیاتر سوندمەندبونە لە دەرفەتەكان و ئەندامە باڵاكانیان لەسەر حیسابی خەڵكی ئاسایی دەوڵەمەندبونە. بە دەربڕینێكی تر، جیاوازییەكی قوڵ بەدی دەكرێت لە نێوان گفتار و ڕەفتاری ئیخوان و نەیانتوانیوە لە حكومەتدا نوێنەرایەتی هەمو هاوڵاتیان بەبێ جیاوازی- ئیسلامی و نائیسلامی- بكەن و دەرفەتی یەكسان بۆ باشبونی ژیان بەبێ جیاوازی بۆ هەموان وەك یەك بڕەخسێنن.

توێژەران لە كۆتایی ئەم بەشەی توێژینەوەكەیاندا زیاتر ڕۆدەچن و دەپرسن ئایا دەبێت چی لە پشت شكستی حكومڕانی ئیخوانەكانەوە بێت. بەبڕوای ئەوان هۆكارەكە بۆ "خودی ئیسلام دەگەڕێتەوە" و ئیخوان دەیانەوێت ئیسلام زیاتر لەوەی كە هەیە بەسیاسی بكەن. هۆكاری بونی ئەم جۆرە بۆچونەش لەلایەن توێژەرانەوە بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە لە ئیسلامدا "تەقوا"، نەك لێهاتوی و شارەزایی، كراوە بە بنەما بۆ هەڵبژاردن و دەستنیشانكردنی ڕێبەر و كاربەدەستی وڵات!

هۆكاری دوەم: ناكۆكییە ناوخۆییەكانی ئیخوان

سڵێمان و تاوش لەم بەشەی توێژینەوەكەیاندا ناكۆكییە ناوخۆییەكانی نێو ئیخوان وەك یەكێك لە هۆكارەكانی مەرگی سیاسی ئیخوان لە جیهانی عەرەبیدا دەخەنەڕو. خەونه جیهانییەكانی ئیخوان و پەیام و تەعلیماتەكانی دامەزرێنەر و ڕابەرانی ئەم ڕێكخراوە نەیتوانیوە ڕێگری بكات  لە ڕودانی ململانێ لە نێو ڕێكخراوەكەدا و جڵەوی هەمو لقەكانی لە جیهاندا بكات. حەسەن تورابی لە سودانەوە هەست بەم ڕاستییە دەكات و ڕو دەكاتە ڕابەرانی ئیخوان لە میسر و دەڵێت كە " ئێوە ناتوانن لە قاهیرەوە حوكمی جیهان بكەن."

ململانێ ناوخۆییەكانی ئیخوان لەسەر چەند ئاستێك بونی هەیە و ئەم ململانێیانە زیانی بە ڕێكخراوەكە گەیاندوە و متمانەی خەڵكی بە ڕێكخراوەكە لاواز كردوە.  دیارترین جۆرەكانی ململانێ، بەبڕوای توێژەران، بریتییە لە ناكۆكی نێوان ئیخوانی میسر و لقەكانی تری ئیخوان لە جیهاندا و ململانێی نێوان نەوەی نوێی و نەوەی كۆنی ئیخوان. بۆ نمونە كاتێك سەدام لە سەرەتای نەوەدەكانی سەدەی ڕابردودا پەلاماری وڵاتی كۆیتی دا، ئیخوانی جیهانی بێ دەنگیان هەڵبژار. ئەم بێ هەڵوێستییەی ئیخوان ئیخوانەكانی كۆیتی ئیحراج كرد و ئیخوانی كۆیت ناچاربو هەڵوێست وەربگرێت و جیابونەوەی خۆی لە ئیخوانی دایك ڕابگەیەنێت. هەروەها لە یەمەن، ئیخوانی یەمەنی لایەنگری سعودێ دەكەن كەچی ئیخوانی دایك لە میسر لە دژی سعودێن و بەشێوەیەكی ناڕاستەوخۆ چونەتەبەرەی حوسییەكانەوە. هەروەها لە كاتی ڕوداوەكانی میسردا هەست بە ململانێی نێوان نەوەی نوێی ئیخوان و نەوە كۆنەكەی ئیخوان كرا. ململانێی نێوان نەوەكان زیاتر لەسەر چۆنێتی مامەڵەكردنی ئیخوان بو لەگەڵ ڕوداوەكانی میسر. نەوەی نوێ پێی باش بو كە توندوتیژی لەدژی نەیارەكانی بەكاربهێنێت. بەبێ گوێدانە شێواز و سروشتی ململانێ ناوخۆییەكانی ئیخوان، ئەم ململانێیانە ڕۆڵیان هەبو لە لاوازكردنی ئیخوان دا و توانی لە زۆر ڕوەوە پاشەكشێ بە ئیخوان بكات.

هۆكاری سێیەم: داپڵۆسینی دەوڵەت

دوای لەسەركارلابردنی مورسی لە میسر، حكومەتی نوێی میسر بە سەركردایەتی سیسی چەندین ڕێی وشوێنی توندی لەدژی ئیخوان گرتەبەر و ئەم ڕێی و شوێنە توندانە، كوشتن و گرتن و ڕاونانی سەركردەكانی ئیخوان وەك نمونە، توانی ئیخوان تەواو ماندو بكات و ئیخوانی بەتەواوەتی لەسەر شانۆی سیاسی لە میسر دورخستەوە و "ئیخوانی وەك ڕێكخراوێك تێكشكاند."

چەوساندنەوەی ئیخوان سنورەكانی میسری تێپەڕاند و حكومەتەكانی چەند وڵاتێكی تریش، سعودێ و بەحرەین و ئیمارات وەك نمونە، دەستیان بە داپڵۆسینی ئیخوان كرد و ئیخوانیان وەك ڕێكخراوێكی تیرۆریستی ناساند. ئەم بەتیرۆریست ناساندنانەش ئیخوانی هێندەی تر شەكەت كرد و ئیخوانی ناچار كرد ئەگەر بەشێوەیەكی كاتیش بێت بچێتە سوڕی متبونەوە. سیسی لۆبی ئەوەی كرد كە ئیخوان لە جیهاندا وەك ڕێكخراوێكی تیرۆریستی بناسێنرێت بەڵام سەركەوتو نەبو. بۆ نمونە كاتێك ترەمپ، سەرۆكی پێشوی ئەمەریكا، سەردانی میسری كرد لە ساڵی 2019، سیسی بەفەرمی داوای لە ئەمەریكا كرد كە ئیخوان بخاتە لیستی تیرۆرەوە بەڵام ئەمەریكا، بەهۆی چەند هۆكارێكەوە، داواكەی سیسی بەهەند وەرنەگرت و ئیخوانی وەك ڕێكخراوێكی تیرۆریستی نەناساند. داپڵۆسینی ئیخوان لەلایەن دەوڵەتەوە، بەبڕوای توێژەرانی ئەم توێژینەوەیە، بەشداری دەكات لە "كۆتایهێنان" بە ئیخوان لە جیهانی عەرەبیدا.

هۆكاری چوارەم: گۆڕانی بەهاكان لە جیهانی عەرەبیدا

جیهانی عەرەبی بەراورد بەڕابردو چەندین گۆڕانكاری بەخۆیەوە بینییەوە و ئەم گۆڕانكاریانەش، بەبڕوای توێژەران، لە قازانجی گروپە ئیسلامییەكان بەگشتی وئیخوان بەتایبەتی نییە. چەند ڕاپرسییەك ئەوە دەردەخەن كە گەنجانی زۆربەی وڵاتانی عەرەبی ئایین و گروپە ئیسلامییەكان بەهۆكاری پاشەكشێی عەرەب دەزانن و ئیخوان وەك بەربەستێك لەبەردەم پێشكەوتنی جیهانی عەرەبیدا دەبینن. ئەم جۆرە گۆڕانكارییانە هۆكارەكانی هەرچییەك بن بەقازانجی پێكەوەژیان و لێبوردەی ئایینی لە ناوچەكەدا كۆتایی دێت. كرانەوە و پێكەوەژیان و لێبوردەی ئایینی و بونی دیدی نەرێنی دەربارەی ڕۆڵی ئیسلامییەكان لە جیهانی عەرەبیدا خزمەت بە ئیخوان ناكات و ئومێد بەخش نییە بۆ ئایندەی ئیسلامییەكانی ناوچەكە.

سڵێمان و تاوش بۆ هەژماركردنی گۆڕانی بەهاكان لە جیهانی عەرەبیدا وەك یەكێك لە هۆكارەكانی مەرگی سیاسی ئیخوان پشتیان بە چەند ڕاپرسی و ڕازانینی چەند دەزگا و ناوەندێكی توێژینەوە بەستوە. دەرەنجامەكانی ئەم ڕاپرسیانە بەڕوی ئەوە نیشان دەدەن كە بەهاكانی جیهانی عەرەبی لەبەرژەوەندی پێكەوە ژیان و عەلمانییەت و بەزیانی ئیسلامییەكان، لە نێویشیاندا ئیخوان، گۆڕاوە.

كۆتایی

ئەم توێژینەوەیە جەخت لەوە دەكاتەوە كە ئیخوان لە جیهانی عەرەبیدا كۆتایی هاتوە و توێژەران هۆكاری ئەم كۆتایهاتنەش بۆ چوار فاكتەری سەرەكی، شكستی حكومڕانی ئیخوان و ململانێ ناوخۆییەكانی ئەم ڕێخراوە و داپڵۆسینی ئیخوان لەلایەن دەوڵەت و گۆڕانی بەهاكانی لە جیهانی عەرەبیدا، دەگێڕنەوە.

بە وردبونەوە لە مێژوی ئیخوان ئەوەت بۆ ڕوندەبێتەوە كە ئەم ڕێكخراوە لە ڕابردودا بەچەندین بارودۆخی هاوشێوەدا تێپەڕیوە و توانیوێتی درێژە بە مانەوەی خۆی بدات. بۆیە- بەبڕوای ئێمە- ڕاگەیاندنی "كۆتایی" ئیخوان لە ئێستادا، بەهۆی سروشتی ڕێكخراوەكەوە، ڕەنگە كارێكی ئاسان نەبێت و تاڕادەیەك جێگەی پرسیارە.
سەرچاوە/ میللەت

نوێترین


کاریکاتێر

وێنەهەواڵ

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.