سەرەتا/ لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

بارودۆخی ئایینی كوردستان بەر لە دەركەوتنی ئایینی ئیسلام

09/12/2021



كەیوان ئازاد  

دەركەوتن و بڵاوبوونەوەی ئایینی مەزدەك

(ئایینی مەزدەكی) بۆ پێشەواكەی (مەزدەكی كوڕی بامداد/ 468-536ز) دەگەڕێتەوە، كە لای هەندێ كەس بە پەیامبەرێكی فارسی و لای هەندێكی تر بە چاكسازێكی ئایینی ناسرا. ئەو پێشتر مووغێكی زەدەشتی و بۆ ڕزگابوونی ئایینەكەی و كۆمەڵگای ساسانی لە لەناوچوون، بە پەیامێكی نوێوە هاتە مەیدان و لە بەرگێكی نوێدا خۆی پیشان دا،بەناوی خۆیشیەوە ناو نراوە (مەزدەكی).

(مەزدەكی كوڕی بامداد) لە سەردەمی بیستەمین پادشای ساسانی بە ناوی (قوبادی كوڕی پیرۆز/ 488-532ز)، كە بە (قوبادی یەكەم) ناسرا، بانگەشەی بۆ پەیامەكەی كرد. دواتر لەلایەن پادشای ساسانی، وەك ئایینی فەرمیی دەوڵەتەكەی قبووڵ كرا. تەنانەت (قوبادی یەكەم) بۆ ماوەی (دە) ساڵ باوەڕی پێ هێنا و پشتیوانیی بڵاوكردنەوەی لێ كرد، تا كۆمەڵگای ساسانی لەو كێشە ئاریشانە ڕزگار بكات كە تێی كەوتبوو. هەر بۆیە ئەو ماوەیە بە سەردەمی زێڕێنی (ئایینی مەزدەكی) ناسرا.

لەو ماوەیەشدا ئایینەكە گەیشتە ئەو ناوچانەی كوردستان و مەڵبەندە كوردنشینەكان، كە كەوتبوونە ژێر دەسەڵاتی ئیمپراتۆڕیی ساسانی، بەڵام بەو پێیەی پەیامەكە نوێ و دوور بوو لە باوەڕ و تێگەیشتنی كۆمەڵگای ئەو سەردەمە، بۆیە ئاستی بڵاوبوونەوەی سنووردار بوو. هۆكاری دووریی پەیامەكەشی لە واقیعی ئایینی و كۆمەڵایەتیی سەردەمەكە ئەوە بوو، كە (مەزدەك) ئایینەكەی لەسەر (دوو) بنەمای سەرەكی داڕشتبوو. یەكەمیان گێڕانەوەی داهات و دارایی و سامانی وڵات بوو بۆ تێكڕایی كۆمەڵگا، نەوەك بۆ پێكهاتەیەكی دیاریكراو. دووەمیان ئازادی دان بوو بە ئافرەت، بەوەی ئازادە شوو بە چەند پیاوێك دەكات و چەند پیاو دەكاتە هاوسەری خۆی؟

دیارە ئەگەرچی (مەزدەك) پەیامەكەی بەو شێوەیە نەخستە ڕوو، تا سامانی گشتی ئازاد بكات و ژنانیش وەك پیاوان مافی فرەیان هەبێت، بەڵام دواجار وا كەوتەوە، ڕاستییەكەی (مەزدەك) پێی وابوو، ناكرێت كەمینەیەك دەست بەسەر داهات و سامانی زۆرینەی كۆمەڵگادا بگرن، چونكە ئەو سامانەی بەرپرسان و خاوەن موڵك و دەرەبەگ و بازرگانان پێكەوەیان ناوە، بەشێكی لەسەر خوێن و هێز و بازووی كاسبكار و جووتیار و زەحمەتكێشان بنیات نراوە. هەروەها باوەڕشی وابوو، وەك چۆن پیاوان مافی ئەوەیان هەیە چەند ژنێك بهێنن، ئەوا ژنانیش مافی ئەوەیان هەیە شوو بە چەند پیاوێك بكەن.

لەم (دوو) پەیامەشیدا ئامانجی ئەوە بوو، لەلایەك ڕێگری لە قۆرخكاریی داهات و سامانی وڵات بكات لەلایەن كەمینەیەكی دەسەڵاتدارەوە، لەلایەكی دیكەوە ڕێگری لە فرەژنی بكات لەلایەن پیاوەكانەوە، بەڵام دواتر بابەتی فرەپیاوی بۆ ژنان، كۆمەڵگای ساسانیی لێ هاتە دەنگ و خراپ بەسەر پەیامەكانیدا شكایەوە. هۆیەكەش ئەوە بوو، كە بۆ ئەو سەردەمە، قورس بوو، باس لە فرەپیاوی بۆ كچان و ژنان بكرێت.

هەروەها (مەزدەك) ویستی لە ڕێگای ئەو (دوو) پەیامەوە زۆرینەی كۆمەڵگا لەسەر حیسابی كەمینەكەی ڕازی بكات، بەوەی زۆرینەی كۆمەڵگا هەژار و كەمینە دەسەڵاتدار و ساماندار بوون. هەروەها پیاوانیش وەك ڕەگەزی نێر، تەواوی ئازادییەكانیان لە كچان و ژنان، واتە ڕەگەزی مێ سەندبوو، بۆیە ویستی بەو (دوو) پەیامە و وەك ئەركی ئایینی، زۆرینەی كۆمەڵگا ڕازی بكات و مافەكانیان لە كەمینە بۆ وەربگرێتەوە، بەڵام كێشەی گەورە ئەوە بوو، كە لەلایەك گەیاندنی ئەو (دوو) پەیامە بۆ وەها ڕۆژگارێك سەخت و دژوار بوو كە زۆرینەیان نەخوێندەوار و باوەڕداری ئایینەكانی تر بوون.

لە لایەكی دیكەوە، پەیڕەوانی توانای گەیاندنی ئەو پەیامەیان وەك خۆی نەبوو، بەڵكوو بەپێچەوانەوە، هەژارانیان كرد بەگژ خاوەن موڵك و ساماندارەكان و دواجار بێسەروبەری و پاشەگەردانیی كۆمەڵگای لێ كەوتەوە. لەلایەكی دیكەوە، شووكردنی چەند كچێك بە چەند پیاوێك، یان كۆكردنەوەی چەند پیاوێك لەلایەن ژنێكەوە، نەك هەر بۆ باوك و پیاوەكان سەخت و قورس و قبووڵنەكراو بوو، بەڵكوو بۆ خودی كچان و ژنانی ئەو سەردەمەش سەخت و دژوار بوو.

بەتایبەت بۆ كۆمەڵگای كوردی و كوردستانی لەو سەردەمەدا، كە كۆمەڵگایەكی خێڵەكی و هۆزایەتی و تیرەگەری و ناوچەگەری بوو. ئەمەو سەرباری باڵادەستیی سیستەمی دەرەبەگایەتی و باڵادەستیی ئایینەكانی وەك (جوو، زەردەشتی، مەسیحی، مانی)، لەپاڵ بوونی ئایینەكانی (ئێزدی و كاكەیی) بەسەر كوردستانەوە، چونكە هیچ یەك لەو ئایینانە، پەیامەكەی مەزدەكیان نەك هەر قبووڵ نەبوو، بەڵكوو بە دژی خواستی خودا و پێچەوانەی ئایینەكەیان و كۆمەڵگاكەیان دەزانی.

لەگەڵ هەموو ئەوانەشدا، ئەو توێژە هەژار و زەحمەتكێشانەی كۆمەڵگای كوردی وەك پێكهاتەكانی تری نێو ئیمپراتۆڕیی ساسانی، كە بەدەست ستەم و چەوساندنەوەی بەرپرسانی ساسانی و دەرەبەگ و خاوەن موڵك و بازرگان و پیاوانی ئایینییەوە گیریان كردبوو، بە پەیامەكەی مەزدەك خۆشحاڵ بوون و پشتیوانییان لێ كرد، بۆیە بەشێكیان باوەڕیان پێ هێنا و بوونە پەیڕەوكاری.

تەنانەت لە هەندێ ناوچە، بەتایبەت شارەكان، پشتیوانیی لێ كرا، بەڵام گوندنشینەكان بەهۆی نەخوێندەوارییان و باڵادەستیی خاوەن موڵك و دەرەبەگەكان لەلایەك و پیاوانی ئایینی لەلایەكی دیكە بەسەریانەوە، نەیانتوانی ڕووبەڕووی ئەو دۆخە ببنەوە و باوەڕ بە پەیامەكە بهێنن. هەر بۆیە ئەوانەی لەو دۆخە تووڕە و نیگەران بوون، پەیامەكەی مەزدەكیان قۆستەوە و لە ڕێگای بەتاڵانبردنی سەروماڵی دەرەبەگ و خاوەن موڵك و بازرگانان، باوەڕیان بە ئایینەكە هێنا.

نوێترین


کاریکاتێر

وێنەهەواڵ

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.