سەرەتا/ لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

زیندانیكردنی زمان دژایەتیكردنی نیشانەیەكی خودایە

15/01/2022



د.ئادەم بێدار

زمان یەكێكە لە گرنگترین دیارییە خوداییەكان بۆ مرۆڤ، هۆكارێكی سەرەكیی لێكتێگەیشتنە، هەمیشە بەشێكی گرنگی ناسنامەیە، لەبەرئەوە هەمیشە جێگەی بایەخ بووە.
 
خودا كە مرۆڤی دروستكرد، بەر لەوەی نیشانی فریشتەكانی بدات فێری زمانی كرد، بۆ ئەوەی یەكێك لە دیارترین نیشانەكانی خۆی نمایش بكات، خودا دەفەرموێت: (وعلم آدم الأسماء كلها ثم عرضهم علي الملائكة)، وەك لە گێڕانەوەكاندا هاتووە خودا باوكە ئادەمی -د.خ- فێری 700 زمان كردووە، ئەمەش بۆ ئەوەی مرۆڤ و فریشتەكانیش فێری گرنگی زمان بكات.
 
لە ئیسلامدا زمان وەك نیشانەی خودا لێكدراوەتەوە: (ومن آياته خلق السموات والأرض اختلاف ألسنتكم وألوانكم إن في ذلك لآيات للعالمين)، واتە: لە نیشانەكانی خودایە ئەفراندنی ئاسمان و زەوی و جیاوازی زمان و رەنگەكانتان، ئەوانە نیشانەن بۆ زانایان.

 

بەپێی ئەو ئایەتەی سەرەوە زمان نیشانە و ئایەتی خودایە بۆ بەندەكانی، بەخششێكی خوداییە و پێویستە ئەوانەی شتێك لە دنیا تێدەگەن بیپارێزن.
 
قورئانی پیرۆز خۆی سەرەتا بە حەوت زمان دابەزیوە، بۆ ئەوەی عەرەبی ناوچە جیاوازەكان بتوانن بە زمانەكانی خۆیان تێیبگەن، هاوكات چەندین وشەی ناعەرەبی تێدایە كە لە بنەڕەتدا وشەی زمانەكانی دیكەی وەك كوردی، فارسی، سریانی، عیبری، یۆنانی و حەبەشی ..هتد، نموونەی ئەمەش لەو وشانە رەنگیداوەتەوە: أباريق، إبراهيم، استبرق، إنجيل، توراة، زنجبيل، سجيل، طاغوت، عدن، فرعون، فردوس، ماعون، مشكاة و.. هتد.
 
پەیامی سەرەكیش لەو بابەتە نیشاندانی گرنگی زمانەكانی دیكەیە، بۆ ئەوەی مرۆڤە موسڵمانەكان هەرگیز دژایەتیی زمان نەكەن، چونكە دژایەتیكردنی زمانە جیاوازەكان:

یەك: دژایەتی خودا و نیشانەكانیەتی، خودای گەورە كە زمانی ئافراندووە و وەك نیشانەی خۆی ئەژماری كردووە، نابێت موسڵمان هەوڵی سڕینەوەی هیچ زمانێك بدات، چونكە سڕینەوەی زمان بریتییە لە سڕینەوەی نیشانەكانی خودا و سەرەنجامیش دژایەتیكردنی خودایە، ئەرێ دەكرێ تۆ موسڵمان بیت و دژایەتی خوداش بكەیە ناوی خودا؟
 
دوو: سڕینەوەی زمان هەوڵدانە بۆ سڕینەوەی سونەتی خودا: مرۆڤ بە رەگەز و زمان و نەتەوەی جیاواز دروستكراوە، ئەمەش وەك سونەتی خودا لێكدراوەتەوە، خودا دەفەرموێت: (ولو شاء الله لجعل الناس أمة واحدة)، ئینجا كە خودا نەیویستووە خەڵكی دنیا هەمووی یەك گەل بن، كەوایە ویستی خودا ئەوەیە مرۆڤەكان گەل و نەتەوەی جیاوازبن، هەر كەسێكیش هەوڵی سڕینەوەی ئەو هەمەچەشنییە بدات، ئەوا هەوڵی سڕینەوەی سونەتی خودای داوە و دژایەتی ویستی خودایشی كردووە، ئایا دەكرێ تۆ خۆت بە موسڵمان و رێبەری موسڵمانان بزانی و دژایەتی ویستی خوداكەشت بكەیت؟
 
سێ: دژایەتیكردنی زمان، دژایەتیكردنی سونەتی پێغەمبەرە (د.خ): لە گێڕانەوە ئیسلامییەكاندا هاتووە پێغەمبەر محەممەد (د.خ) بە زمانی فارسی لەگەڵ سەلمانی فارسی قسەی كردووە، فەرمانیشی بە زەیدی كوڕی سابیت كردووە فێری زمانەكانی سریانی و عیبری بێت، هەرگیز یەك فەرموودەی دروستیش نییە لەو پێغەمبەرە گێڕدرابێتەوە كە دژایەتیی زمانێكی كردبێت، كەواتە دژایەتیكردنی زمان یەكسانە بە دژایەتیكردنی سونەتی پێغەمبەر (د.خ) كە فرەزمانی قبووڵ كردووە و رێزی لێگرتووە، نازانم چ رەوایەتییەكیان هەیە ئەوانەی خۆیان بە هەڵگری میراتی ئەو كەسایەتییە گرنگە دەزانن و پێچەوانەی سونەتەكەشی مامەڵە دەكەن و هەوڵی سڕینەوەی زمانەكانی دیكە دەدەن؟
 
چوارەم: پێشەوایانی شیعە هەموو زمانەكانیان زانیوە: بەپێی گێڕانەوەكانی شیعە، پێشەواكانیان كە 12 كەسن هەموو زمانەكانیان زانیوە، لەوبارەوە شێخی موفید 34 فەرموودەی گێڕاوەتەوە كە گشتیان جەخت لەسەر ئەوە دەكەنەوە پێشەواكانی شیعە زمانە جیاوازەكانیان زانیوە، ئەمەش گرنگی زمانەكان لای ئەو پێشەوایانە نیشاندەدات، لەسەرووی هەموویانەوە عەلی كوری ئەبو تالیب كە دەڵێت: "مرۆڤەكان دوو جۆرن، یان براتن لە ئایین، یانیش هاوشێوەتن لە دروستبوون"، كەواتە هەر هەوڵێكی سڕینەوەی زمانی جیاواز پێچەوانەی ئاكار و رێباز و بیروباوەڕی ئەو پێشەوا بەڕێزانەیە.
 
هەرچی ئەو كەلەپوورە ئیسلامیەش كە هەیە و باس لە پیرۆزی زمانی عەرەبی دەكات ئەوە هیچی لەگەڵ بنەما نەگۆڕەكانی ئیسلامدا ناگونجێت، ئەمەیش بۆ خۆی پێویستی بە نووسینی وتاری تایبەتە لەسەری.
 
سەرەنجام بۆمان دەردەكەوێت لە رووی ئایینییەوە برەودان بە زمان و پاراستنی لەگەڵ ئایین دەگونجێت، بەپێچەوانەوە هەموو هەوڵێك بۆ سڕینەوە و لاوازكردن و نەهێشتنی زمان بە هەوڵێكی دژە ئایین لێكدەدرێتەوە جا بە هەر ئامراز و رێگەیەك بێت.

لەسەر ئاستی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتیش زمان بایەخێكی یەكجار زۆری هەیە، یونسكۆ كە ئاژانسی نەتەوە یەكگرتووەكانی تایبەت بە پەروەردە و زانست و رۆشنبیرییە، زۆر جەخت لەسەر پاراستنی زمانە جیاوازەكان دەكاتەوە، بەو ئاڕاستەیە بەدواداچوونی بەردەوامی هەیە بۆ زمانەكانی جیهان، بەپێی ئەتلەسی ئەو زمانانەی هەڕەشەی لەنێوچوونیان لەسەرە كە لەلایەن یونسكۆوە ئامادەكراوە 2500 زمان مەترسیی گەورەی لەنێوچوونیان لەسەرە، بەگوێرەی زانیارییەكانیان هەموو دوو هەفتەیەك، زمانێك ماڵئاوایی لە دنیا دەكات و بارگەی بۆ یەكجاری دەپێچێتەوە و ئیدی هیچ كەسێك گوێی لە قسەكەرەكانی نابێت. بەگوێرەی ئەو ئامارەش ساڵانە 25 زمان لەنێو دەچێت.
 
بەپێی بەدواداچوونەكان، زمانی ریسیجارۆ یەكێكە لەو زمانانەی كە مەترسیی زۆری لەنێوچوونی لەسەرە، دوای كوژرانی خوشكی رۆزا ئەندرادێ ئۆكاجان، پابلۆ تاكە كەسە بەو زمانە ئەمازۆنییە زۆر دەگمەنە بئاخڤیت، لەبەرئەوە حكومەتی پیرۆ هەوڵی كۆكردنەوەی وشەكانی زمانەكە و دانانی رێزمان بۆ ئەو زمانە دەدات.
 
مەترسیی لەنێوچوونەكان تەنیا زمانەكانی ئاسیا و ئەفریقیای نەگرتووەتەوە، بەڵكو ئەو هەڕەشەیە دەستی گەیشتووەتە زۆربەی وڵاتانی دنیا، تەنانەت وڵاتانی وەك نەرویج و سوێدیش ئەم مەترسیەیان لەسەرە.

لە كۆی 6000 زمانی زیندووی دنیا، تەنیا لەو سێ نەوەیەی دواییدا نزیكەی 200 زمان لەنێوچوون.
جەنگ، كۆچی بە ناچاری، كارەساتەكان و جیهانگیری هۆكاری سەرەكیی پشتەوەی لەنێوچوونی زمانەكانن.
 
لەكاتێكدا كە ئیسلام لەلایەك و یونسكۆش لەلایەكەی دیكە جەخت لەسەر پاراستنی زمانەكان دەكەنەوە، یونسكۆ بانگەواز دەكات ئەو زمانانە بەكاربهێندرێن و لە مەرگ رزگاربكرێن، چونكە تەنیا زمانی ناوچەیەك یان كۆمەڵە خەڵكێكی دیاریكراو نین، بەڵكو كەلەپوورێكی مرۆیی بەهادارن، كەچی هێشتا لە كۆمەڵگەكانی ئێمە زمانی جیاواز قەدەخە دەكرێن، مامۆستاكانیان دەخرێنە كونجی زیندانەوە، بە جۆرەها شێواز پیلانی لەنێوبردنیان دەدرێت، ئەمەیش پێمان دەڵێت كە هەموو هەوڵێكی سڕینەوەی زمانی جیاواز نامۆیە بە ئایین و شارستانی و پێشكەوتن.
سەرچاوە/ روداو

نوێترین


کاریکاتێر

وێنەهەواڵ

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.