سەرەتا/ لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

لەبارەی حەقیقەتەوە

27/01/2022



عومەر ئەحمەد

ئەشكەوتەكەی ئەفلاتون بابەتێكی فكریی قوڵ‌و گرنگە، ئەفلاتون لە كتێبی (كۆمار) لەسەر زمانی سوكڕات باسی ئەشكەوتێك دەكات، كە چەند كەسێكی تێدا دەژی لە منداڵییەوە، مل و قاچیان بە زنجیر بە یەكتر بەستراوەتەوە‌‌و ناتوانن بجووڵێن، تەنیا بەشێكی ئەشكەوتەكە دەبینن، كە بەرامبەر خۆیانە، لە پشتی كەسەكانەوە ئاگرێك هەیە، لە نێوان كەسەكان و ئاگرەكەشدا چەند داهۆڵێك هەیە كە هەندێ جار دەجووڵێن، كەسەكان بە هۆی ڕووناكیی ئاگرەكە سێبەری داهۆڵەكان دەبینن لەسەر دیواری ئەشكەوتەكە نەك سێبەری خۆیان، بەڵام بڕوایان بەم سێبەرانە هەیە و بە حەقیقەتی دەزانن.

یەكێك لەو كەسانەی ناو ئەشكەوتەكە زنجیرەكەی دەپسێنێت و دەچێتە دەرەوەی ئەشكەوتەكە و خۆر‌و دەوروبەری حەقیقی دەبینێت، دواتر دەگەڕێتەوە ناو ئەشكەوتەكە و باسی حەقیقەتی واقیع دەكات، ئامۆژگاریان دەكات و پێی وایە هەموان لە وەهمدا دەژین و تەنیا خۆی خاوەنی حەقیقەتی ڕەهایە، هەموان سێبەرەكان دەبینن نەك حەقیقەتی شتەكان، پێی وایە هەموان لە هەڵەدان و نەزانن.

ئەم نمونەیەی ئەفڵاتون بۆ زۆر پرسی كۆمەڵایەتی و ئەخلاقیی و كە پەیوەندیی ڕاسەتەوخۆیان بە هەیكەلی بیركردنەوەی كۆمەڵگاوە هەیە گونجاوە، بەوەی، كە ئایا ئێمە پێویسمان بەوەیە كەسێك هەڵبێت و بێتەوە بۆ ئەوە ڕاستییەكانمان پیشان بدات، ئایا ئێمە لەوەهمدا دەژین، یان نەخێر ژیانی ڕاستەقینە لای ئێمەیە، ئایا حەقیقەت لەساتەوەختێكا كەشف ئەبێت كە پێشتر شاراوە بووە، یان نەخێر حەقیقەت بەشێكە لە تێڕوانینی ئێمە بۆ بوون، نەك لەخودی شتەكاندا بێت؟ واتە ئەوە ئێمەین واتا دەدەین بە ژیان، یان ئەسڵەن  حەقیقەت بەرهەمی خودی مێژووەو لەگەڵ ژیاندایە و بەرهەمی یەك ساتەوەخت نییە، بەڵكو بەشێكە لەو ژیانەی تێیداین و هەستی پێ ناكەین، پرسیارەكە لێرەدا ئەوەیە:  ئایا مەرجە حەقیقەت وەك بونێكی بان مێژوویی، هەمیشە وێنەیەكی پێش وەختەمان بۆی هەبێت؟

ئایا حەقیقەت بەرهەمی ترادیسیۆن و نەریتی كەڵەكەبووی كۆمەڵگایە، یان بەرئەنجامی ئارگومێنتی عەقڵانیی مرۆڤە؟

ئایا گرنگە حەقیقەت كەشف بكرێت، واجبە كۆشش بكەین بۆ كەشفكردنی؟

 بەزانینی حەقیقەت هیچ لە  دیاردە و دنیابینی و خوڕەوشت و ژیانمان ئەگۆڕێت؟


وەڵامی ئەم پرسیارانە پێویستی بە جەدەلێكی دورودرێژ هەیە، گفتوگۆیەكە پێشتر كراوە فەیلەسوفە شیكارییە بڕیتانییەكان پێیان وابوو نەك حەقیقەت ئاسان نییە كەشفبكرێت، بەڵكو زمانیش ناتوانێت لەبارەیەوە بدوێت، بونگەراییش بەهەمانشێوە، خودی هایدیگەر پێی وابوە ئەو زمانەشی لەبارەی بونەوە پێ دەدوێین خودی بوون نییە، بەڵكو بونێكە كە لەناو زماندایە، واتە زمان خۆی دروستی كردووە، نەك خودی بون بێت،  بەڵام ئەوەی دەمەوێ بیڵێیم، ئەوەیە هەندێك جار نەك بونی حەقیقەت گرنگ نییە، بەڵكو كەشفكردن و دۆزینەوە و ئاشكراكردن و سەلماندنی بەشێكی حەقیقەت ترسناكە و سوتێنەرە و گیانی كۆمەڵگا دەسوتێنێت، بەجۆرێك هەمو ئەو وەهمانەی ئاڕاستەمان ئەكەن و لەسەری دەژین دەشێوێنێت ئەمەش وا دەكات  واقوڕما و حەپاسا و دۆش دابمێنێین و دیدو  تێڕوانییەنەكانمان ئاوەژور ببن و بەهاكانمان دەستكاریی بكرێن و موقەدەس و پرۆزییەكانمان سەرەوژێر ببن، بەم جۆرە حەقیقەت هیچ لەگەڵ گیانی سەردەمەكە ناگونجێت و بەریەككەوتنی قوڵ دروست دەكات.

ئەم نوسینە كورتە بەهیچ جۆرێك دژی ناسینی حەقیقەت نییە، كە زۆر جار زانست و فەلسەفە ئەو ئەركە دەگرنە ئەستۆ، بایی ئەوەندەی خستنەڕوی ئەو ڕاستییەیە، كە حەقیقەت هەمو جارێك هەڵگری حوكمی فەسلەفی نیە، واتە باشە و خراپە هەڵناگرێت، بەڵكو وا پێویست دەكات توێژێكی ئەستور لە وەهم بەسەر حەقیقەتدا بدەین، چونكە وەكو پێشتر خستمانە ڕوو هەڵدانەوەی پەردە لە سەر حەقیقەت بەهاكانمان دەشێوێنێت و نەریتەكانمان هەڵدەتەكێنێت دنیابینیمان سەرەوخوار دەكات داوای گۆڕینی شێوەی ژیانمان لێ دەكات،  دیارە ئەم شۆڕشی گۆڕانكارییەش  پێویستی بە زەمینەی پێشوەختە‌ و گۆڕانی مێژوویی هەیە، ڕەنگە لەپڕ كارەساتبار بێت بمانەوێ لە ساتێكی مێژوییدا  بتوانین دابڕنێكی قوڵ دروست بكەین  لەگەڵ ڕابردوماندا! دنیا بكەین بە دو قۆناغی پێش و پاش گۆڕانكاریی، بۆیە لەهەندێ پنتدا پێویستە بیر لە ڕاستیی و چییەتی و ڕۆح و جەهەری شتەكان و دیاردەكان نەكەینەوە، بەڵكو لە زۆر باردا پێویستمان بەوەیە، كە شتەكان ئۆنتۆلۆجییانە ببینین و وەكو خۆیان قەبوڵیان بكەین، بەبێ ئەوەی بگەڕێن بەدوای ڕاستییاندا، یان كۆشش بكەین بۆ دادوەریی و حەقیقەت و دروستییان لێكبدەینەوە، بەڵكو لانی كەم پێویستمان بەوەیە هەندێك گۆڕانی قوڵی مێژویی هەیە، نەبەسترێتەوە بە ساتەوەختێكەوە، بەڵكو بخرێتە بەر نەشتەری مێژوو بۆ ئەوەی مێژوو وەكو هەمو شتەكانی تر بیانگۆڕێت، بە پێچەوانەوە سروشتی كۆمەڵگا دەشێوێت، یان  لە ئەگەری هەوڵدان بۆ كەشفردن و زانینین و ناسیی گشت ڕاستییەكان و ڕۆشنكردنەوەی هەمو لایەنێكیان بۆ هەندێك واقع وەكو دیدێكی شاعیرانەی شۆڕشگێڕانەی تا ڕادەیەك سوریالی دێتە پێش چاو،  كە ئەگەری جێبەجێبونیان ئەستەمە.

نوێترین


کاریکاتێر

وێنەهەواڵ

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.