سەرەتا/ لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

مەڵبەندە كوردنشیینەكان پێش دەركەوتنی ئایینی ئیسلام

24/02/2022



كەیوان ئازاد

بەرلەوەی سوپای عەرەبی ئیسلامی لە دەروازەكانی كوردستان بدات و كورد وەك نەتەوە و كوردستان وەك خاك ڕووبەڕووی پرۆسەی ئیسلامبوون بێتەوە، چەندین مەڵبەندی كوردنشین لەناو خاكی كوردستان و دەرەوەیدا هەبوون، بۆیە ئاوڕدانەوە لە گرنگترین ئەو مەڵبەندانە و ئاشنابوون بە ئاستی ئاوەدانی و ژیانی شارستانی تێیدا، دەروازەیەك بەڕووی مێژووی سەردەمەكە و كورددا دەكاتەوە.

ئامانج لە خستنەڕووی ئەو مەڵبەندە كوردنشیانە له گوند و شارۆچكە و شارەكانیان ئەوەیە، تا بە ئاوەدانی و ژیانی كۆمەڵایەتی و ئابووری و پێكهاتەكانی نێو خاك و كۆمەڵگای كوردی بزانین. هەروەها بگەینە ئەوەی كە كورد بەر لە گەیشتنی ئایینی ئیسلام و شاڵاوی عەرەبە موسڵمانەكان بۆ سەر خاكەكەی، خاوەنی چ هێزێكی سیاسی و كارگێڕی و ئابووری و ئایینی و فەرهەنگی بووە؟

بە واتایەكی تر ئایا كورد بەرلەوەی بگاتە قۆناغی مێژووی سەدەكانی ناوەڕاست، لەنێو چ كۆمەڵگایدا ژیاوە؟ گوندنشین بووە یان شارنشین؟ كۆچەری بووە، یان نیشتەجێ؟ دیارە بە خستنەڕووی ئەو شار و مەڵبەندە كوردنشینانەی نێو خاكی كوردستان و دەرەوەشی، ئەو ڕاستییەمان بۆ دەردەخات، كە خاوەنی چ ئاوەدانی و ژیانێكی شارستانی بووە.

واتە ئەگەر كۆمەڵگای كوردی لە سەروبەندی دەركەوتنی ئەم قۆناغەدا كۆمەڵگایەكی كۆچەری و خێڵەكی و گوندنشین بووبێت، ئەوا بەو مانایەیە، كە هاتنی ئایینی ئیسلام و سوپای عەرەبی ئیسلامی بۆ خاكەكەی، مایەی شانازیی بووە، بەوەی كوردی لە كۆمەڵگایەكی كۆچەریی خێڵكەییەوە بۆ كۆمەڵگایەكی باشتر لەپێشوو گۆڕیبێت، بەڵام ئەگەر پێش هاتنی ئەو ئایینە و عەرەبە موسڵمانەكان بۆ خاكەكەی، خاوەنی دەیان شار و ئاوەدانی و دیاردەی شارستانی بووبێت، ئەوە بەو مانایە بووە، كە ئایین و هێزی سیاسیی نوێ، شتێكی وەهایان لەسەر كورد زیاد نەكردووە، بەڵكوو قۆناغێكیان بە قۆناغێكی تر و ئایین و هێزێكیان بە ئایین و هێزێكی دی گۆڕیوە.

ئەوەش بەو مانایە نییە، كە هەڵە لە ئایینی نوێ و دەوڵەتانی خەلافەتی ئیسلامیی تێبگەین، بەڵكوو هەڵە لە كورد خۆی بووە، كە بەو بنەما شارستانییانە، نەیتوانیوە سوود لە دۆخ و سەردەمی نوێ ببینێت. هەربۆیە ئاوڕدانەوە لە كۆی ئەو مەڵبەند و شار و شارۆچكە و قەڵا و گوندانەی بەر لە هاتنی ئەم قۆناغە مێژووییە، سەرباری ئەوەی ئاستی ژیاری كورد و كۆمەڵگای كوردیمان پێ ئاشنا دەكات، ئەوەشمان بۆ دەسەلمێنێت كە كورد و خاكەكەی بە چ هێزێكەوە چوونە نێو قۆناغێكی مێژوویی ترەوە. ئەمەو بەرچاوڕوونیشمان لەسەر ئەوە پێدەدات، كە كورد لەو دۆخە پەرتەوازەیی و ژێردەستەیەی قۆناغی مێژووی كۆندا چی بنیات نا و چی چنییەوە؟

لە لایەكی دیكەوە، ئەوەی گرنگیی ئەم لایەنەی بەهێز و جوان كردووە، خودی ئەو تۆمارانانەن كە باسیان لە گوند و شارۆچكە و شار و مەڵبەند و هەرێمە كوردنشینەكان كردووە. كۆی ئەو تۆمارانەش بۆ گەشتیار و شارناس و ئەو وڵاتناسە عەرەب و بیانییانە دەگەڕێتەوە، كە هیچیان كورد نەبوون. هەر یەكێكیشیان بەپێی ڕێڕەوی گەشتەكەی و لە قۆناغێكی تایبەتدا سەردانی گوند و شارۆچكە و شار و مەڵبەند و هەرێم و قەڵاكانی كوردستانی كردووە.

ئەوەش دوای مانەوەی ڕۆژێك، یان چەند ڕۆژێك لەو شوێنانە و مامەڵەی لەگەڵ خەڵكەكەی و بەسەركردنەوەی پەرەستگە و گەرماو و ڕەز و باخ و بێستانەكانیان. دواتر چەندین تۆماری پڕ بەهایان لەسەر لایەنی ئابووری و كۆمەڵایەتی و ئایینی و فەرهەنگیی ئەو ناوچانە بۆ بەجێ هێشتووین. وەك ئاماژەشمان پێ دا، لەبەرئەوەی كۆی تۆمارەكان لە بنەڕەتدا بۆ كورد ناگەڕێنەوە، بۆیە بێ پیاهەڵدان واقیعیەتی شارستانییەتی كۆمەڵگای كوردییان بۆ تۆمار كردووین.

ئیتر ئەو كۆمەڵگایە لە هەر دۆخێكی خراپی سیاسی و كارگێڕیدا ژیابێت. گرنگ ئەوەیە، بەو حاڵەشەوە خاوەنی چەندین بەهای شارستانیی سەردەمەكە بووە.
لەبەر گرنگیی ئەم لایەنە، لەم باسدا ئاماژە بە گرنگترین ئەو مەڵبەندانە دەكەین كە پێش هاتنی سوپای عەرەبی ئیسلامی بۆ كوردستان و لە سەردەمی دەوڵەتانی خەلافەتی ڕاشدی و ئومەوی و عەباسیدا ناو و ڕۆڵیان لە ڕووداوەكاندا هەبووە.

نوێترین


کاریکاتێر

وێنەهەواڵ

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.