سەرەتا/ لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

خوێندنەوەیەک بۆ کتێبى (تەنگژەی فێندەمێنتالیزمی ئیسلامی)

08/03/2022


شەماڵ باوەرانی

کتێبێکی تری نووسەرو ڕۆشنگەری عەرەب(هاشم ساڵح)ـە،و وەرگێڕی بەتوانا(شوان ئەحمەد)کردوویەتی بەکوردی.

نووسەر لەمیانیدا لەتەنگژەی فێندمێنتالیزمی ئیسلامی و ڕەهەندە ناوخۆیی و دەرەکیەکانی بوون بە فێندەمێنتالیست و لە ڕەگ و ریشەی ئەو دیاردە ئاڵۆزو ماڵوێرانکەرە دەکۆڵێتەوە،لەڕێگەی شیکردنەوەو ئەتروحەو تێزو مشتومڕو ڕاو بۆچوون و هەڵوێستی کۆمەلێک نوسەرو بیرمەندو ڕووناکبیری بیانی و عەرەبی لەنموونەی:

کۆرنیلۆس کاستۆریادیس،مەکسیم ڕۆدنسۆن،ئەلفرێد مۆرابیا،جیل کیبێڵ،ئۆلیڤیێ ڕوا،برۆنۆ ئیتیێن،پۆل ڕیکۆر،موحەمەد ئەرەگۆن،غەسان توینی،مالک شبل،شەریف فرجانی،موحەمەد تالبی،عەبدولوەهاب ئەلموئەدەب،کەمال عەبدوللەتیف،موحەمەد عەبدولموتەلیب ئەلهۆنی..تاد.باس لەکۆمەڵ و گرووپە ئیسلامگەرا ڕادیکاڵ و جیهادیستەکان دەکات و قسە لەسەر چەمک و مەفهومی بناژۆخوازی دەکات و خوێندنەوەو تەحیلیلی ئەو دیاردە قێزەون و مەترسیناک و نامرۆڤانەو نائەقڵانیەدەکات و لە هۆکارەکانی لەدایکبوون و سەرهڵدان و چارەسەری ئەو دیاردەیەی ئوسوڵیەتی ئایینی دەدوێت و زۆر بەدرێژی و وردی و وریایی و زانستی و بابەتیانە تیشک دەخاتە سەر بناژۆخوازیەتی ئایینی و گەنگەشەی ئەو پرسەدەکات،

نووسەری ناوهاتی لە"تەنگژەی فێندەمێنتالیزمی ئیسلامی"تێدا تیشک دەخاتە سەر بونیادگەرایی و فێندەمێنتالیزمی ئیسلامی بەشێوەیەکی تایبەتی و ئوسولیەت لەئایینەکانی تر بەشێوەیەکی گشتی و پێمان دەڵێت: دیاردەی بناژۆخوازی لە ئایینەکانیتریش بوونی هەیەو ئەوپەتا نەگریسەیه تایبەت و مۆپۆڵ نییە تەنها بە ئایینێکی دیاریکراوەوە،زۆرێک لە ئایینەکان کەم و زۆر بناژخوازو پەڕگیری و توندڕۆی ئایینیان لەچرکەسات گەلێکی مێژوویی و ماوەیەکی ژیان و بڕگەیەکی بووندا تێدابووەو ڕەنگە ئێستایش هەر مابووبێت و هەبێت ،وەکو چۆن بناژۆخوازی ئیسلامی هەیە، بەهەمان شێوە بناژۆخوازی جولەکە، مەسیحی، هیندۆسی، بناژۆخوازیسونی،شیعی،کاتۆلیکی، پرۆتستانتی..تاد.هەیە.

ئەو بناژۆخوازو ڕادیکاڵیەتەی ماف بەخۆی دەدات بەناوی خوداوەندەوە دەست لەژیانی خەڵک وەربدات، مرۆڤ بکوژێت،دادگای پشکنین دابنێت و  پشکنینی فیکری بۆ مرۆڤەکان بکات، لەئازادی مرۆڤەکان بدات، هەرکەسێک سەرببڕێت کە وەکو ئەو بیرناکاتەوەو لەسەر ئاین و ئایدیۆلۆژیاکەی ئەو نییەو بەپێی دۆگم و بیروباوەڕەکەی ئەو ژیان ناکات!

لەدیدەنیگای مرۆڤی بناژۆخواز فرەڕەنگی و فرەدەنگی بوونی نییە، بابای بناژۆخواز جیهان بەسەر دوو بەرە دابەشدەکات، بەرەی کفرو ئیمان، ماڵی بێباوەران و ماڵی خواناسان، ڕەش و سپی،بەهەشتی و دۆزەخی، ڕاست و هەڵە، فریشتەو ئەهریمەن..تاد. بەو شێوەیە ئیتر تۆ یان سەر بەئایین و مەزهەب و عەقیدەو ڕەنگی ئەویت،یاخود دوژمن و فەرمەسۆن و سەرلێشێواویت،ئەو ئسوڵیەتە توندڕۆو پەڕگیرەی ئایین بەزۆر ئەخزێنێتە نێو هەموو جومگەو سێكتەرەکانی ژیان، سێکتەری سیاسی، كۆمەڵایەتی و ئابوری و كولتوریی، ئاین و تێڕوانین و مەزهەب و تێگەیشتنی خۆی بەزۆر بەسەر هەمواندا دەسەپێنێت و زۆر دیکتاتۆرانەو تۆتالیتارانە، دۆگم و ئایدیۆلۆژیاوعەقیدەی خۆی دەکات بە یاساو دەستوری دەوڵەت، دەوڵەتێکی سیوکراتی و یاساو شەریعەتێک،ئیتر لەسایەیدا شتێك نامێنێتەوە بە ناوی مافەکانی مرۆڤ و ئازادی تاك و چەمکی پێکەوەژیان و لێبوردەیی و بۆچون و دیدی جیاوازو بیرکردنەوەی ئازادو زمانی ڕەخنە،نەخێر دەبێ هەموان بەپێی بڕیارو دەستوری بناژۆخوازەکان. یەک ستایل جل و بەرگ بپۆشن و بەجۆرە نان بخۆن، بخەون، ڕێبکەن، بچنەبازاڕ،بژین، بمرن،کەبناژۆخوازەکان بۆیان دیاریدەکەن و دەیسەپێنن و دەیخوازن و فرمانیان بەسەردا دەکەن!

"تەنگژەی فێندەمێنتالیزمی ئیسلامی" پێمان دەڵێت لەکورترین ماناو پێناسەدا: بونیادگەرایی دەستگرتنێکی حەرفیانەی تێکستەئایینەکان و خوێندنەوەیەکی سەرپێیانەو تێگەیشتنێکی سادەو سەتحی و ڕوکەشگەرایانەیە بۆ ئایین،ئۆسوڵیەت،داخرانە بەڕووی ژیان و گەڕانەوەیە بۆدواوەو کوشتنی ئێستایە لەبۆتەی ڕابردوودا،ڕق لێبونەوەی هەموو تازەگەریەکە،چەقبەستنە لەزۆنگاوی چرکاستێکی مێژووییدا، جێمانە لەڕەوڕەوەی شارستانیەت و دواکەوتنە لەشەمەندەفەری پێشەوکەتن، پیرۆزکردنی کەلەپوور و خولانەوەیەلەناو بازنەی مێژوودا، کوشتنی ئەقڵ و تیرۆرکردنی بیرکردنەوەیە، بەربارانکردنی مرۆڤ بوون و هەڵواسینی جیاوازیەکانە،تۆتالیتاریەتە لەبڕیاردان و تاکڕەهەندیە لەبینیندا، حیساب نەکردنە بۆ ئەویترو نەخوێندنەوەی بەرامبەرە،بانگەشەکردنە بۆ یەقین و قۆرخکردنی ڕاستیەکانە، دژایەتی کردنی ئەقڵ و ترسان لە گومانە، بێ سەروشوێنکردنی کۆتری ئاشتی و ڕەتکردنەوەی دیالۆگ و قبوڵنەکردنی پێکەوەژیانە، ڕاکردنە لەپرسیارو فۆبیایە لە ڕەخنەیه، خلیسکانە لەڕاستەڕێی مرۆڤایەتی،نامۆبوون و ناڕەسەن بوونی مرۆڤە لەزاتی خۆی، خاڵی کردنەوەی ژیانە لەمانەو بێڕێزی کردنە بەبوون، کوژاندنەوەی گڵۆپی ئاوەزو توانەوەیە لەناو تونێلی خوڕافە، ئافاتە بۆ مرۆڤایەتی، بەبەستەڵەکبوونی ئەقڵ و سەرگەردانبوونی تاکە،داخرانی هزرو شێواوی دەروونە،نەخۆشی عەقیدەو وێرانبوونی کەسایەتیە، وشکباوەڕی و کوێربوونی زەین و نەخۆشی فیکریە،تێگەیشتنێکی دۆگماییانەو دەمارگیرانەی ئایینە،سوڕانەوەیە لەناو بۆتەی تیۆلۆژیای سەدەكانی ناوین و نەگونجانە لەگەڵ سەردەم و پێشكەوتنە زانستی ‌و فەلسەفیەکان، ڕەفزکردنەوەی هەر لێکدانەوەیەکی مەجازیانەی دەقەکانە، پەیوەست بونێکی دەقاودەق وبێ قەید و مەرجی تێكستەکانە،شوێنکەوتنێکی کوێرانەی پێشینانە، ڕوانینێکی نزم و تەسک و داخراوە بۆژیان، ئایدیۆلۆژیەتێکی فاشیانەی ترسناکە، خاپورکردنی شارستانیەت و لێدانە لەئینسانی بوونی ئینسان.

ماوەتەوە بڵێم "تەنگژەی فێندەمێنتالیزمی ئیسلامی" پێمان دەڵێت چەنده پێویستمان بە تێگەیشتنێکیتر و خوێندنەوەیەکیتری تازەو سەردەمی و هیومانیستانەو شارشتانیانە و ئەقڵانیانە و زانستیانەی بوون و دیاردەو کۆنسێپتەکانە، چەندە پێویستمان بە دووبارە داڕشتنەوەی چەمکەکان و هەموارکردنەوەی ماناکان و پێداچونەوەی پیرۆزیەکانە، چەندە پێویستمان بەچەکی زانست و فلتەری مرۆڤ بوون و هێزی مەعریفەو پرۆژەی ئەقڵانیەت و چرای ڕۆشنگەری و دەوڵەتێکی سیکولەرو پەروەردەیەکی مۆدێڕن و کۆمەڵێکی مەدەنی و، ئایینی خۆشەویستی و ڕێبازی مرۆڤایەتی و چەمکی یەکترقبوڵکردن و پێکەوەژیانە، چەندە پێویستمان بە لەگۆڕنانی ڕوانینی تاکڕەهەندانەو عەقڵیەتی تۆتالیتارانەو تەنها خۆ بەحەقزان و  تێکشکاندنی بتەکانە، "تەنگژەی فێندەمێنتالیزمی ئیسلامی" پێمان دەڵێت وەکو چۆن ئۆروپا لەگەڵ ئینجیل و تەورات کردیان،ئێمەیش چەندە پێویستمان بە میتۆدێکی زانستی و ڕەخنەیی و خوێندنەوەیەکی مێژوویی و سۆسیۆلۆجی و ئەنترۆپۆلۆجی و هێرمنیوتیكایەکی ئازادانە و ئینسانی و ئەقڵانی و ئەخلاقی کەلەپوورو فقهی ئایینی و  مێژووی ئایین و تێکستە ئایینیەکانە، "تەنگژەی فێندەمێنتالیزمی ئیسلامی" پێمان دەڵێت پێویستە بەئەقڵێکی کراوەو بە تێگەیشتن و ڕێگایەکی ڕۆشنگەرانەوە، ڕێگای ئایینی بگرینەبەرو پێڕەوی لەئایین بکەین، وەكو چۆن گەلانی پێشكەوتوو بەو رێگەیەدا رۆیشتن، گەر ئەمە نەکەین، ئەوا لەو تەڵەزگەیەی فێندەمێنتالیزمی ئیسلامی کەتێی کەوتووین هەرگیز ڕزگارمان نابێت.

"تەنگژەی فێندەمێنتالیزمی ئیسلامی" تاقە ڕێگەی مرۆڤایەتی و دەروازەی ڕزگاربوون لە نەخۆشی و میکروبی فیکری بونیادگەرایی ، پەروەردەیەکی ئەقڵانی و تێگەیشتنێکی لیبڕالی و  سیستەمێکی سیکولارو کۆمەڵێکی مەدەنی و دەسەڵاتێکی دیموکراتیە، تا لەو پەتایە بێ ئامان و ماڵوێرانکەرە، لەو ئەفسانە پڕو پوچ و ئایدیۆلۆژیا بێ مانایەی بناژۆخوازی قورتارمان بێت و نەوەیەکی ڕۆشنبیرو تاکێکی سەردەمی دەروون تەندروست و ئەقڵانی و کومەڵێکی سەلامەت دروست بکەین، نەوەیەک باوەڕی بە ڕێژەیی بوون، بەزانست، هونەر، مۆسیقا، شانۆ، تولەرەنس، فرەیی، ئازادی، مافەکانی مرۆڤ،سەربەستیەکان ژن، جیاوازی بۆچون هەبێت و ڕێز لە پێکەوەژیان و جیاوازیەکان بگرێت و سنوری خۆی بزانێت و خۆی نەخزێنێتە ناو پانتایی جوگرافیای ئازادی ئەوانیترو جیتر هیچ کەسێک و بەهیچ پاساوێک و لەژێر هیچ ناوێکدا، دەست هەڵبژاردن و بیروباوەڕو ئازادی و ژیان و بیرکردنەوەو خواستی ئەوانیتر وەرنەدات و لە مرۆڤ بوون و کەرامەتی مرۆڤ نەدات ،تاکێک تێبگات کە ئەو هەرگیز ئەو مافەی نییە، بیرو باوەڕو تێگەیشتن و دۆکترین و دۆگمەکانی خۆی بکات بە کابەو هەموان بەزۆر ناچاربکات بەدەوریدا بخوڵێنەوە!

"تەنگژەی فێندەمێنتالیزمی ئیسلامی" پێمان دەڵێت گەردەمانەوێت لەڕقی مەزهەبی و دەمارگیری ئایینی و بیری ڕەگەزپەرستی و نەژادپەرستی و توندڕۆیی ئایینی و جەنگی ئایینی و ململانێی نێوان ئاین و مەزهەبەکان و گرووپەکان ڕزگارمان بێت، گەردەخوازین سەربەست و ئازادبین و بێ کێشەبژین و تیرۆرو توندڕۆیی و بناژۆخوازی تێپەڕێنین و ئاشتی و تەبایی بەرقەراربێت، با ئیتر پێڕەوی لەمروڤایەتی بکەین و مرۆڤ بکەین پێوەرو گەوهەرو سەنتەر،با ئایین بگەڕێنینەوە بۆشوێنی ڕاستەقیەی خۆی(ناو ویژدانی تاک) و تێکەڵ بەسیاسەت و کاروباری دەوڵەت و حوکمڕانی و ژیانی گشتی نەکەین، ئایین پرسێکی تایبەتی نێوان تاک و خوداوەندبێت و ئایین بۆتاک و نیشتمان بۆ هەموان بێت.

نوێترین


کاریکاتێر

وێنەهەواڵ

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.