سەرەتا/ لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

كوردستان و كورد لە قۆناغی مێژووی سەدەكانی ناوەڕاستدا

پێش 3 هەفتە



كەیوان ئازاد  

كورد و ئاشنابوونی بە ئایینی ئیسلام

تا ئێستا دیار نییە، مێژووی یەكەم پەیوەندیی نێوان (كورد و ئایینی ئیسلام) بۆ كەی دەگەڕێتەوە؟ بەڵام ئەوەندە زانراوە، (ئایینی ئیسلام) لە ساڵی (610ز) لە شاری (مەككە) دەركەوتووە و تا ساڵی (632ز) نەگەیشتووەتە دەرەوەی نیمچەدوورگەری عەرەبی، جگە لە چەند ناوچەیەكی بەرتەسكی باكووری نەبێت. هەر بۆیە، تا پەیامبەری ئیسلام (د.خ) لە ژیاندا بوو، ئایینەكە نەگەیشتە خاكی كوردستان.

هۆكارەكەش ئەوە بووە، كە ئەو خاكە كەوتبووە باكووری نیمچەدوورگەی عەرەبی بە ئاراستەی باكووری عێراقی عەرەبی و وڵاتی شام. ئەوەش كەوتە سەردەمی دووەمین خەلیفەی ڕاشیدی (عومەری كوڕی خەتاب/ ڕ.خ). بەو پێیەش بێت، ئایینەكە تا ئەو سەردەمە نەگەیشتە كۆمەڵگای كوردی. واتا نە كورد ئایینەكەی ناسی، نە پەیڕەوانیشی بۆ دروست بوو.

ئەمە بە وتەی تۆماری زۆرینەی ڕەهای مێژوونووسانی ئیسلام و نەتەوە و كۆمەڵگاكانی دیكە، بەڵام هەندێك مێژوونووس و دەقناسی تر ئاماژەیان بەوە كردووە، كە بەرلەوەی ئایینەكە بگاتە خاكی كوردستان و كۆمەڵگای كوردی، چەند كەسایەتییەكی كوردی باوەڕیان بەو ئایینە هێناوە و بوونە پەیڕەوانی. لەنێو ئەواندا باس لە كەسایەتییەك كراوە بە ناوی (گابانی كوردی)، كە لە سەرچاوە عەرەبییەكاندا بە (جابانی كوردی) هاتووە، چونكە لە زمانی عەرەبیدا پیتی (گ) نەبووە و لای عەرەبەكان كراوە بە (ج).

هەر بۆیە (گابان) بووەتە (جابان). ئاماژە بەوەش كراوە، كە ئەم كەسایەتییە یەكێك بووە لە هاوەڵانی پەیامبەری ئیسلام (د.خ) و لە سەردەمی ئەودا باوەڕی بە ئایینی ئیسلام هێناوە. باس لەوەش كراوە، كە چەند فەرموودەیەكی لەبارەی پرۆسەی هاوسەرگیری و جیابوونەوە گێڕاوەتەوە. تەنانەت ئاماژە بە ناوی كوڕەكەیشی كراوە، كە (مەیمون كوڕی گابان) ناسراو بە (ئەبی بەسیر) بووە، بەڵام وەك یەكێك لە هاوەڵانی پەیامبەر (د.خ) نا، بەڵكو, وەك هاوەڵی هاوەڵەكانی. یەكێك لەوانەیشی باسی ئەم كەسایەتییە و باوكی كردووە (ئیبن حەجەری عەسقەلانی) بووە، كە لەنێوان ساڵانی (1371-1449ز) ژیاوە و بە مێژوونووس و ئاییناس و فەرموودەناسێكی دیاری ئیسلامییش ناسراوە.

كاتێكیش بەدواداچوون بۆ ئەو كەسایەتییە دەكەین، ناگەینە هیچ سەرەداوێكی ژیانی. تەنانەت هیچمان لەسەر ناوی تەواوی و شوێنی لەدایكبوونی و ژیانی و گەیشتنی بە پەیامبەری ئیسلام (د.خ) و كۆچی دوایی دەست ناكەوێت. لەوەش سەرنجڕاكێشتر كوڕەكەی، كە بە یەكێك لە هاوەڵانی پەیامبەر (د.خ) ئەژمار نەكراوە، زانیارییەكی وەهای لەسەر نەهاتووە، كە خەڵكی كوێ بووە و چۆن باوەڕی بە ئایینی ئیسلام هێناوە و بەهۆی كێ و چۆن بووەتە (هاوەڵی هاوەڵان)؟

پرسیاری سەرەكیی ئەم باسەش ئەوەیە، ئەم باوك و كوڕە، چۆن لە یەك دابڕان و باوك هاتە لای پەیامبەر (د.خ) و كوڕەكەی لە شوێن و جێگای خۆی مایەوە، تا لە سەردەمێكی تردا باوەڕ بە ئایینی ئیسلام بهێنێت؟ زێدی هەردووكیان جیاواز بوو یان نە؟ دیداری (گابان) بە پەیامبەر (د.خ) كەی بووە؟ چۆن و بۆچی گەیشتە لای پەیامبەری ئیسلام (د.خ) و چەند لای مایەوە؟ دوای ئەو دیدارەش بۆ شوێنی خۆی گەڕایەوە، یان لای پەیامبەر (د.خ) مایەوە؟

هەروەها ئەگەر ئەو ناوە ڕاست بێت و پەیامبەری ئیسلام (د.خ) هاوەڵێكی وەك (گابانی كوردی) بووبێت، ئەوا هۆكاری هاتنی بۆ لای پەیامبەر (د.خ) چی بووە؟ بەهۆی چییەوە هاتووە؟

بۆ وەڵامی هەریەك لەو پرسیارانە، جگە لە چەند ئەگەرێك، هیچی ترمان لەسەری دەست ناكەوێت. لەوانە:

ا- بەو پێیەی (گابانی كوردی) وەك هاوەڵی پەیامبەری ئیسلام (د.خ) ناسراوە، بۆیە ناكرێت پەیامبەری نەبینیبێت و لەلای نەمابێتەوە، چونكە (هاوەڵی پەیامبەر) بەو مانایە هاتووە، كە باوەڕدارە موسڵمانەكە خودی پەیامبەری بینیبێت و ماوەیەك لەلای مابێتەوە. بەو پێیەش بێت، دەبێ (گابانی كوردی) لە شوێنێك پەیامبەری خودای (د.خ) بینیبێت.

ب- كاتێكیش دیداری پەیامبەری ئیسلام (د.خ) بۆ هەر تاكێكی باوەڕداری موسڵمان لەو سەردەمەدا مەرجی بوون بە هاوەڵ بووبێت، كەواتە پێدەچێت (گابانی كوردی) بۆ كاری بازرگانی لە خاكی كوردستانی باكووری وڵاتی شامەوە هاتبێتە شاری (مەككە)، كە تا ئەوكات و دواتریش ناوەندی بازرگانیی نێوان وڵاتی شام و یەمەن بووە. سەردانەكەشی بۆ كۆچی پەیامبەر (د.خ) لە شاری (مەككە)ەوە بۆ شاری (مەدینە) دەگەڕێتەوە، نەك لە كاتی مانەوەی لە شاری (مەككە)ز

چونكە بە گەڕانەوە بۆ سەرچاوەكانی مێژوو، بۆمان دەردەكەوێت، كە پەیامبەری ئیسلام (د.خ) لەو شارەدا چاوی بەو كەسایەتییانە نەكەوتووە، كە لەدەرەوەی نیمچەدوورگەی عەرەبی هاتوونە لای. هەر بۆیە زۆر پێدەچێت لە شاری (مەدینە) پەیامبەری (د.خ) بینیبێت. لەو بارەیەشەوە، نازانرێت ئەو سەردانە پێش ئازادبوونی شاری (مەككە) بووە لەلایەن پەیامبەری ئیسلامەوە (د.خ) لە ساڵی (629ز)، یان دواتر؟

ت- بەو پێیەشی باس لە گێڕانەوەی چەند فەرموودەیەك دەكرێت لەلایەن (گابانی كوردی)یەوە لەسەر بابەتی پرۆسەی هاوسەرگیری و جیابوونەوە و باری كۆمەڵایەتی، بۆیە پێناچێت (گابان) كەسێكی نەخوێنەوار و سادە بووبێت، چونكە وەرگرتن و گێڕانەوەی فەرموودەش لەلایەن كەسی نەخوێندەوار و سادەوە، چووەتە بەر نەشتەرگەریی زانایانی فەرموودەناس، كە لەمبارەیەوە فەرموودەكانی (گابان) تەواو و كامڵ بوون. ئەوەش وا دەكات (گابان) بخاتە ئاستی كەسایەتییەكی بازرگان و خوێنەوارەوە، نەك توێژێكی ئاسایی تر.

پ- بەم پێوەرانە (گابانی كوردی) دەبێتە كەسێكی بازرگان، كە بە مەبەستی كاری بازرگانی ڕووی لە نیمچەدوورگەی عەرەبی و بەتایبەت شاری (مەككە) كردووە. خۆ ئەگەر سەردانەكە كەوتبێتە بەر لە ساڵی (629ز)، ئەوا دوای گەڕانەوەی لە شاری (مەككە) سەردانی شاری (مەدینە)ی كردووە. ئەوەش بەهۆی ئەوەی لەلایەك شاری (مەككە) ناوەندی بازرگانیی ناوچەكە بووە، نەك شاری (مەدینە).

لە لایەكی دیكەوە تا ئەو ساڵە شاری (مەككە) لە دەست قورەیشییە بتپەرەستەكاندا بووە، نەك موسڵمانەكان. هەروەها دوای دانانی كاڵاكانیشی ئەو سەردانە ئەنجام دراوە، نەك پێشتر. خۆ ئەگەر سەردانەكەش كەوتبێتە دوای ساڵی (629ز)، ئەوا ئاسایی بووە پێشتر سەردانی شاری (مەدینە)ی كردبێت، چونكە لەو ساڵە بەدواوە، شاری (مەككە) بەشێك بووە لە (دەوڵەتی مەدینە).

سەرباری زۆری ئەو پرسیارانەش لەمبارەوە هاتوونەتە پێش و ئەوانەیشی بە نادیاری ماونەتەوە، باس نەكردنی ئەو ناوانە لە زۆرینەی ڕەهای سەرچاوە مێژووییەكانی مێژووی ئیسلام و سەرچاوەكانی دیكەدا، بوونی ناوەكان دەخاتە ژێر پرسیارەوە؟ ئەگاتە ئاستێك، ناوی ئەو (دوو) كەسایەتییە بۆ ئەوە گەڕابێتەوە، كە ناوی چەند كەسایەتییەكی كوردیش بخرێتە پاڵ ناوەكانی (بیلالی حەبەشی) خەڵكی وڵاتی حەبەشە و (سەلمانی فارسی) خەڵكی وڵاتی فارس و (سوهیەبی ڕۆمی) خەڵكی وڵاتی ڕۆم. هەروەها ئەو ڕایەش پشتئەستوور دەكات، كە تا پەیامبەری ئیسلام (د.خ) لە ژیاندا بوو، ئایینی ئیسلام نەگەیشتە كورد و كوردی پێی ئاشنا نەبوو.

نوێترین


کاریکاتێر

وێنەهەواڵ

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.