سەرەتا/ لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

جوێن و فرەژنیی

23/06/2022



پەیكار عوسمان

بەشی چوارەم

- فرەژنییەكەی ئیسلام، لە دەقەوە چارەسەر ناكرێ، لە جوانییەوە چارەسەر ئەكرێ. ئەگەر خوا وەكو جوانیی بناسیت، ئیتر ئایەت و حەدیس ناكەیتە پاساوی شتی ناشرین. بەڵكو بیرئەكەیتەوە بۆئەوەی بگەیتە جوانترین مانا بۆ شتەكان و جوانترین شێواز بۆ ژیان و ئا لەوێشدا، ئیتر عەقڵەكان و ڕێگاكان ئەكرێنەوەو لە عەقڵ و ڕێگایەكی كۆندا گیرناخۆین.

- ئێمە نەقسی بەرزكردنەوەی سەقف و جورئەتی خاڵ دانانمان هەیە، كارێزماش هەر بۆ ئەوە باشە، نەك بۆ بەرهەمهێنانی گرگنیی و خۆبچوككردنەوەی ئەوانیتر لە بەردەمییدا. نەوشیروان مستەفا میراتی مادی لێ بەجێ نەمایە، سەقفی سیاسەتی زۆر بەرزئەكردەوەو خاڵێكی دائەنا، كە گەڕانەوە بۆ خوار ئەوە قورسبێ. عەلی باپیریش ئەیتوانی سەقفی دین بەرزبكاتەوەو لەو چاڵە تاریكەی فیقهی كۆن دەریبهێنێت. من ناڵێم ئەو بە مەنتقی فیمینیستێك بیربكاتەوە، با هەر وەكو خۆی بیربكاتەوە، بەڵام جوانترینی خۆی بهێنێتە دەرەوە. ئەوەی كە هەمووان وەكو یەك بیربكەنەوە، ئەوە خەیاڵێكی فاشستییە. ئەوەی كە هەر جیاوازێك، جوانیی خۆی بهێنێتە دەرەوە، ئەوە ژیانە.

- یەعنی با هەر فرەژنیی بێت و با هەر چواریش بێت، بەڵام ئەگەر ئەو بە یەك ئیكتفای بكردایەو سیانەكەی تری بۆ سێ گەنج بهێنایەو ئا بەو جۆرە بیكردایە بە چوار، تەقلەیەكی فكریی و ئەخلاقیی بە فیقهی چوارژنیی لێئەداو بە كردار ئەو پەیامەی ئەگەیاند، كە شتەكە بۆ زەوق نیە، بۆ عەدالەتە. عەدالەتیش شتێكی جوڵاوەو كراسی عەدالەتی مێژوویەك بۆ مێژوویەكی تر نابێ و عەدالەتی ئێستا لەوەدایە، كە كابرا سێ بۆ ئەوانیتر بهێنێ نەك چوار بۆ خۆی.

- "مرۆڤ" بوونێكە لە نێوان دوو ساتدا، ساتی ئیبداع و ساتی پینە. كە لە خۆت ئەبووریت، ئیتر ڕۆح گەورەئەبێ و ئیبداعی خۆی ئەكات، ئیبداعی ڕۆحیش جوانییەو جوانییش خۆی ئارگۆمێنتی خۆیەتی و پاساوی ناوێ، بەڵام كە خۆپەرستیت، ئیتر ڕۆح بچوك ئەبێتەوەو ئەوە گەورەئەبێ كە شەرمەو پینەو پاساوی ئەوێت! 

- ئەوەی لە ڕوحەوە دێت، لە خۆیدا جوانە، ئەوەی لە هەواوە دێت، لە خۆیدا جوان نیەو ئەبێ لە پاساودا جوانكاریی بۆ بكرێت، كە ئەوەش هەوڵێكی فاشیلەو بەوە جوانیی دروستنابێ، بەوە تەنیا ڕێكەوتن لەسەر تێپەڕاندی ناشرینی دروستئەبێ! 

خۆ ژنكوشتن، پاساوی شەرەف و ڕێكەوتنی خێڵەكی هەیە بۆ تێپەڕاندنی، وەلێ ناشرین هەر ناشرینەو ئیتیفاق ناتوانێ بیكات بە جوان، چونكە جوانیی ڕۆحییەو ئیتیفاقیی نیە! خۆ فرەژنیی لە شەرع و مێژوودا پاساوی هەیە، بەڵام لە ڕوحدا نیەتی و ڕۆح تەنیا لە زمانی عەدالەت تێئەگاو عەدالەتیش (خودیی و ئێستاییە)و لە ساتی ترو شتی ترو كەسی ترەوە ناهێنرێ و سەر بە بەشی ئیبداعە نەك بەشی تەقلید!   

- دەقپەرستیی بتپەرستییە، زاهیری دەق و باتنی دەق فەرقی نیەو دوو ڕووی هەمان دراون، چارەسەر ئەوەنیە لە حەدیسەوە ڕاكەی بۆ ئایەت و لەم تەفسیرەوە بچی بۆ ئەو تەفسیر.. چارەسەر مرۆڤ خۆیەتی. ئەگەر مرۆڤ لەناو خۆیدا بەشە دڵیی و عەقڵییەكەی بكاتە مەرجەعی بەشە ئاژەڵی و غەریزییەكەی و هاوسەنگییەكی ماقوڵ ڕاگرێ، ئیتر ئیشی بەوەنیە بچێ لە دەرەوەی خۆی، سونەتێ ئایەتێ پاساوێ قەرزكا بۆ شەرعیەتدان بە تێركردنی زیادەحەزەكانی. 

- "ئێستا" كات نیە، ئێستا ویژدانە. ویژدانی تۆ زیندو بێت، ئیتر تۆ لە ئێستای خۆتدایت و پێویستت بەوەنیە بگەڕێیتەوە بۆ مێژوویەكی كۆن و لەوێوە پاساوی بێویژدانییەكان بهێنیت. عەدالەت لەناو سیاقدا عەدالەتە، سیاقی عەدالەتیش ئێستایەو موحەمەد لە ئێستای خۆیدا عەدالەتی كردو تۆش ئەبێ لە ئێستای خۆتدا بیكەیت! 

- تەنیا لە خۆتدا عەدالەت بناسە، ئیتر بە دینداری و بێدینیش هەر لەناو عەدالەتدایت، لەوێشدا نەیناسی، ئیتر بە دینداری و بێدینیی هەر ئەكەویتە ناو ستەم و ناعەدالەتی. ئەگەریش مەسەلەكە پاساوبێ، پاساو هەمیشە هەیەو مرۆڤ خۆی كائینێكی پاساوییە. گورگێك كەرویشكێك ئەخوات بێ پەردەو پاساو، تەنیا برسییەتی و هیچی تر، بەڵام مرۆڤ بۆ پاساوی حەزێكی خۆی، دنیایەك چیرۆك دائەهێنی. وەلێ هیچ چیرۆكێك ناعەدالەتییەكی پێ ناكرێ بە عەدالەت، چونكە چیرۆكەكان لە هەواوەن، بەڵام عەدالەت خوداییە!

- ئەوەی كە بۆ هەموو سەردەمەكان ئەبێت، هیچ كتێب و دەقێكی دینی و نادینی نیە، نە لەفزە جێگیرەكەیەتی و نە مانا جۆربەجۆرەكانی، بەڵكو بنی بنەوەو ڕۆحی دەقەكانە. ئەوەی لە قورئان و ئینجیل و ڤیداو هەر حیكمەتێكی كۆن و نوێدا، جیهانیی و هەمیشەییە، وتراوەكە نیە، ڕۆحەكەیەتی، بۆیەش هەمیشەییەو بۆ هەموو كاتێك ئەبێت، چونكە ڕۆحی دەقەكە، غەریب نیە بە تۆ و هەر ڕۆحی خۆتە! 

- یەعنی ئەوەی لە دەرەوەدا چاكە، هەر ئەوەیە كە لەناو ناخدا چاكەو هەردوكی هەمان نەفخە. ئایەت و حەدیس و وتراوەكانی بواری عەدالەت، بۆ هەموو كات نابێ، بەڵام خودی عەدالەت بۆ هەموو كاتێك ئەبێ، چونكە كۆدی عەدالەت لە ڕۆحی هەموو مرۆڤێكدا هەیە. هەرچی دەق و وتەی چاكیشە، دەركەوتەی ئەو كۆدانەی ڕوحەو ڕوحەكە خوداییە نەك دەركەوتەكەی، عەدالەت خۆی خوداییە نەك ئەوەی كە لە بارەی عەدالەتەوە وتراوەو نوسراوەو كراوە! 

- هەمیشەیی ئەوەیە كە ئازادە لە (زمان و كات و شوێن و كێ)، ئەوەش هەر ڕوحی خۆتەو شتێكی تر نیە. یەعنی "وەحی" ناوەكییەو هەوڵەكانی مرۆڤە، بۆ كردنەوەی كۆدەكانی ڕۆح و ڕۆشتن بەرەو باڵایی. كە ئەمەت لێببێ بە وەحی دەرەكیی، ئیتر لە باڵابوونەوە بەگ دائەنێ ی بۆ گرگنیی و بت دروستئەبێت. 

- "بت" هیچ نیە جگە لە "وەحی دەرەكی" كە جوڵەی عەقڵ و زیندویی ڕۆح ئەوەستێنێ و (شوناسێكی وەستاوی پیرۆز) دروستئەكاو ئیتر بە دەوریدا، شەڕو جیاكاری، تیجارەت و وەكالەت، جەهل و دەمارگیری، ڕق و ترس.. دروستئەبێ و ئاسانیش ئەكرێتە پینەو پاساوی تێركردنی حەزەكان، چونكە كۆی یارییەكە لە پشتی ڕۆحی تۆوە ئەگوزەرێ و "تەقلیدی ئەو" ئەچێتە بری حزوری ڕۆحی تۆ!  

- وەلێ "وەحی ناوەكی" ڕوحی خۆتەو درۆ لەگەڵ ئەوێ ی خۆتدا ناكرێ، چونكە ئەوێ، خۆی ئەو شوێنەیە كە ڕاست و درۆ جیائەكاتەوە. ئیتر پاساویش نامێنێ و شتێك ناكەیتە پینەی ئیشێكی قۆڕ، چونكە ئەوێ، ڕێگە بە خودی ئیشە قۆڕەكە ناداو ئیتر پاساوەكەش پێویست نیە!

- كێشەی فرەژنیی، لە وەحی ناوەكییەوە چارەسەر ئەكرێ، چونكە ئەوێ شوێنی ناسینی عەدالەتەو ناعەدالەتیی لێوە دەرناچێ. ئەو فرەژنییەی لەوێوەبێت هەر عەدالەتەو ئەو تاكژنییەی لەوێوەبێ هەر عەدالەتە. فرەژنییەكەی ئیسلام، عەدالەتی سەردەمی خۆیبووەو لەڕوحی موحەمەدەوە هاتووە، بەڵام ئەوەی ئێستا ناعەدالەتییە، چونكە لە ڕوحی تۆوە نایەت، لە تەقلیدی ئەوەوە دێت. ئیتر شتەكەش بۆ غەریزە، یان لانیكەم بۆ ڕوكەشگەرایی و دەسگرتنە بە شوناسەوە، نەك بۆ عەدالەت، چونكە عەدالەت تەنیا لە ڕوحەوە دێ و لە شتی ترەوە نایەت!

- تەنیا ڕوحی خۆت، هیدایەتی ئەوەت ئەدا، كە چی عەدالەتەو چی ناعەدالەتی، ئەمە هیچ دەقێك ناتوانێ پێتی بڵێ. تەنانەت قورئانیش ناڵێ من هیدایەتم، ئەڵێ هیدایەتم بۆ هەنێك و زەڵاڵەتم بۆ هەنێك، ئەوەش حیكمەتێكی گەورەیە، چونكە تۆ لە ڕوحەوە دەستپێبكەیت ئەگەیتە ڕوح، لەوێوەشەوە دەسپێنەكەی ناگەیتە ئەوێ. ئەوەی لە ڕۆحی خۆیەوە قورئان و ماركس و نیتچەو هەر دەقێك بخوێنێتەوە، ڕوحی دەقەكەش ئەدۆزێتەوە، ئەوەشی "بەبێ ڕۆحی خۆی" بچێتە لای هەر دەقێك، ڕۆحێكی تیانادۆزێتەوەو پاساوی ئیشی خواریشی لێوە دەرئەهێنێ!

- ڕوح ئازادەو مرۆڤەكەو دەقەكەش لە وتراوەكان ئازاد ئەكات. ڕۆح خۆی پیرۆزەو نایەڵێ بت و پیرۆزی دروست ببێ. ڕۆح بێفۆڕمییەو فۆڕم ناپەرستێ، بەڵكو  بێفۆڕمیی ناو شتەكانیش ئەدۆزێتەوەو ئەناسێ. بت شتێك نیە لەوبەری حەقەوە، بەڵكو فۆڕمێكی پیرۆزكراوی حەقە، ڕوحیش هێزێكی خودایی جوڵاوەو كێشەی لەگەڵ ئەو شتە وەستاوانەدا هەیە، بۆئەوەی هەر لە بەرگی حەقا، ناحەقیی دروست نەبێ. 

ماویەتی

نوێترین


کاریکاتێر

وێنەهەواڵ

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.