سەرەتا/ لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

ئێستاش هەر بەردێكی هەڵگورد حەجەرولئەسوەدە لای كورد.

15/08/2022



قەیس كاكل

چەند سەرنجێك لەبارەی نووسینەكەی (پڕۆفیسۆر خالید موحەممەد ساڵح)

هۆمەر دزەیی دەڵێ:

ئێستاش هەر بەردێكی هەڵگورد
حەجەرولئەسوەدە لای كورد

چەند رۆژێكە لە سۆشیال میدیا بابەتی كوردستان پیرۆزترە یان مەكە؟ بووەتە جێی گفتوگۆ، هەرچەندە نەمدەویست لەو یارییكردنە بە هەستی خەڵك جا چ نیشتمانی و نەتەوەیی بن یاخۆ ئاینی، قسەیەك بكەم، بەڵام ئەو پرسیارە وەك ئەوەیە بە منداڵێكی بچووك بگوترێ دایكت خۆشتر دەوێ یان باوكت؟. 

بە دەگمەن كۆمێنت لەسەر پۆستی فەیسبووك دەنووسم و پۆستێكم بینی كە كەسێك بە ناوی پڕۆفیسۆر خالید موحەممەد ساڵح نووسیبوو. ئەوەی سەرنجی راكێشام و وایكرد ئەو روونكردنەوەیە بنووسم، ناسناوە زانستییەكە بوو كە پرۆفیسۆرە. 

بە لامەوە ئاسایی بوو ئەگەر بانگخوازێك ئەو قسانە یان قسەی لەوە ئەولاتریش بكا، بەڵام بۆ كەسێكی ئەكادیمی بە پێویستم زانی ئەو وەڵامە بدەمەوە، لەبەرئەوەی ناسناوی پرۆفیسۆر بەرپرسیارێتیەكی گەورەیە و دەبێ جیهانبینی ئەكادیمی هەبێت و خۆی بە بەرپرس بزانێ بەرانبەر هەموو وشەیەك كە دەینووسێ.

ئەگەر كەسێكی بانگخواز یان گەنجێك لە لێكدانەوە و بەڵگەهێنانەوە ورد نەبێت، دەشێ بە ئاسایی لێی وەربگیرێ، بەڵام پرۆفیسۆرێك لە پسپۆری خۆی ورد نەبێت، یان بەهەمان هەناسەی بانگخواز بنووسێ، ئەوە دەبێتە كەمكردنەوە لە بەهای ناسناوە زانستییەكە. بۆیە بەلانی كەمەوە دەبێ هەست بەوە بكات كە بیركردنەوەی ئەكادیمی لەگەڵ بیركردنەوەی میدیایی یان ئاینی، جیاوازە. ئەو مافی خۆیەتی چۆن بیر دەكاتەوە، بەڵام بە ناونیشانی پرۆفیسۆریی شت بنووسرێ، ئەوا دەبێتە بەرپرسیاریەتی ئەكادیمی. 

بۆیە بە پێویستم زانی ئەو چەند خاڵە بخەمە بەر دیدی خوێنەران و بە هیوام نووسەر باسكراو، سوودی لی وەربگرێ.

خەڵكی ئاسایی باوەری هەرچۆنێك بێت، دەبێ رێزی لێ بگیرێ، ئەگەر شوینێك، گۆرێك، كەسێك و تەنانەت دیاردەیەكی لەلا پیرۆز بێت، ئەوە پێوەندی بە باوەڕەوە هەیە و دەبێ وەك خۆی قبوڵ بكرێ و رێزی لێ بگیرێ. بۆ نموونە، باوەڕی شیعەكان كە لەم رۆژانەدا شین و لەخۆدانیان هەیە، وایە كە كەربەلا لە مەكە پیرۆزترە. 

نووسەر تەحەدا دەكات و دەڵێ (هەر كەسیش پێی وایە لەڕووی شەرعییەوە خاكێكی تر لە خاكی مەكە پیرۆزترە، با بە بەڵگە بۆمان بسەلمێنێت). لەو دەربڕینەدا دوو هەڵە هەیە:

یەكەمیان پیرۆزی هەستە، دیاردەیەك نییە تابپێوری و بە بەڵگە بۆت بسەلمێنرێ، تەنانەت شەرعیش ناتوانێ پیرۆزی شتەكان بسەلمێنێ. لەبەرئەوەی هەستە و پێوەندی بە سۆزدارییەوە هەیە. نووسەر پێناسەی چییە بۆ پیرۆزی تا بە پێودانگی شەریعەت دیاریی بكەی؟. تەنانەت هەموو شتە پیرۆزەكان هەر لە (شەرەف) و ئاین و تەنانەت سەحابە و پیاوچاك، چ دەقێك یان ئایەتێك نییە  داوات لێ بكات كە ئەوە پیرۆزە بزانی؟ ئایا دەتوانی بڵێی ئەسحابەكان كەسایەتی پیرۆز نین؟ بەڵام چۆن بەپێی شەریعەت دەیسەلمێنی كە ئەوانە پیرۆزن؟  لەلایەكی تریشەوە، كێشە ئەوەیە كام شەریعەت دەكەی بە پێوەر؟ شەریعەتی شیعە یان هی سوننە یان توندڕەوە داعشییەكان؟ 

گۆڕی پێغەمبەر و حەسەن و حوسێن ئیمامی عەلی سەحابەكانی تر، پیرۆزە یان نا؟ لەلای هەندێ باڵی ئیسلامی پیرۆزە و لەلای هەندێكی تر پیرۆز نییە. كام شەریعەت دەتوانێ ئەوە یەكلا بكاتەوە. چۆن دەتوانی باوەر بە شیعە بێنی كە مەزاری حەسەن و حوسێن پیرۆز نین، یان كەربەلا لە مەكە پیرۆزتر نییە.

پرۆفیسۆر گوایە بە بەڵگەی شەرعی سەلماندویەتی كە مەكە پیرۆزترە. دەبا بزانین بەڵگەكانی چەند شەرعین؟ زۆر گرنگە هەڵگری ناسناوی پرۆفیسۆر خاوەنی رەئی تایبەت بە خۆی بێت و دنیابینی خۆی هەبێت. واتە وەك میدیاكار یان چالاكی فەیسبووك بیر نەكاتەوە. 

با لە وتەكانی ورد بینەوە و سەیری ئەو بەڵگانە بكەین بزانین چۆن سەلماندویەتی مەكە پیرۆزترین شارە؟ لێرەدا مەبەستم ئەوە نییە لایەنگری ئەوە بكەم كە كامیان پیرۆزترە. ناشكرێ بە هیچیان بگوترێ پیرۆز نییە. لەبەرئەوەی پێوەندی بە باوەڕی تاكەكەس و تیگەیشتن و رۆشەنبیرییانەوە هەیە، بۆیە تەنیا مەبەستم ئەوەیە وەڵامێك بۆ پیاوە ئەكادیمییەكە بنووسم، لەپێناو ئەوەی هەست و سۆز لەگەڵ بابەتی زانستی تێكەڵ نەكرێ. 

1-نووسیویەتی دەڵێی (هەر كەسێك كە خۆی بە مسوڵمان بزانێت، دەبێت بەپێی پێوەر و بەڵگە شەرعییەكان لێی بڕوانێت، نەك بەپێی پێودانگی نەتەوەیی یان نیشتمانی یا دارایی یان سۆزداری)  هەموو پیرۆزییەكان بەپێی پێودانگی سۆزدارین و ناكرێ سۆزداری لە پیرۆزی جیا بكرێتەوە. شیعەكان ئەگەر سۆزیان بۆ كەربەلا نەبێت لەلایان پیرۆز نابێت. ئایا هیچ پیرۆزیەك بەبێ سۆزداری دەبێت؟ دەكرێ تۆ مەكە بەلاتەوە پیرۆز بێت بەبێ سۆزداری؟. بەلای هەندێ خەلكەوە گۆڕەكەی  كاكەحمەدی شێخ، نیشتیمان، موقتەدا سەدر، پیرۆزن. بۆ زانیاریشت زۆربەی رێبازی سۆفیگەرییەكان لەگەل شەریعەت تەبا نەبوونە تا پیرۆزی بە بەڵگەی شەریعەت بپێورێ. هەمیشە تەریقەت و شەریعەتیان بە دوو شێوەی جیاواز بینیوە، بۆیە سەرچاوەی پیرۆزییان لە شەریعەت وەرنەگرتووە، بەڵكو لە تەریقەتیان وەرگرتووە. وەك ئەو هەزاران دەروێشەی كە لە دەوروبەماندا هەن. ئیتر ئەو حوكمدانەت كە دەڵێی (هەر كەسێك كە خۆی بە مسوڵمان بزانێت، دەبێت بەپێی پێوەر و بەڵگە شەرعییەكان لێی بڕوانێت، نەك بەپێی پێودانگی نەتەوەیی یان نیشتمانی یان دارایی یان سۆزداری). قورسە و زانستی نییە. 

2-چەند بەڵگەیەك دەهێنیتەوە بۆ پیرۆزی شاری مەكە، لەوانە خاڵی یەكەم كە دەڵێی (خوای گەورە لە قورئاندا (٢) جار سوێندی پێ خواردووە). ئەم تێگەیشتنەی ئێوە لە لێكدانەوەی ئاینیش  زۆر دوورە. تەنانەت ئەو بەڵگەیە گوایە بەڵگەی شەرعییە، بەهۆیەوە قەناعەت بە خەڵك دەهێنی، كەچی بە بەڵگە دانانرێ. لەبەرئەوەی سوێندخواردنی خوا نابێتە بەڵگەی پیرۆزی. واتا كە خوا سوێندی پێ دەخوا نابێتە هۆی ئەوەی پیرۆز بێت. لە قورئاندا سوێند بە زۆر شتی تریش خوراوە، بەڵام نە لە كۆمەڵگەی ئێمە و نە لە كۆمەڵگە مسوڵمانەكانی تریش، پیرۆز نین. بۆ نموونە (زەیتون، هەنجیر، قەڵەم، ئەسپ، چیای تور، شەورۆژ، خۆر، ئەستێرە، هەور، كەشتی، با و رەشەبا. ئەو شتانە كۆمەلگە بە پیرۆزی نەبینیون. خەڵك رۆژانە هەنجیر و زەیتون دەبینن و دەیخۆن و كەس هەست ناكات ئەوە میوەیەكی پیرۆزە و بە چاوێكی پیرۆزەوە سەیری ناكەن. تەنانەت جیای ناكەنەوە لە میوەكانی تر. هەمان ئەو هەستەی بۆ مۆز و سێو هەیانە، لە كاتی كڕین یان خواردنی هەنجیر و زەیتون هەیانە. بەهەمانشێوە كە ئەسپ بەكار دێنن ئەگەر بزانی پیرۆزە ئەوا بە سەد بسمیلا ئینجا سواری دەبێ. 

تۆ بەراوردێك بكە لە كۆمەلگەی كوردیدا لە نێوان لەقلەق و پەڕەسێلەكە كە بە چاوێكی پیرۆزەوە سەیریان دەكات، لەگەل ئەسپ و ماین، هیچ كات كۆمەڵگەی كوردی ئەسپ و ماین و رەشەبای بە پیرۆز نەزانیوە (ناڵێم گرنگ)، ئەگەرچی لە قورئانیشدا سوێندیان پێ خوراوە، بەڵام پەڕەسێلكە كە سوێندیشی پێ نەخوراوە، بە پیرۆز سەیر دەكرێ. لەبەرئەوەی ئەو پێوەرەی ئێوە لە سەرەتا بۆ پیرۆزی داتنناوە، ورد نییە. 

گرنگە وەك ئەكادیمیەك ئەوە بزانی كە عەقلی نائاگای كۆمەڵگە كە تەنیا لەسەر بنەمای شەریعەت یان چەند وتارێكی فەیسبووك بڕیار لەسەر پیرۆزی یان ناپیرۆزی نادات، بەڵكو هۆكارەكان زۆرن و دەبێ لە بەرچاو بگیرێن. كەواتە خاڵی یەكەمی كە بەهۆی سوێندخواردنەوە مەكە پیرۆز دەكات، (كە لە قورئان دووجار سوێندی پێ خوراوە)، نابێتە بەلگە. ئەگەر بڵێی لەبەرئەوەی دووجار سوێند بە مەكە خوراوە، منیش دەڵێم ئیتر ئەوە شەو (لیل) لە دووجار زیاتریش سوێندی پێ خوراوە، بەڵام نە شەریعەت و نە تەریقەت و نە كۆمەڵگە، بە پیرۆزیی سەیری دەكا. 

3-لە خاڵی دووەمدا دەڵێی (خوای گەورە لە قورئاندا (٢٧) جار باسی حەرەمە پیرۆزەكەی كردووە)، پرسیار ئەوەیە ئەگەر ناوێك یان بابەتێك زۆر دووبارە ببێتەوە لە قورئاندا، ئایا دەبێتە هۆی پیرۆزیی؟ با پرسیار لە خۆی بكات چەند جار ناوی شەیتان دووبارە بووەتەوە؟ چەند جار كافر دووبارە بووەتەوە؟ چۆن دەشێ كەسێكی ئەكادیمی بەو شێوە رووكەشییە ئەو بریارە بدات؟. خۆ ئەگەر بە زۆر دووبارەبوونەوە بووایە، ئەوا وشەی شەیتان ٧٥ جار و وشەی كافر ٣٠٠ جار زیاتر دووبارە بوونەتەوە. ئایا دەكرێ زۆری دووبارەبوونەوە بكرێتە پێوەر بۆ پیرۆزی؟ ئەو بەناو بەڵگە شەرعیەیش ناتوانی بمانگەیەنیتە قەناعەت. 

4-لە خاڵی سێیەمدا نووسیویەتی (خوای گەورە یەك سورەتی قورئانی بەناوی ئەو شارەوە ناو ناوە كە سورەتی "البلد"ـە.) ئەگەر جەنابی پرۆفیسۆر وەك بانگخوازێك ئەو قسانە بكات، ئەوا بە ئاسایی وەرمدەگرت و هیچ وەڵامێكم بۆی نەدەبوو، بەڵام ناكرێ پسپۆڕ /بەپێی ئەو سیڤیەی كە لە لاپەری فەیسبووكی خۆیدا بڵاوی كردووەتەوە، پرۆفیسۆرە لە فیقهدا/ ئەو زانیاریەتان نەبێت كە ئەو سورەتانە (هیچیان خوا ناوی لێ نەناون). ناكرێ پرۆفیسۆر بیت و لە پسپۆڕی خۆت ئەو زانیاریەت نەبێت كە ناوی سوڕەتەكان بەشێك نەبووە لە وەحی و لەلایەن خواوە ناویان لی نەنراوە، بۆیە ناكرێ ئەو قسەیە بدەیتە پاڵ خوا (خوای گەورە یەك سورەتی قورئانی بەناوی ئەو شارەوە ناو ناوە). بەڵام ئەگەر ئەوە دەزانیت و بە مەبەست درۆ بە دەم خواوە دەكات، كە ئەو ناوی لێناوە، ئایا دەبێ چ مەبەستێك لە پشت پیرۆزكردنی مەكە بەو شێوەوە هەبێت كە بە ناوی خواوە شت هەڵبەستی؟ تەنیا بەرگری بووە لە برا بانگخوازەكەی؟ 

لەلایەكی ترەوە ئایا دەزانی هەندێ سورەت هەن لە ناوێك زیاتریان هەیە؟ سەرەڕای هەموو ئەوانەیش ناونانی سورەت كەی بووەتە پێوەر بۆ پیرۆزی؟ یان ئەو كڵێشەیەت لە بانگخوازەكان وەرگرتووە كە بۆ گرنگی ئافرەت لە ئیسلام بەڵگەی ئەوە دەهێننەوە كە سورەتێك لە قورئاندا بە ناوی ئافرەت (نسا‌ء) كراوە. تۆش هەمان بیرۆكە و وێنەی فكریت كۆپی كردووە و تەنیا وشەی نیسائت بە مەكە گۆڕیوە. 

بانگخوازەكان ئاساییە ئەگەر ئەوجۆرە قسە بكەن، بەڵام بۆ كەسێكی ئەكادیمی ناكرێ ئەوە بكاتە پێوەر كە لە قورئاندا سورەتی بەناو كراوە. خۆ بەم پێیە بێت سورەت بە ناوی كافرون و منافیقینیش كراوە. هەموویشمان هاوڕاین لەسەر ئەوەی ئەوانە پیرۆز نین، لەبەرئەوەی سوورەتیان بەناو كراوە.

سورەت بە ناوی فیل كراوە، ئیتر ناشێ بڵێن فیل یان كافر یان مونافیق پیرۆزن، لەبەرئەوەی سورەتی قورئانی بەناو كراوە. دەبێ ئەو تێگەیشتنەت هەبێ كە مەبەست لەناونانی ئەو سورەتانە تەنیا جیاكردنەوەیان بووە، نەك لەبەرئەوەی جێی بایەخن یان پیرۆزن. 

5-خاڵی پێنجەمیش كە پێغەمبەر گوتویەتی (خۆشەویسترین خاكی بەلای خوای گەورەوە و ئەگەر دەریاننەكردمایە هەرگیز جێم نەدەهێشتیت.) دەشێ وەك بنەمای ئەو سۆزداریە لێك بدرێتەوە كە لە سەرەتادا رەتت كردووەتەوە. دەشێ وا لێك بدرێتەوە كە خۆشەویستی ئەو شوێنەی مرۆڤ تێیدا گەورە دەبێت، لەلای پێغەمبەریش هەبووە. نامەوێ باس لەوە بكەم كە دوای فەتحكردنی مەكە پێغەمەبەر بۆی نەگەڕایەوە و هەر لە مەدینە مایەوە، ئەوە بابەتێكی ترە، تەنانەت بە گەنجیش بە مەبەستی بازرگانی مەكەی بەجێهێشتووە، بۆیە وشەی هەرگیزەكەت زیادەیە و سەرلەبەری واتاكە دەگۆرێت. 

6-خاڵی شەشەم وەك بەڵگە ئەوەت هێناوەتەوە و نووسیوتە (لەوەتەی گەردوون هاتووەتە بوون، خوای گەورە خاكەكەی كردووەتە حەرەم و هەر كەسێك تێی بچێت سەروماڵ و نامووسی تێیدا پارێزراوە و لەبارەیەوە دەفەرموێت: {وَمَنْ دَخَلَهُ كَانَ آَمِنًا}. يَل عمران:۹۷. واتە: هەر كەسێك بچێتە ناوی سەروماڵی پارێزراوە و پێغەمبەریش لەو بارەیەوە دەفەرموێت: (إن الله حرم مكة يوم خلق السموات والأرض فهي حرام بحرام الله إلي يوم القيامة‌) رواه البخاري. واتە: خوای گەورە لەو ڕۆژەوە زەوی و ئاسمانەكانی دروست كردووە، خاكی مەكەی كردووەتە حەرەم، بۆیە تا ڕۆژی قیامەت خاكەكەی بە حەرەم دەمێنێتەوە). 

دیسانەوە دووبارەی دەكەمەوە ئەگەر بانگخواز بوویتایە لەپێناو كۆكردنەوەی لایك و كۆمێنت یان راكێشانی سەرنجی گەنج یاخۆ وەك سیاسییەكی  پۆپۆلیست ئەوەت بكردایە، ئاسایی بوو. بەڵام بۆ كەسێكی ئەكادیمی كە هەڵگری ناسناوی زانستی پرۆفیسۆر بێت، بازاڕیانە شت بنووسێ. بە تایبەتی كە پسپۆڕیت ئاینە، ناكرێ شارەزای تاریخ نەبێت و بەو رەهاییە بنووسێ.

أ‌- (لەوەتەی گەردوون هاتووەتە بوون خوای گەورە خاكەكەی كردووەتە حەرەم و هەر كەسێك تێی بچێت سەروماڵ و نامووسی تێیدا پارێزراوە) ئەو وشەیە كە دەڵێی (لەوەتەی گەردوون هاتووەتە بوون)، تا ئێستە هیچ ئەركیۆلۆجیەك ئەو بوێریەی بە خۆی ناداوە دەستەواژەیەكی وا دەرببڕێ. لەڕووی مێژووییەوە سەیركە ئەو شارە كەی دروست بووە. ناكرێ ئەكادیمییەك ئەو حیكایەتانەی كە (بەغەوی) نووسیویەتی، ئەمڕۆ بە لەقەبی پرۆفیسۆری بە خەڵكی بفرۆشێتەوە.

مێژووی شار و دروستبوونی شار و ئەوە پسپۆڕی شوێنەوارناسەكانە، دە چەند كتێبێكی لەسەر بخوێنەوە ئینجا بزانە جارێكی تر دەوێری بڵێی لەوەتەی گەردون دروست بووە؟. 

ب‌- كە دەڵێی (هەر كەسێك تێیبچێت سەروماڵ و نامووسی تێیدا پارێزراوە). سەتان بەڵگە و دۆكیۆمێنت هەن كە لە شاری مەكە هەر لە سەرەتای پەیدابوونی ئیسلامەوە  خەلكی تێدا كوژراوە، سەحابەی تێدا كوژراوە، هەزاران حاجی تێدا سەر بڕاوە و ژنەكانیان ئەتك كردوون. نەك هەر خەڵكەكەی، بەلكو كەعبەكەیشی چەندان جار خاپوور كراوە.

ئەو شارە هەر لەسەردەمی سەرهەڵدانی ئیسلامدا لەلایەن ئەمەویەكان بە مەنجەنیق بۆردمان كرا و كەعبە لەگەڵ زەوی تەخت كرا. تەنانەت عەبدوڵای كوری زوبێر لە برسان بەهۆی ئەو گەمارۆیەی ئەمەویەكان خستبوویانە سەر ئەو شارە، وەك مێژوونووسان دەڵێن، لە برسان ئەسپەكانیان سەر دەبڕی و دەیانخوارد. 

ت‌- .  لە گۆگڵ گەڕانێكم كرد بۆ ئەو مەبەستە، دەیان رووداوی گەورەی گیان لەدەستدان كە نەك لە كاتی ئاسایی، بەڵكو لە كاتی حەجیشدا خستە بەردەستم. هەر بۆ نموونە، چەند دانەیەكت بۆ دەنووسم ئەگەر تاقەتی گەڕانی ناو ئینتەرنێتت نییە.  
 
1-لە ١١ ئەلوولی ٢٠١٥، بەهۆی كەوتنەخوارەوەی رافیعە ١٠٧ كەس مردن و ٣٢٣ كەس بریندار بوون.

2-لە شەشی كانوونی دووەمی ٢٠٠٦، بەهۆی  رووخانی هوتێل  لە ناوەراستی مەكە، ٧٦ كەس گیانیان لەدەست دا. هەر لە هەمان ساڵدا شەش رۆژ دوای ئەو رووداوە، لە كاتی رەجمی شەیتاندا ٣٦٤ كەس گیانیان لەدەست دا. 

3-بەهۆی ئاپۆرای خەڵك تەنیا لە كاتی شەیتان رەجمكردندا ئەو كارەساتە دووبارە دەبووەوە  كە دەبووە هۆی مردنی كۆمەڵێ كەس. بۆ نموونە، لە ٢٠٠٥ سی حاجی مردن. لە ٢٠٠٤  ژمارەی مردو گەیشتە ٢٥١. 

لە گۆگل سێرچ بكە سەتان نموونەی لەو جۆرە بەپێی راپۆرتەكانی دەولەتی سعوودیە خۆی، دەخاتە بەردەستت. تەنانەت لە دووی تەمووزی ١٩٩٠ بەهۆی تێكچوونی سیستمی هەواگۆركێ هەزار و ٤٢٦ حاجی خنكان. لە ٣١ی تەمووزی ١٩٨٧یش بەهۆی خۆپێشاندانی حاجییە ئێرانییەكان و شەڕیان لەگەڵ دەسەڵاتدارانی سعوودیە، ٤٠٢ حاجی گیانیان لەدەست دا كە ٢٠٠ زیاتریان ئێرانی بوون، ئەوانی تریش خەڵكی وڵاتانی ترن. ئەوانە و سەتان موونەی تر بەردەستن. 

قەرامیتەكان كە مەكەیان گرت. بە هەزاران حاجیان سەربڕی و دەستدرێژی سێكسیان كردە سەر ژنەكانیان، تەنانەت وەك مێژوونووسان باسی دەكەن، ئاوی زەمزەم سوور بووبوو بە خوێن. دەیان نموونەی تری وەك داگیركردن و وێرانكردنی لەلایەن عەبدولمەلیكی كوڕی مەروان و حەجاج كوڕی یوسف سەقەفی.

ئیتر ئەو تاوانانە پێمان دەڵێن كە ئەو بەڵگەیەی هێناوتەتەوە كە (هەر كەسێك تێیبچێت سەروماڵ و نامووسی تێیدا پارێزراوە) وا نییە. ڕووداوی زۆر خوێناوی لەو شارەدا رووی داوە، بۆیە گرنگە وەك ئەكادیمییەك بەدواداچوون بكەیت، ئینجا بیكە بە نووسین.

نوێترین


کاریکاتێر

وێنەهەواڵ

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.