سەرەتا/ لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

پرسی پیرۆزیی مەككە لای د. عەبدولواحید، چەند سەرنج و تێبینییەك

15/08/2022



ئەحمەد دەروێش

پێش چونە نێو بابەتەكە دەمەوێ ئەو دوو پێدراوەی خوارەوە بكەمە دەروازەی پرسەكە:

یەكەم/ هەریەك لە؛ زانستی مێژوو، ئەنترۆپۆڵۆجی و ئاڕكیۆلۆجی و هتد جەخت لەو سەختیی و هەوراز و نشێوانە دەكەنەوە كە مرۆڤ، بەر لەچاخی نیولیتیك (چاخی بەردینی ناوەڕاست - نزیكەی 6000 ساڵ پ . ز ) پێیدا رەتبووە، لەبازنەی مەملەكەتی ئاژەڵیدا ژیاوە، بەهاتنی ئەوچاخە ئیتر مرۆڤ بووەتە كائینێكی كۆمەڵایەتیی و نیشتەجێ بووە، خوڕافە هەموو ژیانی تەنیوە و دەستی بەهیچ حەقیقەتێكی زانستیی رانەگەیشتووە، یاساكانی گەردوونی نەزانیوەو نەناسیوە، بۆیە راستەوخۆ هەموو روداوە سروشتییەكانی بۆهێزێكی نادیار گەڕاندووەتەوە و سەرەنجام  پەنای بردووەتەبەر پەرستش و پاڕانەوە و قوربانیكردن، تادەگات بەم مرۆڤەی كەئێستا هەیە و تەنانەت قۆناغی شۆڕشی زانیارییەكانی تێپەڕاندووە و لەدەورانی ئابووری مەعریفەدایە. 

دووەم/ مێژووی ئایینەكان؛  لەشارستانییەتەكانی؛ میسر، میزۆپۆتامیا و هیند و چین، چەندان خواوەند هەبوون تەنانەت هەتاكو هاتنی ئیسلام و هەر لەسعودیەی ئێستا لات و مەنات و عزا  پەرستراون، چین و هندستان دەیان ئایینی جودا لەخۆدەگرن، كە بەهەردووكیان نزیكەی نیوەی دانیشتوانی گۆی زەوی پێكدەهێنن.

ئایینە یەكتاپەرستییەكان، پرسی خوڵقاندنی گەردوون و بوونەوەر پرسی خوڵقاندنی مرۆڤی ئاقڵ ( تێگەیشتو و پێگەیشتوو - متكامل ) ی بەچەند دەقێك و ئایەتێك بڕاندووەتەوە و دەفەرموێ (ان السموات والارض كانتا رتقا ففتقناهما) ،  كلكم من آدم وآدم من تراب) ، (وعلم الآدم الاسماء كلها ).

دەشێ ئەو دوو پێدراوەی سەرەوە وەك پارادۆكس و لەهەمان كاتیشدا جۆرێك لەتەبایی لەنێوانیاندا سازبكرێ و هەردووكیان پێكەوە مرۆڤ بكەنە سەنتەر.

لەژێر رۆشنایی ئەو دوو پێدراوەدا دەتوانیین بڵێیین؛ رەگ و ریشەی پیرۆزیی دەگەڕێتەوە بۆ میتافیزیكا، بۆ دەسەڵاتێكی باڵای ژوورسەر  كەسنووربڕ و لەعەڕشە، چەمكی پیرۆزیی تەجاوزی ئەقڵ و زانست دەكات، دەرهەستە، ئەبستڕاكتە.

پیرۆزیی؛ هێمایە بۆهەر شتێك كە؛ شكۆیەك لەدڵ و دەرووندا دروست دەكات، وابەستەیی رۆحیی دێنێتەكایەوە، لەسۆنگەی ئەوەی كەمزگەوت و پەرستگاكان ماڵی خودان، رێك دێنە نێو پەیڕەوكارانی، نەك پەیڕەوكاران دەچنە نێو ئەوشوێنانە.
         
جگە لەسەر شاشە بەرێز دكتۆر عەبدلواحیدم نەدیوە، نەئیشیشم كەوتووەتە لای؛ بەڵام زۆرینەی ئەو كەسانەی دەیناسن شاهیدی بۆدەدەن كە لەبواری زانستی پزیشكیدا ئەكادیمیست و پیشەگەرە و نەشتەرگەرێكی سەركەوتووە ئەمە لەلایەك و لەلایەكی دیكەوە پیاوێكی سەخیی و بەدەست و دڵە لەبەرانبەر نەخۆشان بەگشتیی و هەژاران بەتایبەتی، دەستگرتنی بەپڕەنسیپی پزیشكیی و ئەخلاقیاتی پیشەكەی پێگەیەكی شیاوی بۆدروستكردووە و بەرزدەنرخێنرێ بەڵام: 

1- پیاوی  ئەكادیمی، دەبێ ئەو راستییە لەخەڵكی دیكە باشتربزانێ كە قوڵبوونەوە لەپنتێكدا و لەزانستێكی دیاریكراودا ئەركی لەپێشینەی ئەكادیمیستە، كورد وتەنی؛ دووگندۆرە بەدەستێك هەڵناگیرێ ( پزیشكیی و بانگخوازیی ).

2- لەم  سەردەمەدا  زانست و زاناكان، مەودای كاری فەیلەسوف و فەلسەفەیان لەقاڵبداوە كەپێشان فەیلەسوف قسەی لەسەر هەموو شتێك دەكرد و پێیوابوو هەموو شتێكە.

3 - تیۆڵۆجی و میتۆڵۆجیی دوو پرسی گەورەن كەبیرمەندان هەر لەسەرەتاوە هەموو ژیانی جوانی خۆیان بۆتەرخانكردووە و ئینجا توانیویانە تێزێك دروست بكەن.

بەڕێزیان بەیانیان لەخەستەخانە و دوانیوەڕوان لەعیادە و رەنگەشەوانیش تاكاتژمێر نۆ و دە نەشتەرگەری بكات. ئیدی چ فرسەتێكی هەیە بۆ تۆژینەوە و هزراندن لەبواری تیۆڵۆجیا ( خودا ناسیی - ئایینناسی )؟ كورد وتەنی بۆچی سنعەتی خۆم رەزیل بكەم.

4 - حیكمەت لەو بەراووردكارییەی نێوان پیرۆزبوونی مەككەو كوردستان چییە ؟ 

بەراوردكردنی شارێك بەوڵاتێك لۆژیكیی و زانستییە؟
چ خزمەتێك بەژیان و بیركردنەوەی خەڵكی كوردستان و ئایینداریی دەكات؟

ئەی لەبەرانبەری چ لێكەوتەی خراپی كۆمەڵایەتیی و رەوشتی بەدوای خۆیدا دەهێنێ؟ بەجۆرێك جنێودان جێگەی دیالۆگی گرتووەتەوە و مرۆڤ لەنێو سۆسیاڵ میدیا كە ئەوشەڕەجنێوە دەبینێ ئەرەقەی شەرمەزاریی دەسڕێ.

5- مرۆڤی ژیر و خاوەن پاشخانێكی رۆشنبیریی. پێویستە بەئاگاییەوە قسە فڕێ بدات. هەندێ پرس و دنیابینیی جودا. هەر لەنێوخۆی خودی فەیلەسوف و فەلسەفەكانی ئیسلامدا  و سەریانهەڵداوە و هەرلەسەردەمی موعتەزیلە و ئەشعەریی و پاشان فارابیی. ئیبن سینا. ئیبن روشد.  حەلاج و  رێبازی عیرفان و بگرە عەلی شەریعەتیی و تائێستاش ٫ ئەوانەو بەدەیانی دیكە. تەكفیر و دەرمانخوارد كراون ٫ كوژراون و لەسێدارە دراون ٫ ئەمە هەر بەدەستی موسڵمانان خۆیان.

ئەوانەی سەرەوە منەوەر و ئەقڵگەرابوون، دەیانویست ئیسلام و موسڵمانان لەخوڕافەو وەهم، لەراڤەی نادروست بۆدەقەكان دەربێنن، مرۆڤی ژیر و ژیاندۆست، مرۆڤی واقیعی و لێبوردە پەروەردە بكەن.

بۆیە باوەڕ و ئەوهێندە رۆشنبیرییە سنووردارەی لەمەڕ تیۆڵۆجی هەمانە. پێویستە بۆخۆمان بێت نەك تەعمیمی بكەیین بۆ خەڵكی دیكە و فەوزای لێبكەوێتەوە.

6- ئاسایی بوو كەبەڕێزیان بیگوتبا؛ كەعبە پیرۆزە، چونكە ماڵی خودا و قیبلەی موسڵمانانە، نەك مەككە، چونكە كەعبە پنتێكی ئەوشارەیە، ئیتر توشی ئەو ئەشكالیات و پارادۆكسەش نەدەبوو (وللة مافي السموات والارض)، هەمووی موڵكی خۆیەتی، دادپەروەریی خوداش لەوەدایە كەفەزڵی هیچ مرۆڤێكی بەسەر ئەویدیدا نەداوە، هەربۆیەشە كەبەشێك لەو گەلانەی بەبێدین یان غەیرە موسڵمان دادەنرێن لەوپەڕی خۆشگوزەرانیدا دەژیین و ئێمەی موسڵمان پەنایان بۆدەبەین كەجێمان بكەنەوە (ان الله لايغيروا مابقوم حتي يغيروا مابانفسهم)،  ئێ وڵاتە ئیسلامییەكان گۆڕانكاریی ناكەن و خوداش وێڵی كردوون، خوداش هی هەموانە. بۆیە پێویستە خوێندنەوەی نوێ و تێگەیشتنی نوێ بۆ هەندێك لەدەقەكان بكرێتەوە، چیدی بەڕەهایی نەڵێیین ئێمەی موسڵمان باشترینین ( خیر امە اخرجت للناس )، مەككە ( ناڵێیین كەعبە) لە هیچ شارێكی دیكە پیرۆزتر نییە و هەمووی موڵكی خودایە و خوداش عەدالەتی خۆی بۆكەس تێكنادات. واشنتۆن و نیۆڕك و جنێف و پەكین و پاریس و لەچ ئاستێك و مەككەش (جگە لەكەعبە كەپیرۆزە و مناقەشە هەڵناگرێ )، لەچ ئاستێكدایە لەرووی بینا و سیستم و بڕیاری سیاسیی و هەژموونی ئابووری؟.

7 - بەدرێژایی مێژووی دوای مادەكان، هەمیشە تاكی كورد خۆی بەچوك وێناكردووە، بەڵام لەناكۆكیی و شەڕی عەشیرەتیی و شەڕی نێوخۆدا وێنای پڵنگ و شێری بۆخۆی كردووە. عوسمانیی و سەفەوییەكان ئایینیان كردووەتە كەرەستە و ئامراز بۆ بەرژەوەندیی ئیمپراتۆرییەت و دەسەڵاتی سیاسییان، عوسمانییەكان، سەد ئەوەندەی مەككە ئەستەنبوڵیان لاخۆشەویست بووە، شیعەكان لەئێران خۆیان دەبەنەوە سەر بنەماڵە و  خێزانی پێغەمبەر ( د ۰ خ )، كەچی ئێمەی كوردەبۆر بەعەلمانیی و ئیسلامیمانەوە، خۆمان بەبچوك و سەركز نیشتمانمان بەكەمتر لەنیشتمانی ئەوانی دیكە، سەیردەكەیین.

8- لەكوردستاندا هەموو ئەوانەی بەناوی نەتەوە و ئابووری سەربەخۆ، جەستەی نیشتمان پارەپارە دەكەن، بەردەوام ویژدانی زیندووی تاكبەتاكی كۆمەڵگە ئەتك دەكەن، لەكۆتاییدا دەڵێیین؛ لەپاڵ سەركەوتنەكانی لەبواری نەشتەرگەریی و مۆڕاڵە پیشەییەكەی (بەرێژەیی، لەچاو بەشێك لەپزیشكەبازرگانەكان) چونكە نمونەی د. جەمال ئەحمەد و هیتریشمان هەیە، جێی پێزانینە ئەمەلەلایەك و لەلایەكی دیكەوە ئەگەر بیتوانیایە لەسەرپرسێكی دیكەی وەك مەرگ و ژیان بەتێزێكی نوێ بهاتایە دەرەوە، یان پرسێكی دیكەی گەردوونی كەعارف و عیرفانییەت لەمەڕ جودایی و یەكانگیریی خودا و سروشت (كە عارفەكان پێیانوایە دەریاو شەپۆلەكانی دەریا یەك شتن) بەتێزێك هاتوونەتە نێو دیالۆگ و رۆشنبیریی و پاشان بووەتە باوەڕ و قەناعەتیان، ئاواش شتی گەورە و بەهادار لەپزیشكی ئەزیز چاوەڕێ دەكرێ كورد وتەنی پیاوی گەورە شتی گەورەی لێچاوەڕێ دەكرێ، نەك دەستەواژە و تێگەیەك كەلەئاست ئەودانەبێت، گەر بانگخوازێكی سادە و هاكەزا، بێ پاشخان، بێ میتۆدی بیركردنەوە، قسەش فڕێ بدات لێی ناگیرێ (لایكلف اللە نفسا الا وسعها).

نوێترین


کاریکاتێر

وێنەهەواڵ

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.