سەرەتا/ لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

میسیار وەك فریادڕەس

پێش 3 هەفتە



د. ئادەم بێدار

لەو رۆژانەدا بابەتی هاوسەرگیریی میسیار، بووەتە بابەتێكی گەرمی ناو خەڵك، لە میدیا و سۆشیاڵ میدیاش قسە و باسی زۆری لەسەر دەكرێت، مامۆستایانی ئایینی ئیسلام و شەرعزانانیش بۆچوونی جیاوازیان هەیە، ئەنجوومەنی باڵای فەتوای هەرێمی كوردستانیش لەو بارەوە روونكردنەوەیەكی بڵاوكردووەتەوە، بە پێویستی دەزانم هەڵوەستەیەك لەسەر ئەو بابەتە بكەین.
 
میسیار وەك هاوسەرگیرییەكی شەرعی: 
 
هاوسەرگیریی میسیار یەكێك لەو جۆرە هاوسەرگیرییانەی لە وڵاتانی كەنداو باون، لێرەش قسە و باسی لەسەر هەبووە و بەرەو زۆربوون دەچێت، هاوكات جێی مشتومڕیشە لە رووی شەرعەوە.
 
میسیار دەستەواژەی سەردەمە بۆ جۆرە هاوسەرگیرییەك بەكار دەهێندرێت كە لە كۆندا بە "هاوسەرگیریی رۆژانە" ناونراوە، چونكە ئەو كات ژن و پیاوەكە تەنیا لە رۆژدا یەكتریان دەدیت، بەو واتایەی مانەوەی شەوی تێدا نەبوو، وەك ئەوەی زانایانی سەردەم پێناسەی دەكەن میسیار بریتییە لە هاوسەرگیرییەكی دروست كە سەرجەم بنەما و پێوەرە شەرعییەكانی تێدایە، لەگەڵ ئەوەی ئافرەتەكە واز لە هەندێك مافی خۆی دەهێنێت بۆ پیاوەكەی. 
 
زانایانی سەردەمی وەك قەرزاوی، عەلی جومعە، خانەی فەتوای میسر، ئیبن باز و ..هتد فەتوایان داوە بە رەوایەتی ئەو جۆرە هاوسەرگیرییە، بەو مەرجە سەرجەم مەرج و بنەما شەرعییەكانی تێدابێت، وەك: رەزامەندی هەردوو كەسەكە، مارەیی ئەگەر كەمیش بێت، بەڵام، شایەت و هەمیشەیی. 
 
هاوسەرگیریی میسیار هەموو بنەما و پێوەرە شەرعییەكانی تێدایە، تەنیا جیاوازی لەگەڵ هاوسەرگیرییەكی ئاسایی ئەوەیە: ژنەكە لە مارەیی و خەرجی رۆژانە و خەوتنی شەوانە (مبیت) و فەراهەمكردنی شوێنی حەوانەوەی خۆش دەبێت، لە رووی شەرعیشەوە -وەك ئەو زانایانە روونیان كردووەتەوە- ئەو شتانە مافی ئافرەتەكەن، مرۆڤیش ئازادە لەوەی چۆن مامەڵە بە مافەكانیەوە بكات، لەبەرئەوە ئافرەتەكە بۆی هەیە گەردنی پیاوەكە ئازاد بكات لەو شتانە و لێی خۆش بێت و داوای نەكات، ئەوكات ئافرەت و پیاوەكە بەردەوام شەوانە بەیەكەوە نابن و بە بەردەوامی لە یەك ماڵ بەیەكەوە ناژین. 
 
میسیار لە كوردستان روو لە زیادبوونە: 
 
بەپێی بەدواداچوونەكان، هەفتانە 8-10 هاوسەرگیریی میسیار دەكرێت، بەڵام لە هەرێمی كوردستان بەپێی بەدواداچوونەكانم لەگەڵ ئەو كەس و مامۆستا ئایینییانەی ئەو جۆرە هاوسەرگیرییە مارە دەبڕن، هەفتانە لە دوو حاڵەت زیاتر نییە، بەڵام ئەو ژمارەیە لە كاتێكدایە ئەوانەی ئەو كارە دەكەن ئاگایان لە یەكدی نییە، بەو واتایەی ئەوانە هەر یەكە و ژمارەكە لەسەر بنەمای بەركەوتنەكانی دەدركێنێت، لەو بارەوە پرسیارە جەوهەرییەكە ئەوەیە: ئەگەر هەموو ئەو ژمارانە كۆبكەینەوە تۆ بڵێی بگاتە چەند؟ 
 
پلاتفۆرمی بە یەكگەیشتن:
 
لە وڵاتانی كەنداو ئەپڵیكەیشنی تایبەت هەیە بۆ بەیەكگەیشتنی ئەو ژن و پیاوانەی دەیانەوێ بەو جۆرە هاوسەرگیری بكەن، لە سعودیە پلاتفۆرمی "خگابین" سەكۆی بە یەكگەیشتنی خوازیارانە، "مسیاركم" یەكێكی دیكەیە لەو ئەپڵیكەیشنانەی تایبەتە بە دۆزینەوەی هاوژینە دڵخوازەكانی میسیار، لە هەندێ وڵاتی دیكە نووسینگەكانی رێكخستنی هاوسەرگیری ئەو كارە دەكەن، بەڵام لە هەرێمی كوردستان پلاتفۆرمێكی تایبەت بە هاوسەرگیریی میسیار نییە، ئەوانەشی بەو شێوەیە هاوسەرگیرییان كردووە بەدەر نین لە شێوازە باوەكانی یەكتر ناسینی نێو كۆمەڵگە.
 
فرەژنیش زۆر قورسكراوە:
 
هۆكارێكی دیكەی زۆربوونی میسیار لە كۆمەڵگە بە شێوەی نیمچەنهێنی بابەتی فرەژنییە، یاسای باری كەسی لە هەرێمی كوردستان لە ساڵی 2008دا هەموار كرایەوە، لە هەموارەكەدا كۆمەڵێك مەرج وەك كۆتكردنی فرەژنی دانران، ئیتر بابەتی فرەژنی "زۆر قورس" بووە، ئەمەش وایكردووە ئەوانەی مەبەستیانە ژنی دووەم یان سێیەم بێنن دەبێ یان رێگەی خانەقین، شێخان و مەخموور بگرنە بەر، یانیش بە نهێنی كارەكە بكەن و دواتریش سەرئێشەی زۆریان دێتە رێ، وادیارە زۆربەیان میسیار وەك فریادڕەس دەبینن.
 
رزگاربوون لە لەشفرۆشی:
 
دیاردەی لەشفرۆشی لە هەرێمی كوردستان تا دێت زیاتر دەبێت، لێرە زۆربەی خەڵك بەهەر هۆكارێك بێت كە ناتوانن هاوسەرگیری ئاسایی بكەن، مەترسی كەوتنە داوی لەشفرۆشییان لەسەرە، دەكرێ لەبری پەنابردن بۆ لەشفرۆشی كە مەترسیی زۆری هەیە لەرووی تەندرووستی و ئابووری و كۆمەڵایەتییەوە، لەرووی ئایینیشەوە رێگەپێدراو نییە، دەكرێ میسیار وەك چارەسەر سەیر بكرێت، چونكە سرووشتی مرۆڤ وایە ئارەزووی هەیە، هاوكات پێویستی بە رەگەزی بەرامبەرە لەرووی هەست و سۆز و سێكسییەوە، ئەمەیش سەرەڕای ئەوەی لەشفرۆشیدا نییە و مەترسیشی زۆرە، بەڵام دەكرێ لە هاوسەرگیریی میسیاردا ئەوانەی دەست بكەوێت. 
 
میسیار وەك چارەسەر:
 
"ئەوانەی روو لەو جۆرە هاوسەرگیرییە دەكەن، هیچ دەرچەیەكی دیكەی شەرعییان نەماوە جگە لە میسیار"، ئەوە قسەی مامۆستایەكی ئایینیی ئیسلامییە كە ئەو جۆرە هاوسەرگیرییە مارە دەبڕێت، من كە بۆ نووسینی ئەو وتارە قسەم لەگەڵی دەكرد، باسی ئەوەی دەكرد بەهۆی زۆربوونی قەیرە و ژنی بێهاوسەر، هاوكات ترسیشیان لە خودا و پابەندبوونیان بە پرەنسیپەكانی ئایینی ئیسلام، خەڵكانێك هەن پەنا بۆ میسیار دەبەن، ئەوانە وەك مامۆستا ئایینییەكە پێمی گوت: لەرووی ئابوورییەوە هیچ كێشەیان نییە، خەڵكی دیندارن، بەهۆی نەمانی هاوسەر یان بە تەمەندا چوونیان ناتوانن هاوسەرگیریی ئاسایی بكەن، پێویستیشیان بە هاوسەرێكە هەست و سۆز و خۆشەویستی لەگەڵ بەش بكەن، ئەمانە وایان لەو كەسانە و مامۆستا ئایینییەكەش كردووە میسیار وەك چارەسەر و بگرە فریادڕەس ببینن.
 
ئەو مامۆستا ئایینییە نموونەی ئافرەتێكی بەمشێوەیە بۆ باسكردم: "ئافرەتێك هاتە لام سوێندی خوارد زۆر پابەندە بە ئایین و دووشەممە و پێنجشەممە بەڕۆژوو دەبێت، هیچ پێویستی بە هاوكاریی ماددی نییە، خۆی خانوو و ئۆتۆمبێلی هەیە و پێداویستی ژیانی تەواوە، تەنیا بۆشایی خۆشەویستی و رۆمانسییەتی هەیە، نایەوێ روو لە پەیوەندیی ناشەرعی بكات، لەبەرئەوە پەنای بۆ میسیار هێناوە". 
 
ئەوانەی پەنا بۆ ئەو جۆرە هاوسەرگیرییە دەبەن بەتەمەنن، یان هاوژینیان لە دەستداوە، ناشتوانن پەیوەندیی ناشەرعی ببەستن لەلایەك لەبەر ئایینەكەیان رێگەیان پێنادات، لەلایەكەی دیكە لەبەر كەسایەتی و عەیبەی كۆمەڵگە و ئەو مەترسییانەی رووبەڕوویان دەبێتەوە. 
 
میسیار بە نیمچەنهێنی:
 
لەبەرئەوەی لە رووی كۆمەڵایەتییەوە هێشتا عەیبەیە و وەك پەڵەیەكی ناشرین مامەڵەی لەگەڵ دەكرێت لە كۆمەڵگەی ئێمە، ئەوانەی پەنا بۆ ئەو جۆرە هاوسەرگیرییە دەبەن بە ئامادەبوونی شایەت و لەلایەن مامۆستای ئایینی پرۆسەی مارەبڕینەكەیان بۆ دەكرێت، بەڵام هاوسەرگیرییەكەیان بەناو خەڵك بڵاوناكەنەوە و خەڵك پێیان نازانن، زۆرجاریش بەبێ ئاگاداری سەرپەرشتیاری ئافرەتەكە ئەو كارە دەكرێت، بەڵكو شایەتەكان لەلایەن پیاوەكەوە دەهێندرێن، ئەوانیش بابەتەكە بە نهێنی لەنێوان مامۆستای مارەبڕ و هەردوو هاوسەرەكە دەهێڵنەوە، مامۆستاش لەرووی شەرعییەوە كێشەی بۆ جۆرە ئافرەتێك نییە، چونكە بەپێی شەرع ئەو ئافرەتانەی پێشتر هاوسەرگیرییان كردووە و لە كۆمەڵگەی ئێمە بە "بێوەژن" دەناسرێن خۆیان "مالك النفس"ی خۆیانن، بۆیان هەیە خۆیان ئەركی خۆیان رایی بكەن و بۆ گرێدانی گێربەستی هاوسەرگیری پێویستیان بە مۆڵەتی سەرپەرشتیار "ولی"یە و پیاوەكانیان نییە، ئەمەش سەركێشییە و ئاشكرابوونی بەدەر نییە لە دروستبوونی كێشەی كۆمەڵایەتی، بەڵام ئەگەر شەرعزانان بۆ خەڵك روونی بكەنەوە كە بابەتەكە شەرعییە و یاساشی بۆ دەربكرێت و بەشێوەیەكی ئاشكراش پرۆسەكە بكرێت، ئەوكات ئەو مەترسی و كێشانەی نابێت.
 
ئەنجوومەنی فەتوا خۆی یەكلانەكردەوە
 
ماوەیەكی زۆرە ئەنجوومەنی باڵای فەتوا لە هەرێمی كوردستان لەو بابەتە خۆی بێدەنگ كردبوو، بەهیچ شێوەیەك قسەی لەسەر ئەو جۆرە هاوسەرگیرییە نەدەكرد، دواجار رۆژی 31-08-2022 روونكردنەوەیەكی لەبارەی میسیارەوە بڵاوكردەوە، لەو روونكردنەوەدا هاتووە: "ئێمە لە ئەنجوومەنی باڵای فەتوای یەكێتیی زانایان سەرنجی موسڵمانان و هاووڵاتییان بۆ ئەو راستییە رادەكێشین، كە ئەو هاوسەرگیرییە پێچەوانەی عورفی كۆمەڵگەی كوردییه و بۆ كۆمەڵگەی ئێمە گونجاو نییە و بە پەسندی نازانین بەهۆی نەگونجانی لەگەڵ مەقاصیدەكانی هاوسەرگیری لە ئیسلامدا. هەر بۆیە داواكارین لە زانایانی ئایینی بەڕێز خۆیان لە ئەنجامدانی گرێبەستی ئەو هاوسەرگیرییە بە دوور بگرن".
 
من تێناگەم ئەو ئەنجوومەنە بۆ بەڕوونی خۆی یەكلاناكاتەوە پێمان بڵێت، "رێگەپێدراوە یان قەدەخەكراو؟" دەكرا بەڕوونی بڵێن حەڵاڵ و رێگەپێدراوە، بەڵام ئێمە وای بۆدەچین، ئینجا ئەرێ دەكرێت شتێكی شەرعی لەبەر عورفی كۆمەڵگە ببێتە ناشەرعی؟ ئەگەر دەبێتە ناشەرعی بۆ بەڕوونی پێمان ناڵێن ناشەرعییە؟
 
میسیار هاوسەرگیرییەكی شەرعی نایاساییە:
 
لە هەرێمی كوردستان یاسایەكی تایبەت نییە بۆ میسیار، شێخ ئاریان بەرزنجی، دوو جار هەوڵیداوە بە یاسایی بكات، جارێكیان لە ساڵی 2007 و جاری دووەمیش لە 2019، ئەو كە ناوی لە میسیار ناوە "هاوسەرگیریی سەردەم" رەشنووسێكی ئامادەكردووە و هەردوو جار پێشكێشی پەرلەمانی كوردستانی كردووە، لەگەڵ فراكسیۆنەكانیش قسەی كردووە، وەك ئەوەی دەیڵێت ئەوان لەگەڵ ئەوەن میسیار یاسای بۆ دەربكرێت، بەڵام لەبەر كاردانەوەی خەڵك بە ئاشكرا پشتگیرییەكەیان دەرنابڕن.
 
كێشە و گرفتەكان: 
 
ئێستا هاوسەرگیریی میسیار لە هەرێمی كوردستان ئەو كێشە و گرفتانەی هەیە:
 
شەرعی: ئەگەرچی ئەو هاوسەرگیرییە شەرعییە بەو مەرجەی بەئاشكرا بكرێت، بەڵام لە هەرێمی كوردستان تائێستا لەڕووی شەرعییەوە قسە و باسی لەسەرە، بەشێك لە مامۆستایانی ئایینی مارەی دەبڕن و بەشێكیش نا، رەنگە بەشێوازی جیاوازیش پرۆسەكە بكرێت. 
 
یاسایی: میسیار لە هەرێمی كوردستاندا یاسایی نییە، لەبەرئەوە هیچ جۆرە مافێك لەو بەیەكگەیشتنەدا پارێزراو نییە، بەتایبەت هەر منداڵێك لەو جۆرە هاوسەرگیرییە بهێندرێتە دنیا داماو دەبێت. 
 
كۆمەڵایەتی: لە رووی كۆمەڵایەتییەوە ئەو جۆرە هاوسەرگیرییە نامۆیە بە كۆمەڵگەیەكی خۆپارێز، ئەمەیش وایكردووە كارەكە زۆربەی كات بە نهێنی بهێڵدرێتەوە و نەتوانرێت لەبەر قسە و قسەلۆك و لۆمەی خەڵك بەئاشكرا بكرێت، سەرەنجامیش گرفتی كۆمەڵایەتی لێدەكەوێتەوە.

نوێترین


کاریکاتێر

وێنەهەواڵ

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.