سەرەتا/ لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

شەڕی جێندەر ئایدۆلۆجی و موحافیزكاران: لە پیترسنەوە بۆ دانا نەوزەر

پێش 4 هەفتە


حەكیم داود قەرەداغی
ماستەر لە رۆژنامەنووسی دیجیتاڵ میدیا لە زانكۆی سالفۆرد
ماستەر لە زانستی وەرگێڕان لە زانكۆی لێستەر

بەشی یەكەم

پرسیارەكان


لەم بابەتەدا ئەمەوێ وەڵامی ئەم پرسیارە بدەمەوە كە بۆچی پەیام و بەها موحافیزكارییەكان (كۆنسێرڤەتیڤ) جەماوەریان زۆرە و كاردانەوەیان گەورەیە؟ ئایا ئەمە شتێكی تایبەتە بە كۆمەڵگەی كوردی وەك ئەوەی دەبینین دانا نەوزەر دەیكات یان دیاردەیەكی جیهانییە؟ ئەم ترێند و دیاردە بەربڵاوە كە خاوەنی پشتیوانیەكی فراوانە، مرۆڤایەتی بەرەو كوێ دەبات و ئەبێ چاوەڕوانی چی بكەین؟ لە شەڕی نێوان ئایدلۆجیای جێندەر و موحافیزكاراندا كێ براوە دەبێ؟ وەك جارێك نوسەری بەریتانیانی برێندێن ئۆنێڵ پرسیاری كرد "ئەرێ هەڵكردنی ئاڵای شانازی (هاوڕەگەزبازان) بووە بە فەرز؟" ئایا ئیدی رێگەیەك بۆ گەڕانەوەی مرۆڤایەتی نەماوە، یان نەخێر شەڕەكە سەرەتایەتی و بەرەی موحافیزكاری جیهانی دەستەوسان دانانیشێت؟ ئەی  پەیوەندی جێندەر ئایدیۆلۆجی و سێكتەری دەرمان چییە؟

بۆچی بە دانا نەوزەر دەستپێدەكەم؟

نوسینەكە باسی كاك دانا نەوزەر وەك شەخس نییە. باسی بۆچوون و ئارگۆمێنتەكانیشی نییە. باسی ئەوە ناكەم كام بۆچوونی جوانە و كامە شایەنی رەخنەیە. بەڵكو باسی ئەوە ئەكەم بۆچی شەپۆلی كۆنسێرڤەتیڤ (موحافیزكار)ی جیهانی لە گەشەیەكی سەیردایە. بەڵام ناچارم لە دانا نەوزەرەوە بۆچوونەكەم بخەمەڕوو، چونكە ئێستا كاریگەرترین ڤێرژنی كوردی ئەم پرسەیە. راستە  خەڵكی دیكەش هەن بەڵام ئەو سەرقافڵەی ئەو شەپۆلەیە لە كوردستان. هیوداریشم ئەوەی كاك دانا هاوڕێمە كاریگەری لەسەر بێلایەنیم نەبێت.

زۆر كەس رەنگە بڵێن دیاردەی چی؟ دانا نەوزەریش وەك چەندینی دیكە شەپۆلێكە، ماوەیەكە و ئەڕوات. بەڵام تێگەیشتن لە وێنە گەورەكە ئەم قسەیە ئەخاتە ژێر پرسیارەوە.

 یەكەم: بێگومان دانا نەوزەر دیاردەیەكی كوردیە. خۆ مەگەر دیاردە هەر شتێك نییە كە زۆر باسكرا، زۆر بەربڵاو بوو، زۆر چەندبارە بووەوە. دووەمیش ئەوەیە كە ئەم دیاردە لە گەشەیەكی خێرای باوەڕپێنەكراودایە. هەر ئەم خاڵەش جیاكەرەوە ئەم ترێندە نوێییە كە ئێستا لە جیهاندا رۆژ بە رۆژ بەهێزتر دەبێت و بێگومان كاریگەری لەسەر ژیانی مرۆڤایەتی لە چەند دەیەی داهاتوودا  دەبێت. 

پێش هەموو شتێك ئەوانەی باسی دانا نەوزەریان كردووە یان لەرێگەی سۆشیاڵ میدیا قسەیان لەسەر كردووە (و من بینیومە)، بە بڕوای من لەروانگەیەكی ئیرەیی و حەسودی بردنەوە بووە، نەیانتوانیوە واقیعی و بێلایانەنە خوێندنەوە بۆ بۆچوونەكان و دەركەوتنی نائاسایی بكەن كە چۆن گەنجێك بە چەند مانگێك بینەرەكانی سەدان هەزار تێدەپەڕێنێ. هەر بۆیە لە چەپ و راست و تەنانەت موحافیزكارانیش تائێستا  بۆچونێكم نەبینیوە بێلایانەنە خوێندنەوەی بۆ دەركەوتنی كردبێت. 

پشتیوانانی بەها موحافیزییەكان

بۆ تێگەیشتن لە بە‌هێزی شەپۆلی موحافیزكاری، خوێندنەوە بۆ بۆچوونەكانی دانا نەوزەرەكان نامگەیەنێ بە ئەنجامێكی دروست، بەڵكو خوێندنەوە بۆ گوێگر و خوێنەرەكانیان  زیاتر ئەتوانن هاوكارمان بن . بەو مانایەی، لەڕێگەی شوێنكەوتوانی بۆچوونە موحافیزكارییەكان، ئاسانتر لە هۆكارەكان تێدەگەین. 

كەواتە سەرەتا باسی ئەوانە ئەكەین كە لایەنگری سەرسەختی ئەم شەپۆلە موحافیزكارییەن. بۆ ئەمەش باسی گوێگرەكانی كاك دانا دەكەین:

زۆرینەی ئەوانەی گوێیان لە دانا نەوزەر دەگرن بەڕای من دوو جۆرن:

یەكەمیان ئەو گەنجانەن كە باككگراوندی كاك دانایان نەخوێندۆتەوە و نەیاناسیوە. ئەم كەسانە بە دەركەوتنی لەناكاو و ڤیدیۆكانی سەرەتای زۆر كاریگەر بوون كە زیاتر باسی لایەنی خودپێشخستن، دەروونی، رێگەچارە بۆ دەرد و كێشە و ئاریشە كەسی و خێزانییەكان دەكرد. هەربۆیە زۆرینەیان ئەیانوت ئەم ئاڵتونە تائێستا لەكوێ بووە وا لەناكاو دەركەوت. بەڵام ئەمجۆرە لە بینەر و فانی كاك دانا بەم دواییانە كەوتنە پرسیاركردن لەبارەی بۆچوونە تازەكانی كە هەندێكی روانگەی سیاسی لەخۆدەگرێ و بانگەشە بۆ جیهانێكی پان ئیسلامی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەكات وەك ئەوەی لە مێژووی ١٣٠٠ساڵەیئیسلامدالەمناوچەیەدا هەبووە وەك سەردەمی عەباسییەكان و عوسمانییەكان. (لە بەشی دووەمدا لێكچوونی ئەم بۆچوونە پان ئیسلامییە بە موحافیزكاری رۆژئاوا دەبەستینەوە).

بەڵام بۆ ئەوانەی كاك دانا دەناسن دەركەوتنی لە سۆشیاڵ میدیا شۆك نەبوو، چونكە ئەیانزانی توانا مەعریفی و زمانزانی و ئەكادیمیەكانی لە ئاستێكی بەرزدایە. ئەوانەی كە ئاگاداری پاشخانی سیاسی دانا نەوزەرن و دەزانن بۆچوونەكانی لەبارەی نیشتمان، ئیسلام و دەسەڵات چۆنە. ئەم جۆرە كەسانە پرسیارەكانی گوێگرەكانی جۆری یەكەم ناكەن كە بۆچی دانا نەوزەر وەك سەرەتا باسی كێشەی كەسی و دەروونییەكان ناكات و هاتوەتە سەر رزگاركردنی قودس، دژایەتی فیكری رۆژئاوا و بانگەشە بۆ سەردەمێكی پان ئیسلام دەكات كە تێیدا موسڵمانان وەك چۆن یەك قیبلەیان هەیە یەك دەسەڵاتی دینی سێنتراڵ بە رێزگرتن لە كەمینە ئاینی و نەتەوەییەكان حكوم بكات وەك چۆن ١٣٠٠ساڵ حوكمی ئیسلامی هەندێكجار لە هیندەوە بۆ ئیسپانیا كردویەتی. 

بێگومان بەهۆی بوونی خۆی لە دەرەوە، زۆرینەی بینەرەكانی كاك دانا گەنجانی دەرەوەی وڵات بوون كە لەبەر نادادی و نەبوونی پارە و هەزار كێشە وڵاتیان بەجێهێشتبوو. ئێستا كە دانا نەوزەر دەڵێت یەعی لێبكەن و بگەرێنەوە، راستەوخۆ كاریگەری لەسەر بیركردنەوەیان لەبارەی ئەوەوە دەبێت. ئەوان دەبینن بەریتانیا و ئەڵمانیا و ئەوروپا جیاوازیان زۆرە بەراورد بە كوردستان، كەچی ئەو پێیاندەڵێ یەعی لێبكەن. ئەم جۆرە لە بینەر ئەزانن دانا نەوزەر داوای گەڕانەوەیان لێدەكات بەڵام لایان روون نییە بۆچی بگەڕێنەوە، تێناگەن باكگراوندی ئەم بانگەوازە چییە. روونتر بڵێین لەوە تێناگەن ئەوروپایەكی پێشكەوتووی دادگەر و دیموكراسی و ئازاد  بۆ بگۆڕنەوە كوردستانێكی دواكەوتووی نادادی نائازاد و نادیموكراسی. ئەوەی نایخوێننەوە ئەوەیە ئەم بانگەوازە بەشێكە لە دیسكۆرسی نوێی موحافیزكاران نەك لە كوردستان بەڵكو لە هەموو رۆژئاواشدا.

بێگومان بە خوێندنەوە و چاودێریكردنی ئەوەی لە جیهاندا دەگوزەرێ دەتوانین بڵێین ئەم شەپۆلە موحافیزكارییە كاردانەوەیە. دیاردەیەكی تازەیە و لە زۆرینەی وڵاتان بەشێوە و ئاستی جیاواز پشتیوانی گەورەی هەیە. لەداهاتووش داڕێژەری سیاسەت و ئابووری و ئاین و زۆر جومگەی دیكەی ژیانی مرۆڤایەتی دەبێت.

بەها كۆنسێرڤەتیڤەكان

بەپێی زانست بێ دروستبوونی گەردوون دەگەڕێتەوە بۆ نزیكەی ١٤ملیارساڵپێشئێستا. تەمەنی زەویش نزیكەی ٤.٥ ملیار ساڵە و ژیانی مرۆڤیش شەش ملیۆن ساڵ پێش ئێستا لەسەر زەوی دەستیپێكردوە. زانست زانیارییەكی زۆر كەمی لەبارەی ژیانی مرۆڤ هەیە لە ملیۆنان ساڵەدا هەیە، بەڵام ئەوەی لەمێژووی٣٠٠ هەزار ساڵی رابردوو ئەزانرێ ئەوەیە كە مرۆڤەكان هەمیشە زۆرینەیان موحافیزكار بوون.

واتە  قۆناغی جیاواز هەبووە بەڵام زۆرینەی رەهای مرۆڤ لایەنگری بەها موحافیزكارەكان بوون. لێرە كاتی ئەوە نییە بچینە ناو مێژوو، بەڵكو تەنیا باسی بەها موحافیزكارییەكانی ئێستا ئەكەین، كە زیاتر لەمانەدا خۆیان دەبیننەوە:

ئازادی تاك، سەروەری یاسا، ئاشتی لەڕێگەی بەهێزی، بازاڕی ئازاد، كەمكردنەوەی دەسەڵاتی حكومەت، هەروەها پاراستنی كەرامەت و شكۆی مرۆڤ و خێزان. ئەمەی كۆتاییان كرۆكی بەهاكانی موحافیزكارییە لە هەموو ئایینەكاندا. ئەم بەهایە جەخت لەسەر ئەوە دەكاتەوە پێویستە دەسەڵات شكۆی تاك و خێزان بپارێزێت و رێز لە هاوسەرگیری لەنێوان نێر و مێ بگرێت ، جەخت لە پاراستنی دامەزراوە ئایینیەكان دەكاتەوە. موحافیزەكارەكان پێیانوایە پەروەردەی منداڵ نابێ تەنیا قوتابخانە بیكات، بەڵكو دایك و باوك لایەنی سەرەكین لە بڕیاردان لە ناسنامە و ئایین و بڕیارە گرنگەكانی ژیانی منداڵەكەیان لانیكەم تا دەگاتە ١٨ساڵی.

ئەم بەهایانە هەمیشە گەردوونی بوون، زۆرینەی زۆری مرۆڤایەتی بەجیاوازی ئایین و كۆمەڵگە و بیروبۆچوون لەسەریان كۆك بووبن. ژن و پیاو هەمیشە دوو رەگەزی سەرەكی كۆمەڵگەكان بوون كە خێزانیان پێكهێناوە و خێزانیش كۆڵان و لادێ و شار و وڵات. بەڵام لەماوەی ئەم ٥٠ ساڵەی رابردوودا هەمووشتێك گۆڕا. 

چی روویدا؟

ئایدۆلۆجیای جێندەری لە سەردەمی نیولیبرالیزم و چەپەكاندا  وایكرد چیتر مرۆڤەكان دوو رەگەز نەبن، چیتر پێناسەی هاوسەرگیری ئەوە نەبێ كە ژن و پیاوێك هاوسەرگیری دەكەن. ئێستا ژن و ژن دەڵێن زەواج دەكەین، پیاو و پیاو خاوەنی منداڵن! تائێستا لانیكەم زیاتر لە ٢٠جێناوینوێكەبەئینگلیزی (پرۆناون)ی پێدەڵێن دانراون و لەزۆر شوێن كەفۆڕم پڕ دەكەیتەوە هەن. رێكخراووخەڵكیزۆرهەندەڵێن منداڵێك لەدایك بوو نابێ پێیبڵێن كچ یان كوڕ تاوەكو خۆی گەورە دەبێ و بڕیاردەدات. لە هەندێ وڵاتی وەك سكۆتلەندا گەیشتوەتە ئەوەی منداڵێكی چوار ساڵی باخچەی ساوایان ئەتوانێ بڕیاربدات لە كچەوە خۆی بكاتە كوڕ و ناشبێ دایك و باوكی ئاگاداربكرێنەوە. مندالێكی چوار ساڵ كە هێشتا دایك و باوكی پێڵاوی لە پێ دەكەن ئەتوانێ بڕیاربدات كچ بێ یان كوڕ! لە چەندین وڵات ئێستا رێگەدەدرێ هۆرمۆنی بلۆككردنی باڵغبوون بدرێ بە منداڵی هەرزەكار لە تەمەنی ١٠و١٢ساڵی. توالێت و ژوورە تایبەتەكانی ئافرەتان كەوتنە بەر مەترسی. وەك ئەوەی لە سكۆتلەندا خەریكە دەبێتە یاسا كە پیاوێك دەتوانێ بچێتە توالێتی ئافرەتان و بڵێ من ئافرەتم، كەسیش مافی نیە بڵێ تۆ خۆ دیارە ئافرەت نین. بەپێی ئایدۆلۆجیای جێندەری چیدی شێوە و تەنانەت ئەندامی زاوزێش دیاریكەری رەگەز نین بەڵكو هەموو كەسێك دەتوانێ سێڵف ئادی خۆی هەبێت و بڵێ من ژنم یان پیاو.

ئەم شەپۆلەی دژە خێزان و سروشتی ژن و پیاو لە ٢٠ ساڵی رابردووە بەخێراییەكی گەورە گەشەی كرد. ئەوەندە خێرا گەشەی پێدرا كە دەرفەت بەزانست و پزیشكیش نەدرا تاقیكردنەوە بۆ ئەو هەموو دەرمان و نەخۆشیە تازە بكەن كە بەكاردەهێنرێن بۆ ئەو منداڵ و هەرزەكارانەی بە هۆكاری جیاواز هەستی جیاوازیان بۆ دروستبووە. بۆ یەكەمجار بوو لە مێژوودا ئایدلۆجیا پێش زانستی پزیشكی بڕیار لەسەر دەرمان و چارەسەر دەدا. شتەكان لەدەست دەرچوون، هیچ سنوور و شوێنێك نەما لە خێزاندا دەستی بۆ نەبرێ. منداڵان وانەی جێندەریان لە قوتابخانەكاندا پێدەوترێتەوە. هەموو بۆنە و یادە گرنگەكان رۆژێكیان هەیە كەچی ئەوان مانگێكیان بەناوی شانازی داناوە، لۆگۆكانیان بەزۆر دەخەنە سەر جلوبەرگی ئەو یاریزانانەی ملیاران هەواداریان هەیە. كاتێك یاریزانی موسڵمان ئیدریسا گوێی رەتیكردەوە لە پاریس سانجێرمانی فەرەنسی ئاڵای هاوڕەگەزبازان لەبەر بكات، سەرۆكۆنەی زۆر كرا و لێپرسینەوەشی لێكرا. نوسەری موحافیزكار برێندان  ئۆنێڵی لەو كاتەدا بوو كە وتی: ناكرێ بەزۆر ئایدۆلۆجیای خۆت بەسەر كەسێكدا بسەپێنێ كە دەڵێ كەلتوری من دژی هاوڕەگەز-بازییە. ئایا بەڕاستی كراوەتە فەرز لەسەرمان هەموومان ئاڵا و رەنگەكانی پەلكەزێڕینە بپۆشین؟  ئەوەی بەسەر ئەو یاریزاندا هات دەرخەری ئەوەیە بەڵێ ئێستا وای لێهاتووە". میدیای جیهانی پاڵپشتیانن. تۆڕە كۆمەڵایەتیە گەورەكان برەویان پێدەدەن و هەر كەس رەخنەیان لێبگرێ بلۆك و بێدەنگ دەكرێت. گەیشتە ئاستێك بانگەشەكارانی جێندەر گۆڕین و تاككگەرایی هەموو دژەكانی خۆیان لە بەرەی موحافیزكاری و خێزان بێدەنگ كرد و هەر كەس قسە بكات بە رەگەزپەرست و هۆمۆفۆبی و دژە ئازادی ناودەبرێ. زۆرینەشیان بە یاساكانی یوتیوب و تویتەر و فەیسبووك ئەكاونتەكانیان دادەخرێن.

بەم دوو سێ ساڵەی دوایی  پرسیارێكی ئاسان و سادەی وەك ئەوەی "پێناسەی ژن چییە؟" بووە گەورەترین پرسیاری فەلسەفی بێوەڵام. مرۆڤایەتی لەو پرسیارە بەناوبانگە بێوەڵامە فەلسەفییەی كە هەزاران ساڵە دەیكات " بوون و خودا چین؟" هاتە سەر ئەوەی نەتوانێ پێناسەی ژن بكات. ئەگەر كەسێكیش جورئەتی ئەوە بكات بڵێ ئافرەت كەسێكە كە ئەندامی زاوزێی مێینەی هەیە، هەزاران چالاكوان و رێكخراوی بواری جێندەر رووبەڕووی دەبنەوە و دەڵێن تۆ رەگەزپەرست و هۆمۆفۆبیت و ئەكاونت و پەیج و پلاتفۆركانی بە داخستن دەدەن. 

كاردانەوەی كتوپڕ

ئیتر شتەكان گەیشتنە ترۆپك. مەترسی ئەم رەوتە لەناو كرۆكی رۆژئاواش هەستیپێكرا. نەك هەر ئەوانەی مەسیحی و موسڵمانن، بەڵكو ئەوانەش كە باوەڕیان بە بوونی خودا نیە بەڵام لایەنگری هەبوونی خێزانن، زانیان مەترسییەكان جدین لەسەر نەوەكانیان. چونكە  پێشتر هەر گرنگی بە هاوڕەگەزبازی دەدرا، بەڵام بەوەش نەوەستان بە چوونە نێو فیلم و پۆرنۆگرافی و تەنانەت مەنهەجی قوتابخانەكانیشەوە و دەیانەوێ ئەم ئایدۆلۆجیایەی خۆیان گەشەپێبدەن. ئەمە ئەو ساتە بوو دایك و باوكان بۆیان دەركەوت فریانەكەن منداڵەكانیان دەبنە قوربانی كۆمپانیاكانی دەرمان و ئایدۆلۆجیاكانی ترانسجێندەر. 

هەر بۆیە لە ئەنجامدا چەند ساڵێكە شەپۆلێكی پێچەوانەی موحافیزكاری دەستیپێكردوە. سەركردە و چالاكوانی كەمن چونكە ترسیان زۆرە لە بەرەنگاربوونەوەیان و ئەوەی پێدەوترێ كانسڵ كەڵچەر، بەڵام كەمی ژمارەیان واینەكردوە بچووك بن. بەڵكو بە چەند سەد كەسێك ملیۆنان فان و گوێگریان هەیە. جۆردەن پیتەرسن، كە مامۆستایەكی زانكۆیە لە كەنەدا ناسراوترین دەنگە و چەند ساڵێكە بێترس لەگەڵ ژنەكەی وڵات بە وڵات دەگەڕێن و خەڵك هۆشیار دەكەنەوە، بەڵام زۆری دیكەش هەن وەك جەی كەی رۆڵینگ نووسەری بەناوبانگی هاری پۆتەر، رێكخراوەكانی وەك تێرنین پۆینت یو ئێس ئەی، رۆژنامەنووسە دیارەكانی وەك تەكەر كارلسن، پیەرس مۆرگەن، مات وۆڵش، و كەسە دیارەكانی جووش وەك بێن شاپیرۆ، ئەكتەرەكانی وەك ركی جێرڤەیس و درەیك بێڵ، هەروەها ئەندرو تەیت كە ئێستا لە هەموو سۆشیاڵ میدیاكان قەدەغەكراوە. ئەمانە و چەندینی دیكە كەوتونەتە بەرەنگاربوونەوەی ئایدۆلۆجیای جێندەر و هەرچەند ژمارەیان زۆر نییە بەڵام خاوەن جەماوەرێكی گەورەن. سنورەكان هێندە تێپەڕێندران لە هەندێك شوێنی وەك سكۆتلەندا كە تەنانەت ئەوانەی جێندەری خۆیان گۆڕیوە دژی یاسا نوێیەكانن لە قوتابخانەكان لەوانەش دێبی هایتن. هەر لەنێو ترانسجێندەرەكاندا ئێستا رەوتێك هەیە بەناوی دی-ترانس، واتە گەڕانەوە و پەشیمانبوونەوە لەوەی رەگەزی خۆیان گۆڕیوە، ئەمانە دەستیانكردوە بە هۆشیاركردنەوەی گەنجان لە مەترسیە پزیشكی و دەروونییەكانی ئەم بزنسە گەورەیەی بواری  دەرمان.

گەشەكردنی خێرای ئایدۆلۆجیای جێندەر و گەیشتنی بە منداڵ وایكرد حزب و گروپە موحافیزكار و راستڕەوەكان بەرامبەر چەپ و لیبراڵەكان لە هەموو دونیا بێنە سەر خەت. ئەوان دەڵێن چیتر رێگەنادەین بە سەدان رێگە بچنە مێشكی منداڵەكانمان، ناتوانین هیچ بكەین بەرامبەر میدیا و سینەما و فیلم و سۆشیاڵ میدیا، بەڵام رێگەنادەین ئەم ئایدلۆجیایە ببەنە قوتابخانەكان.  ئیتر سەردەمی شەرم نەما، ئێمە بە شانازیەوە بەرگری لە خێزان و دین و كەلتور و بەها سروشتیەكانی رابردوو دەكەین. بۆ نمونە لە بەریتانیا بانگەشە بۆ بەها ڤیكتۆركانی سەدەی نۆزدە لە ئاستێكی بەرزدایە. هەر بۆیە دۆزینەوەی بانگەشەكارانی ئەم بەها موحافیزكارانە ئێستا لەئاستی سیاسیشدا ئاسانە. بۆ نمونە:

سەركەوتنی ترەمپ لە ئەمریكا لە ٢٠١٦و ئێستاش مانەوەی وەك بەهێزترین كاندیدی سەرۆكایەتی رونترین بەڵگەیە كە گەلی ئەمریكا چی دەوێ. ئەگەر ترەمپ-یش نەبێتە كاندید ئەوا  بە ئەگەری زۆر حاكمی فلۆریدا دێ سانتێس دەبێت، كە ئەویش پیاوی خێزانە و سێ منداڵی هەیە و زۆر دژی ئەجێندای جێندەریە. لە وەڵامی بڕیارێكی جۆ بایدنی دیموكرات بۆ رەخساندنی ئاسانكاری ترانسجێندەر لە قوتابخانەكان، ویلایەتی فلۆریدا دەڵێت "تەمەڵانە دانانیشین بۆ جێبەجێكردنی بڕیاری دامەزراوە فیدراڵییەكان كە دەیانەوێ ئەجێندای جێندەری و سێكسی بەسەر قوتابخانەكانی فلۆریدا بسەپێنن، ئەو شتانە تەندروستی و سەلامەتی و خۆشگوزەرانی قوتابیانمان دەخەنە مەترسی". لە بەریتانیاش زۆر كەس دەڵێن موحافیزكاران ١٢ ساڵە خراپترین حكومڕانن و شایەنی ئەوە نین لە دەسەڵات بن بەڵام بەشێك لەخەڵك تەنیا لەترسی ئەجێندا جێندەرییەكانی چەپ هەر لەگەڵ موحافیزكارانن. 

مێلۆنی لە ئیتاڵیا

جگە لە رووسیا، لە ئەوروپاش  چەند وڵاتێكی وەك هەنگاریا زۆر دژی ئەم رەوتەن. ئیتاڵیاش بوە دوایین نمونەی بەهێزبوونی بەرەی موحافیزكار لەم بوارەدا. ژنە سەرۆكوەزیرانی نوێی ئیتاڵیا، جیرۆجیا مێلۆنی، كە راستڕەوێكی توندی دژە كۆچبەر و چەپە سەركەوتێنكی گەورەی بەدەستهێنا، زۆر بەڕوونی مانیفێستی ئەم شەپۆلە موحافیزكاریەش لە ئەوروپا دەكات. قسەكانی ئەم ژنە كۆی پرۆسەكەمان بەڕوونی دەخاتە بەردەست.

مێلۆنی باس لە گرنگی خێزان دەكات و دەڵێت "ئەوەی شەرم دەكات ئێمە نین،  بەڵكو دەبێ ئەوانە شەرم بكەن كە پشتیوانی ئەوە دەكەن رەحمی ئافرەت بدرێ بە كرێ، لەباربردن لە سكی نۆ مانگیدا هەبێ، قەدەغەی گەشەی باڵغبوونی منداڵان لە ١١ساڵیدا جێبەجێ بكرێ. رەخنەمان لێدەگرن كە دەمانەوێ ئازادی ئافرەت سنوردار بكەین، گوایە ئەمانەوێ لە ماڵەوە بن و ئوتو بكەن. نەخێر من تاكە سەركردەی ژنم لەم ئاستەدا لە ئیتاڵیا. بەڵام ئێمە دەمانەوێ ژنان ئازادیش بن ئەگەر بیانەوێ ببنە دایك، ئازاد بن كە كار ناكەن و ئەگەر نەشیان كرد لە برسا نەمرن. ئێمە بەرگری لە ژن و خێزان دەكەین، پارە بۆ كۆرپە دەبڕینەوە، پارە بە ئەوانە دەدەین منداڵیان دەبێت چونكە هەموو كۆمەڵگە سوودمەند دەبێت. كەمی  رێژەی لەدایكبوون گەورەترین مەترسی سەر ئەوروپایە. من بڕوام بە خێزانی گەورەیە. دەبێ حكومەت گەشە بەو خێزانانە بدات لەسەر بنەمای هاوسەرگیری دروستبوون. ئەوەی هاوسەرگیری نەكردوە نابێ هەمان بڕە هاوكاری هاوسەرەكانی هەبێت. ئەمە كرۆكی قسەكەی منە. من باوەڕم بە كۆمەڵگە و خێزانە. بەڵێ من باوەڕدارم بەڵام ئەم قسانە لە روانگەی دینەوە ناكەم، بەڵكو لە روانگەی عەقلانیەتی عەلمانیی ئەیكەم. بۆچی دادگاكان منداڵ لە دایك و باوك دەسەننەوە و دەیدەن بە دوو پیاو؟ هیچ دادگا و كەسێك لە دایك و باوكی منداڵێك زیاتر باشەی منداڵەكە نازانێ. ئەم جینۆسایدەی مەسیحیەت بۆ؟ تكایە وەڵامێك؟ بۆچی خێزان كراوە بە دووژمن؟ بۆچی هێندە مەترسیدار كراوە؟ لەراستیدا تەنیا یەك وەڵام بۆ ئەم پرسیارانە هەیە، ئەویش ئەوەیە هەرچی پێناسەی ئێمە  دەكات كراوە بە دوژمنمان. ئەوانە دەیانەوێ ئێمە شوناسێكی نیشتمانی و ئایینیمان نەبێ بۆیە هێرشدەكەنە سەری. هێرشدەكەنە سەر رەگەزی مرۆڤ و شوناسی خێزان. نابێ من خۆم بە مەسیحی و ئیتاڵی و ژن و دایك بناسێنم، نا، بەڵكو (ئەوان دەڵێن) دەبێ ببمە هاووڵاتی ئێكس، جێندەری ئێكس، دایبابی ژمارە یەك، ژمارە دوو، ئەبێ ببمە ژمارەیەك. چونكە ئەو كاتەی من دەبمە تەنها ژمارەیەك، هیچ شوناس و پاشخانێكم نامێنێ، ئەو كاتە دەبمە باشترین كۆیلە بۆ بەردەم رەحمەتی قومارچیانی پارە. دەبمە باشترین كڕیار (موشتەری). هەر لەبەر ئەوەشە ئەمەی ئێمە دەیكەین هێندە ترساندوونی، چونكە نامانەوێ ژمارە بین".

پەیوەندی بازاڕی دەرمان و جێندەر

رەنگە ئێستا بپرسی، باشە كە زۆربەی مرۆڤەكان دژی ئایدۆلۆجیای جێندەرین و زۆرینەش پێیانوایە لە كۆتاییدا ئافرەتان دەبنە گەورەترین قوربانی ئەم ئایدۆلۆجیایە، كەواتە بۆچی ئەوەنە پەرەی پێدەرێت؟ بۆچی میدیاكان بەردەوام باسیان دەكەن؟ بۆچی لە ساڵێكدا مانگێكی تەواو دیاریكراوە بە ئەوان؟ هەر كەس دژیان قسە بكات بێدەنگ دەكرێت؟ چی لە پشت ئەم ئایدۆلۆجیاوەیە كە بەبێ ئەوەی سەر بە هیچ ئایین و فیكرەیەك بێت، لەلایەن دەستەبژێرێكەوە بەو شێوە فراوانە لە هەموو شوێنێكەوە پشتیوانی دەكرێ و منداڵانی تەمەن چوار ساڵیش لە دەستیان سەلامەت نین؟

وەڵامەكەی  لەوە ئاسانترە چاوەڕوانی دەكەیت. چونكە دوای بازرگانی چەك كە گەورەترین قازانجی هەیە و هەرگیز كۆتایی نایەت، دەرمان و تەندروستی دووەم بزنسی گەورەی جیهانین. كۆمپانیا زەبەلاحەكانی پزیشكی و دەرمان ملیاران دۆلار كۆدەكەنەوە بە فرۆشتنی دەرمان و ئەنجامدانی نەشتەرگەری بۆ ئەوانەی بە حساب كێشەی جێندەریان هەیە. ئەمە رۆژ بە رۆژ گەورەتریش دەبێت، چونكە ئەوانەی دەبنە قوربانی ئەم ئایدۆلۆجیایە تاوەكو كۆتایی تەمەنیان دەیان نەشتەرگەری و دەرمانیان پێویستە. هەر بۆیە تا موشتەری زیاتر بێت، قازانجی ئەوان زیاترە. لەمەشدا سەركەوتنی گەورەیان بەدەستهێناوە. بۆ نمونە ساڵی ٢٠١٢ نزیكەی ٢٥٠ منداڵی خوار ١٨ ساڵ نێردراون بۆ ئەو نەخۆشخانەیەی كە لە لەندەن تایبەتە بەو كەسانەی دەڵێن دەیانەوێ رەگەزیان بگۆڕن، بەڵام بەهۆی بانگەشەی فراوانی ئەم كەس و رێكخراوانە لە قوتابخانەكان و فیلم و سۆشیاڵ میدیاكاندا لە ساڵی ٢٠٢١ ژمارەكە گەیشتوەتە پێنج هەزار منداڵ كە رەوانەی هەمان نەخۆشخانە كراوان بۆ چارەسەر! هەر بۆیە وەزارەتی تەندروستی بەریتانیا بڕیاریداوە پێداچوونەوە بەو پرسەدا بكات و رێگەنەدات چیتر هەر منداڵێك باسی جێندەری كرد بخرێتە ژێر نەشتەرگەری و دەرمان، بەڵكو سەرەتا بنێردرێتە لای پزیشكی دەروونی و كۆمەڵێك ریكاری دیكە و پرۆسەكە دوابخرێ بۆ ئەو كاتەی كە تەمەنی دەگاتە ئاستێك لەو بڕیار گەورەیە پەشیمان نەبێتەوە. 

مێلۆنی لە ئیتاڵیا دەڵێت "ئێمە بەرگری لە بەهاكانی مرۆڤایەتی دەكەین. حەزیان لێیەتی یان نا، ئەمە لای ئێمە پیرۆزە. ئێمە بەرگری لە خودا، خاك و خێزان دەكەین". 

"خودا، خاك و خێزان"، رەنگە بڵێی ئەم سێ دروشمە ئاشنان، دانا نەوزەر زۆر باسیان دەكات. ئەی باشە نابێ بپرسین چۆن دروشمەكانی جۆرجیا مێلۆنیەكی راستڕەوی دژە كۆچبەری موسڵمان لە ئیتاڵیا هەمان دروشمی گەنجێكی موحافیزكاری موسڵمانی كوردە لە كوردستان؟ بۆچی لە ئەوروپیەكی سیكۆلارەوە، لە ئەمریكیەكی پاشخان لیبرالەوە، تا دەگاتە مەسیحییەك لە رووسیا و موسڵمانێك لە عەرەبستان و كوردستان، هەموویان هاوسەنگەرن دژی ئایدۆلۆجیای جێندەر؟

بێگومان لە زۆر بنەمادا كۆكن، بەڵام شەیتان لە تەفاسیلدایە. لە بەشی دووەمدا باسی ئەوە ئەكەین لە كوێدا ئەم شەپۆلە موحافیزكاریانە لە یەكدی جیادەبنەوە،  لە كوێدا گرنگە هەبن و لە كوێشدا ئەگەر هەیە ببنە مەترسی بۆ سەر یەكتر و مرۆڤایەتیش. 

نوێترین


کاریکاتێر

وێنەهەواڵ

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.