سەرەتا/ لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

مێگەرایی ئیسلامی

پێش 2 هەفتە



د. نەرمین عوسمان

توێژەرە مێگەراكان دەڵێن: مێگەرایی لە رۆژئاوا و لە كۆتایی سەدەی نۆزدەوە و سەرەتای سەدەی بیستەمەوە وەك پەرچەكردارێك بۆ سیستمی پاتریاركی (باوكسالاری)ی پەیدا بووە، كە لەناو كولتوورەكاندا رەگی داكوتاوە و وێنایەكی نەرێنیی بەرانبەر بە ژن دروست كردووە و لەوێشەوە كاریگەریی راستەوخۆی بەسەر واقیعی كۆمەڵگەدا سەپاندووە بە جیاكاری دژ بە ژن و بەكەمسەیركردنی تواناكانیان و زەوتكردنی مافەكانیان، هەروەها لە سەردەمی سەرمایەداریدا چەوساندنەوەی ئابووریی قورستر بووە.

بەپێی قۆناغە زەمەنییەكان و داواكارییەكان، چەندین شەپۆلی بزووتنەوەی مێگەرایی هەبوون و هەن. لە روانگەی توێژەرەكانەوە؛ چەمكی مێگەرایی، چەمكێكی نوێیە، لە وڵاتانی رۆژئاوا لە كۆتایی شەستەكان و سەرەتای حەفتاكانەوە هاتووەتە كایەوە و بەكار هاتووە. وەك لە بابەتەكانی تردا باسمان كردووە، بەپێی بزووتنەوەكان لە قۆناغە جیاجیاكاندا، داواكارییەكان و روانگە و رەوتەكان جیاوازییان هەبووە، بەڵام هەموویان لەسەر نەهێشتنی چەوساندنەوە و بەدەستهێنانی مافەكان كۆك بوون.

مێگەرایی و پاش مێگەرایی (Feminism – Postfeminism) چ وەك فەلسەفە یاخود تیۆر، یان بزووتنەوە، ئەگەر لە رۆژئاواش سەری هەڵدابێت، بەڵام سنوورەكانی بڕیوە و گەیشتووەتە وڵاتان بە كولتوور و پێشكەوتنی جیاواز بە بەراورد لەگەڵ وڵاتانی رۆژئاوا و تا رادەیەك لەو وڵاتانەدا خۆی رێك خستووە و گونجاندووە.

بزووتنەوەكانی مێگەرایی و بۆچوونەكانیان، تووشی گەنگەشە، رەخنە و پشتیوانیی بوونەتەوە و پەرچەكرداری زۆریان لێ كەوتووەتەوە، بەتایبەتیش لە وڵاتە ئیسلامییەكاندا. لەگەڵ ئەم هەموو رەخنانەش، مێگەرایی ئیسلامیی پەیدا بووە و 30 ساڵ تەمەنیەتی، كە لەلایەن كۆمەڵێك چالاكوانی وڵاتە ئیسلامییە جیاوازەكانەوە هاتووەتە كایەوە.

مێگەرا ئیسلامییەكان خوێندنەوەیەكی ئیسلامییانەی سەردەمیانەیان هەیە و پشت بە هەردوو كۆڵەكەكەی ئیسلام (قورئان و سوننەت) دەبەستن، بەوەی پیاچوونەوەیەكی رەخنەگرانە بۆ تەفسیرە كلاسیكییەكان بكرێت كە پێشتر كراون و هەبوون، چونكە تەنیا لەلایەن پیاوان و لە روانگەی پیاوسالارییەوە تەفسیر كراون و دەڵێن: ئەو تەفسیرانە موقەدەس نین و دەتوانرێت رەخنەیان لێ بگیرێت و لە روانگەیەكی مێییانەوە سەیر بكرێن. هەروەها پشت بە وتەكان و بۆچوونەكانی پەیامبەر دەبەستن لە رووی دادپەروەری و پێگەی ژن لای ئەو.

هەرچەندە مێگەرایی ئیسلامی وەك هەموو بزووتنەوە مێگەراییەكانی رۆژئاوا پرس و ئایدۆلۆژیای جیاوازیان هەیە، بەڵام هەموویان لەژێر چەتری مێگەرایی ئیسلامیدا كار دەكەن و ئایینی ئیسلام مەرجەعیانە.

هەموو گرووپەكانی مێگەرایی ئیسلامی هاوبەشن لە جۆری داواكارییەكانیاندا، كە جگە لە یەكسانیبوون لە نێوان هەردوو رەگەز، داواكارییەكانیان بریتین لە:

-        رەتكردنەوەی فرەژنی.
-        یەكسانیی لە میرات بۆ نێر و مێ.
-        ئەنجامدانی نوێژەكان بە تێكەڵی (ژن و پیاو) بەیەكەوە.
-        ژن بۆی هەیە ئیمامی نوێژ بێت (پێشنوێژی بكات).

مێگەرا ئیسلامییەكان تووشی رەخنەی توند و بەرهەڵستی دەبنەوە و بەشێك لە پیاوە ئایینییەكان دەڵێن: مێگەرایی ئیسلامیی نییە، بەڵكوو بزووتنەوەیەكی رۆژئاواییە و دەیانەوێت بەرگی ئیسلامیی لەبەر بكەن و بەدوای تەفسیردا بگەڕێن بۆ پشتیوانی لە بۆچوونەكانیان.

زۆرن ئەو چالاكوانە ژنانەی كە باوەڕیان بە تیۆری مێگەرایی ئیسلامی هەیە و هەوڵیان لەپێناویدا داوە، لەوانە: فاتمە مورنیسی، ئامینە ودوود، ئومەیمە ئەبوبەكر، ئەسما بارلاس... و چەندینی تر. 

یەكەم جار چەمكی مێگەرایی ئیسلامی لە گۆڤاری (زنان) لە ساڵی 1992 لە ئێران بەكار هاتووە، كە شەهلا شیركەت سەرپەرشتی دەكرد و یەكێكە لە ژنە چالاكەكانی ئەو بوارە.

هەرچەندە ئەو چەمكە لە نەوەدەكانی سەدەی رابردووەوە بەكار هاتووە، بەڵام بزووتنەوەی ژنان لە كۆمەڵگە ئیسلامییەكاندا لە سەدەی حەڤدەوە دەستی پێ كردووە، بۆ نموونە؛ نووسەری میسری عائیشە تەیمور (1840 - 1902)  وتارەكانی هەم مۆركی مێگەرایی و هەمیش مۆركی ئیسلامییان پێوە دیارە.

نوێترین


کاریکاتێر

وێنەهەواڵ

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.