سەرەتا/ لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

چۆن پێغەمبەری ئیسلام بێنینەوە ناو مێژوو؟

20/09/2017


شوان ئەحمەد

لەئەفسانەوە بۆ مێژوو:
بەرلەمردنی بەماوەیەكی كەم، نوسەر و ڕەخنەگری بەناوبانگی تونسی "عەفیف ئەلئەخزەر"، توێژینەوەیەكی گرنگ بەناوی (لە محەمەدی ئیمانەوە بۆ محەمەدی مێژوو)دەنوسێت ‌و پاش لەدنیادەرچونیشی، (خانەی جەمەل) لەساڵی 2014 لەدوتوێی كتێبێكدا چاپی دەكەن.

 

وەك ڕەخنەگرێكی بوێر و سەربەگۆبەن، ئەم توێژینەوەشی وەك تێكڕای نوسین ‌و هەڵوێستەكانی دیكەی لەژیاندا، ڕسك‌ و سەركێشی زۆری پێوەدیارە، چونكە دوای بابەتێك كەوتووە كە پەیوەندی بەكارەكتەر و ژیاننامەی پێغەمبەری ئیسلامەوە هەیەو دواكەوتنی ئەو بابەتەش، بەو دیدە ڕەخنەیی‌ و مێژووییەوە (لەسەرەتای هاتنی ئیسلامەوە تا ئەمڕۆ)، كاری نەكردە بووەو یەكێكە لەو زۆن ‌و مەسەلە یاساغانەی كەم كەس وێراویەتی پێی تێبخات ‌و قسەی لەبارەوە بكات.

 

ئامانج لەنوسینی ئەم توێژینەوەیە ئەوەيه پێغەمبەری ئیسلام لەدەستی خورافات دەربێنێ‌‌ و بێگەڕێنێتەوە ناو مێژوو

ئەڵبەتە ئەوەش بۆخۆی پرۆسەیەكی زەحمەت‌ و مەترسیدارەو لەقكردنی ئەو قەناعەت ‌و وێنە میتامێژوییەیە كە بەدرێژایی تەمەنی ئیسلام، لەخەیاڵدانی موسڵماناندا چەسپیووەو بۆتە ڕاستییەكی حاشاهەڵنەگر.

 

شایەنی باسە شەش حەوت ساڵێك بەرلەو هەوڵەی "عەفیف ئەلئەخزەر"، نوسەر و وەرگێڕی سوری "جۆرج ترابیشی" بەجۆرێکی دیکە توخنی ئەو بابەتە كەوتووەو بەنوسینی كتێبی (موعجیزە یان خەفتانی ئەقڵ لەئیسلامدا)، ویستویەتی نیشانی بدات كەچۆن محەمەد وەك كارەكتەرێكی مێژوویی لەپەیامبەرێكی بێ‌ موعجیزەوە، وەرگۆڕاوەو بۆتە پەیامبەرێكی خاوەن سێ‌ هەزار موعجیزەو مێژویەكی پڕ لە ئەفسانە و خورافاتی بۆ دروستكراوە.

 

مەبەستی هەردوو نوسەر لەو دوو كتێبەیدا ئەوەیە محەمەد وەك پەیامبەرێك لەنێو ئەفسانەكان بێننەدەرێ‌‌ و لەمیتامێژووەوە دایبگرنە خوارێ‌‌ و بیهێننەوە ناو مێژوو.
بێگومان سۆراخكردنی محەمەدی مێژوش بۆ ئەوەیە، لەودیو وێنەی ئەو محەمەدە گریمانكراوەی نوسەرانی سیرە و خەیاڵدانی زۆربەی زۆری موسڵمانان مەزندەی دەكەن، دەستمان بەمحەمەدی ڕاستەقینە بگات بەپێودانگەكانی زانستە هاوچەرخەكانی ئایین. وەكی "عەفیف ئەلئەخزەریش" باسی دەكات، ئەوە بۆخۆی كارێكی ئاسان‌ و مسۆگەر نییە. بەڵام چاریش نییە هەردەبێت بیكەین، بۆخاتری ئەوەی ئەو محەمەدە بدۆزینەوە كە لەمێژوودا ژیاوەو وەک ئەوەی لەساڵی (570بۆ 632) لەمەككە و مەدینەدا گوزەراندویەتی.
بیركردنەوەی پڕ لە خورافیاتی ئیسلامیش بگۆڕێت بەرەو ئەقڵانیەتی زیاتر و ئەقڵانیەتێكی ئایینی مۆدێرن
نوسەری كتێبی (لەمحەمەدی ئیمانەوە بۆ محەمەدی مێژوو)، وەك هەردوو هاو نیشتمانیەكەی (عەبدولوەهاب موئەدەب ‌و عەبدولمەجید ئەلشەرەفی)، پێیوایە ئیسلام لەئەمڕۆدا دینێكی نەخۆش‌ و دەردەدارەو نیوەی چارەسەریش، دەست نیشانكردنی دەردەكەیە. هەنگاوی سەرەتاش بۆ ئەو پرۆسەیە ئەوەیە، دەست بەبیركردنەوەیەكی قوڵ ‌و شێلگیرانە بكەین لەمحەمەد و لە قورئان.

هەنگاوێكی لەو جۆرە نەك هەر تێگەیشتنمان لەسەر پەیامبەری ئیسلام‌ و قورئان‌ و فەرموودە دەگۆڕێت‌ و وامان لێدەكات بەجۆرێكی دیكە لەئیسلام وەك ئاینێكی یەكتاپەرستی تێبگەین، بەڵكو لەباریشیدایە بیركردنەوەی پڕ لە خورافیاتی ئیسلامیش بگۆڕێت بەرەو ئەقڵانیەتی زیاتر و ئەقڵانیەتێكی ئایینی مۆدێرن، ئەو ئەقڵانیەتەی لە ئێستادا بۆتە مۆدێلی دینداری‌ و بۆ سەدەی بیست ‌و یەك دەست دەدات.


كەواتە ئەو ئەقڵانیەتە گرنگی خۆی هەیە، بۆ تێگەیشتن لە پەیامبەری ئیسلام‌ و تێكستە نوسراوەكەی كە قورئانە بە دوور لە خورافات. بەشێكی زۆری دواكەوتوویی موسڵمانان لەڕوی مێژوییەوە، دەگەڕێتەوە بۆ ئەو وڕێنە ئایینیەی فێری بوون ‌و كۆتیكردن‌ و پرسیار و بیركردنەوەی تێدا كوشتن. 

 

قوتاركردنی محەمەدی مێژوو لەدەست محەمەدی میتۆلۆژیا وەك "عەفیف ئەلئەخزەر" دەڵێت، تەنها لەڕێی بەرهەمهێنانی گوتارێكی مەعریفیەوە دەبێت لەبارەی پەیامبەری ئیسلامەوە، ئەوەشمان لەمیانەی شرۆڤەكردنی قورئانەوە  بەزانستی دەرونشیكاری دەسگیردەبێت. بەكورتیەكەی ئەوەی ئەو دەیەوێت لەڕێی توێژینەوەكەیەوە كاری بۆبكات ئەوەیە، پەی بەنەست‌ و هەستی محەمەد بەرێت ‌و لەبەرڕۆشنایی زانستە هاوچەرخەكانداو بەتایبەتیش دەرونشیكاری، ئاشنای كەسایەتی ‌و ڕۆڵی مێژوویی ئەو بێت.


ڕەنگە زۆرێك لەم هەوڵە تازەیەی "عەفیف" ئەلئەخزەر" جاڕس بن‌ و بكەونە پرتەو بۆڵەو بڵێن ئێمە بەدرێژایی مێژووی ئیسلام، كتێبەكانی سیرەو نوسەرانی سیرە وێنەی پەیامبەر و گوزەران‌ و وردەكاریەكانی ژیانیان بۆ گرتوین ‌و بەردەستیان خستوین، ئیتر چ پێویست بەوە دەكات دەرگایەكی دیكە بەسەر ئەو مێژووەدا بكەینەوە‌و بكەوینە سەركێشانی وێنەیەكی دی كە دوور و نزیك ناچێتەوە سەر وێنە باو و تەقلیدیەكەی سیرەنوسان. 
ئەوەی ڕاستی بێت هەریەك لە "ترابیشی‌ و عەفیف ئەلئەخزەر" ڕێك ‌و ڕاست قەناعەتیان وایە، ئەو باس‌ و خواسانەی سەبارەت بە پەیامبەری ئیسلام هاتووە لە كتێبەكانی سیرەدا، لای (ئیبن هیشام ‌و ئەبو حەسەنی ماوردی‌ و قازی عەیاز و ئیبنولكەسیر و حەلەبی ‌و خوسەیبی‌ و... كێ‌ ‌و كێ‌)، هەر هەموویان سەر بەمیتامێژون‌ و لەفەلەكی میتامێژوودا دەسوڕێنەوە.


ئاشكراشە میتامێژو و بەگشتی، مێژوو ملكەچی حەتمیەتێكی نامێژویی دەكات‌ و ڕێگە بەوە دەدات، یەزدان دەستوەربداتە ناو وردەكاریەكانی مێژووەوە. هەر ئەو دەستوەردانە ئیلاهیەشە وادەكات، مرۆڤەكان بگەیەنێتە ئاستی قارەمان‌ و شێوە خودایەك ‌و بەدووربن لە هەموو گوناه‌ و هەڵەكارییەك. 
نوسەرانی سیرەش بەو جۆرە مامەڵەیان لەتەك محەمەددا كردووە، نەك هەرلەكاتی لەدایكبوونیەوە، بەڵكو لەو ئانوساتەشەوە كە لەسكی دایكیدا بووە. بۆیە لەڕیزی مرۆڤ دەریدێنن ‌و دەیگەیەننە ئاستی ئەو بونەوەرانەی، قەدەر بۆ لە ئەستۆگرتنی پەیامبەرێتی دەستنیشانیان دەكات، تەنانەت بەرلەوەشی خۆبەخۆی ڕایبگەیەنێت كە ئەو پەیامبەرەو پەیامێكی ئاسمانی پێیە. كەوابێ‌ ئەو شتانەی دەچنە بازنەی میتامێژووەوە، سەر و كاریان لەگەڵ مێژوودا نامێنێ ‌‌و دەست‌ و پەنجە لەگەڵ میتۆلۆژیا و ئەفسانەدا نەرم دەكەن.


محەمەد وەك كارەكتەرە مێژووییە گەورەكانی دنیا، سەرەتا كەسێكی مێژووییە، بەڵام لەبەرئەوەی خودئەڤینی دەستەجەمعی كوشتەی میتامێژووە، دەستبەجێ‌ دەیگۆڕن بۆ كارەكتەرێكی میتۆلۆژی‌ و دەكەونە داتاشینی ئەفسانە لەسەری
لێرەوەیە "جۆرج ترابیشی" نوسینی ئەو كتێبەی خۆی تەرخان دەكات بۆ ئەوەی بزانێت، چۆن چۆنی محەمەد لەپەیامبەرێكی بێ‌ موعجیزەوە، بوو بە پەیامبەرێكی خاوەن سێ‌ هەزار موعجیزە. شایەنی باسە "عەفیف ئەلئەخزەر" پێداگیری دەكات لەسەر ئەوەی كە بەئەفسانەكردن قەدەری زۆرێكی زۆر لەكارەكتەرە مێژووییەكانە، بەتایبەتی پێغەمبەران ‌و پێغەمبەری ئیسلامیش لەو حاڵەتە بەدەرنەبووە.


هەربۆیە وەك لەسەرەتای ئەم نوسینەشدا  ئاماژەمان پێداوە، خۆرهەڵاتناسی بەناوبانگی فەرەنسی "مەكسیم ڕۆدنسۆن" لەشوێنێكدا دەڵێت: (تەواوی ئەو شتانەی بەشێوەیەكی مێژویی دەربارەی محەمەد نوسراون، گەر كۆیان كەینەوە لەلاپەڕە و نیوێك زیاتر نابێت‌ و ئەوەی تری كەهەیە ئەفسانە و میتامێژووە). كەوابێ‌ ئەو توێژەرەی لەئێستای سەدەی بیست ‌و یەكدا دەیەوێت بەدوای محەمەدی مێژوویدا بگەڕێت، ئەو كارەی چۆن بۆ مەیسەردەبێت؟ چۆن دەتوانێت ئەو پەیامبەرە لەژێر باری ئەو هەموو ئەفسانەیەدا دەربێنێ ‌‌و ئەو وێنەیە لەخەیاڵدانی ملیارێك موسڵماندا بسڕێتەوە؟ چۆن دەتوانێت بەتەنها بە لاپەڕەونیوێكەوە كە بەشێوەیەكی مێژویی دەربارەی كەسایەتی محەمەد نوسراوە، ئەو دابڕانە ئیپستمۆلۆژیە گەورەیە لەمێژووی ئیسلام‌ و لەزەینی مرۆڤی موسڵماناندا دروستبكات؟


"عەفیف ئەلئەخزەر" دەستبەجێ‌ وەڵام دەداتەوەو دەڵێت: (لەو پرۆسە دژوارەدا ئەوەی كۆمەكم پێدەكات‌ و ژێدەری یەكەمینمە، قورئانە. خوێندنەوەی قورئان بەشێوەیەكی تایبەت ‌و زۆر تازە، وەك ئەوەی بایۆگرافیای پێغەمبەری ئیسلام بێت. چونکە بەبڕوای من قورئان ناخودئاگای محەمەدەو بۆ دەست ڕاگەیشتنیشمان بەناخ ‌و دەرونی ئەو پەیامبەرە، پێویستە وەك دەرونشیكارێك كۆدی یەك بەیەكی ئایەتەكانی قورئان بكەینەوە. ئێمە تەنها لەڕێی (6236)ئایەتەوە، دەتوانین بەناخی كەسایەتی محەمەددا شۆڕبینەوە و بیناسین. ئەوەش بۆخۆی سەفەرێكی هەم پڕچێژ و هەم قورس‌ و تاقەت پڕوكێنیشە).


ئەفسانەسازانی ناو مێژووی ئیسلام:
یەكێك لەو پرسیارە ڕوگیرانەی لەژیانیدا ڕوبەڕووی پێغەمبەری ئیسلام بۆتەوەو دواتریش بەرۆكی موسڵمانان‌ و شوێنكەوتوانی محەمەدی گرتووە، ئەوەبووە (چۆن دەبێت محەمەد پێغەمبەربێت، بەڵام خاوەن هیچ موعجیزەیەكیش نەبێت؟).
موسڵمانان بەدرێژایی مێژووی خۆیان‌ و بۆ دەرچوون لەو ڕوگیریە، پەرچەكردارێكی نێرڤۆسیانەیان نواندووەو كەوتونەتە هۆنینەوەو دروستكردنی لێشاوێك لە موعجیزە لەسەر پێغەمبەرەكەیان. نەك تەنها بۆ ئەو ماوەیەی لەژیاندابووە (570-632)، بەڵكو بۆ ئەوكاتانەشی كۆرپەلەبووەو هەروەها بۆ ساتەوەختی پێش دروستكردنی جیهانیش لەلایەنە یەزدانەوە.

 

"عەفیف ئەلئەخزەر" قورئان بەدیكۆمێنتێكی پزیشكی زۆر ڕاستگۆ دادەنێت، دەربارەی هەست‌ و نەستی پێغەمبەری ئیسلام ‌و پێیوایە، كەم تا زۆرێك بە دان پێدانانەكانی"ژان ژاك ڕۆسۆ" دەچێت‌و تەنانەت هەندێ‌ جار لەو دانپێدانانەشدا، بەدگومانی‌ و دودڵی‌ و ڕاڕایی خۆی لەبڕوابوونی بە پەیامەكەی‌ و وەڕسبوونی لەدەست قورئان دەربڕیووە (فلعلك تارك بعض مايوحي اليك، وضائق به صدرك). (هود، 12). ). (هود، 12). 

هاوكات وەك دیكۆمێنتێكی مێژوویی گرنگیش سەیری دەكات‌و پێیوایە تەواو شوێن باوەڕو جێی متمانەیە، چونكە سەروەختێك لەساڵی (1972) سەقفی سەرەوەی مزگەوتی سەنعا لەیەمەن دەڕوخێنرێت، قورئانێك دەدۆزنەوە كە مێژووەكەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی 65 كۆچی ‌و هیچ جیاوازیەكی لەگەڵ ئەو قورئانەدا نییە كە لە سەردەمی عوسمانی كوڕی عەفاندا كۆكراوەتەوەو تا ئەمڕۆش دەستا و دەست دەكات.
لەچەندین ئایەتی قورئاندا هاتووە كە محەمەد جگە لە گەیەنەرێكی پەیامەكانی یەزدان ‌و پەیامبەرێك، دەسەڵاتی هیچ شتێكی دیكەی نییە. لەسەر پرس ‌و باسی موعجیزەو ئەو شتە نائاساییانەشی هەموو پێغەمبەرێك خاوەنیان بووەو پەیامبەری ئیسلام لێیان بێ‌ بەش بووە، لەگوتاری قورئانیدا گفتوگۆیەكی سێنتراڵ بەگەرمی لەنێوان دوو بەرەدا بونی هەیە، خودا لەلایەك‌ و گومانكارانیش لەپەیام ‌و پێغەمبەرایەتی محەمەد لەلایەكی دیكەوە. لەو نێوەندەشدا محەمەدی پەیامبەر، هیچ قسەیەكی نییەو تەنها‌ و تەنها بابەتی ئەو گفتوگۆیەیە.

ئەوەی لەو گفتوگۆیەدا دوپاتدەكرێتەوە ئەوەیە كە خواست‌ و ویستی خودا نەك موعجیزەكانی پێغەمبەر، بڕیار لەسەر بڕواهێنان یان نەهێنانی كەسێك ‌و تەواوی مەسەلەكانی دی دەدات.. ئەوانەشی داوای بەڵگەو موعجیزەیان دەكرد لەكاتی هاتنی ئیسلامدا، هیچ گومانێكیان لەهێز و توانا و جەبەروتی یەزدان نەبووە، بەڵكو داوایان دەكرد محەمەد وەك پەیامبەرێك شتێكی وەهایان نیشان بدات، سەلمێنەری ئەوەبێت كە ئەو پێغەمبەری خودایەو دەسەڵاتی ئەوەی هەیە شتی سەیر و نائاسایی بخوڵقێنێ‌.

بەڵام محەمەد لەبەرامبەر داواكاری زۆری ئەو گومانكارانەدا هەریەك وەڵامی هەبووە، ئەویش ئەوەیە موعجیزە بەدەست ئەو نییەو بەدەست خودایە، چونكە ئەویش مرۆڤە وەك ئەوان ‌و لەوان زیاتری لەدەست نایەت. تەنها شتێكیش خاڵی جیاوازی نێوانیان بێت ئەوەیە، ئەو وەحی بۆ دێت‌و مرۆڤەكانی لێ‌ ئاگاداردەكاتەوە

- (قل انما الآيات عندالله)، (الأنعام/109).
-(قل انما الآيات عندالله وانما أنا نذير مبين)، (العنكبوت/50).
-( و ماكان لرسول أن يأتي بأية الابأذن الله)، (الرعد/38).
-(قل إنما أنا بشر مثلكم يوحي الي)، (الكهف/ 110).
-(قل لا أقول لكم عندي خزائن الله و لا أعلم الغيب)، الأنعام/50).
-(فقل إنما الغيب لله فانتظروا اني معكم من المنتظرين)، (يونس/20).
-(قل لايعلم من في السموات و الأرض الغيب الا الله)، (النمل/65).
-(قل لا أملك لنفسي نفعا ولاضرا الاماشا‌و الله ولوكنت أعلم الغيب لاستكثرت من الخير ومامسني السو‌ء)، (الأعراف/188).
-(قل.. ماعندي ماتستعجلون به، إن الحكم إلا لله، يقص الحق و خير الفاصلين)، (الأنعام/ 57).
-(قل لو أن عندي ما تستعجلون به لقضي الأمر بيني وبينكم، والله أعلم بالظالمين، وعنده مفاتيح الغيب ولايعلمها الاهو)، (الأنعام/ 58).

تەواوی ئەم ئایەتانە بەڵگەن بۆ ئەوەی محەمەد پەیامبەرێكی بێ‌ موعجیزە بووە، جگە لە قورئانەكەی كە موعجیزەیەكی بەیانییە.
ئەوەی وادەكات موعجیزە و لۆژیكی موعجیزە تەحەكوم بە كەلەپوری ئیسلامیەوە بكات ‌و لەوەشدا محەمەد پشكی شێری بەركەوێت، سیرەنوسان ‌و موتەكەلیمون‌ و شرۆڤەكاران‌ و فەقیهو پیاوانی ئایینین كە پێیان هەزم ناكرێت، محەمەد پەیامبەری ئەوان بێت ‌و كەچی خاوەنی موعجیزەش نەبێت.


سەرەتا بەژمارەیەكی كەمی موعجیزە دەست پێدەكەن‌ و پاشان ساڵ بەساڵ ‌و قۆناغ بە قۆناغ‌ و سەدە دوای سەدە، قەوارەی ئەو موعجیزانە زۆرتر و زیاتر و قەبەتردەبێت
لێرەوە بۆ خۆدەربازكردن لەو ڕوگیرییە، ئەوانە وەك ئەفسانەسازانی ناو مێژووی ئیسلام، دەست دەكەن بە داتاشینی ئەفسانەی هەمە جۆرو موعجیزەگەلێكی بێ‌ شومار. سەرەتا بەژمارەیەكی كەمی موعجیزە دەست پێدەكەن‌ و پاشان ساڵ بەساڵ ‌و قۆناغ بە قۆناغ‌ و سەدە دوای سەدە، قەوارەی ئەو موعجیزانە زۆرتر و زیاتر و قەبەتردەبێت.
بۆ نمونە لە بەراییەكانی سەدەی سێهەمی كۆچیداو سەروەختێك سیرەی ئیبن هیشام دەنوسرێتەوە، تەنها دەموعجیزەی پێغەمبەری ئیسلام باس دەكات. كەچی دوو سەدە دوای ئەوە (واتە لەنیوەی یەكەمی سەدەی پێنجەمی كۆچیدا)، ژمارەی ئەو موعجیزانە چوار قات زیاد دەكات‌و لای (ئەبو حەسەنی ماوردی) دەبنە چل موعجیزە. دواتر لە (دلائل النبوة)دا، (بیهقی) دێت‌ و جارێكی تر ئەو موعجیزانە دووبارە دەنوسێتەوە. بەڵام لەسەدەی شەشەمدا ژمارەی موعجیزەكان لای (قازی عەیاز) هەڵدەكشێت ‌و دەبنە سەد و بیست موعجیزە.
لەسەدەی هەشتەمیشدا (ئیبنولكەسیر)، سیرە دەنوسێتەوەو هەمان ژمارەی موعجیزەكانی (قازی عەیاز) دووبارەدەكاتەوە. سێ‌ سەدە دوای ئەوە (واتە لەسەدەی یانزەی كۆچیدا)، حەلەبی لە (سیرە الحلبیة)دا دەنوسێت كە پەیامبەری ئیسلام خاوەنی سێ‌ هەزار موعجیزە بووە.


"ترابیشی" لە كتێبەكەیدا دەڵێت، نوسەرانی سیرە زۆر ئایدیۆلۆژی ‌و لایەنگرانە نوسیویانەو دەست پاك‌ و سەر ڕاست نەبوون لەكارەكەیاندا. بەڵگەشی بۆ ئەمە ئەوەیە كە لە ئەدەبیاتی سونەدا كاتێك باس لە موعجیزەكانی محەمەد دەكرێت، ئەوەی بزرەو ناوی نایەت عەلی كوڕی ئەبی تالیبە. لەكاتێكدا لە ئەدەبیاتی شیعەداو سەروەختێك باس و خواسی موعجیزەكانی پێغەمبەر دێتە پێش، ئەوەی ئامادەگی بەردەوامی هەیەو بەزەق‌ و زۆپی دەبینرێت، ئیمامی عەلیە. ئەوەش لەلای (خوسەیبی) وەك شیعەمەزهەبێك بەڕونی بەدی دەكرێت. 

سەفەری ئەم دوو نوسەرە بەنێو ئایەتەكانی قورئان ‌و حەدیس ‌و سیرە و كەلەپوری ئیسلامدا، بۆ ئەوەیە وێنەی ڕاستەقینەی پەیامبەری ئیسلام بدۆزنەوە. بۆ ئەوەیە بەو محەمەدە بگەن كە لەمێژوودا ژیاوە. هەوڵێكە بۆ تێگەیشتن لەقورئان ‌و لە محەمەد‌ و لە ئیسلام، بەشێوەیەكی مێژوویی‌ و دور لە خورافات‌ و سیحر و شێواندن.
تەنها ئەوانەش دژی ئەم جۆرە هەوڵانە دەوەستنەوە كە ناتوانن، لەدنیای خورافات ‌و ئەفسانەسازی بێنەدەرێ ‌‌و شتەكان وەك خۆیان لەناو مێژوودا ببینن.

 

موسڵمانان پێویستیان بەوەیە، لەفەزای موعجیزەو لۆژیكی موعجیزەو ئەفسانە و خورافات بێنەدەرێ‌‌و دۆگمای ئایینی بەئەقڵی زانستی بگۆڕن. ئەو دۆگمابونە ئایینیەی لەخشتەت دەبات ‌و وەهمی ئەوەت تێدا سەوزدەكات كە دەشێت، بەشێوەیەكی جادوبازانە كۆنترۆڵی سروشت ‌و گەردون بكرێت ‌و جڵەوی یاساكانیان بكەیت، بێ‌ ئەوەی پێویستمان بەوەبێت لەیاسا و ڕێساكانی سروشت ‌و گەردون تێبگەین. 

 

نەك هەرئەوەندە بگرە بیركردنەوەی ئایینی دەمانگەیەنێتە ئاستی دۆگمابونێكی وا كەدەتوانین، دژی یاساكانی سروشت بووەستینەوەو فەرامۆشیشیان بكەین. بەشێكی زۆری قەیرانە دژوارەكانی جیهانی ئیسلامی بەرهەمی ئەو جۆرە بیركردنەوەیە، بۆیە دەرچون لەو دۆخە وابەستەی شۆڕشێكی ئەقڵی‌و شێوازی بیركردنەوەیە لەدنیا بەجۆرێكی تر.

نوێترین


کاریکاتێر

وێنەهەواڵ

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.