سەرەتا/ لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

بیری داعش لە پەراوێزی مێژوی بزوتنەوەی وەهابی و مۆدێرنەوە

08/04/2018


ئیبراهیم حاجی زەڵمی

داعش ئەو رێكخراوە تیرۆریستییەی كەئەمڕۆ بوەتە فاكتەری كێشەو تەنگوچەڵەمەكانی ڕۆژهەڵاتی ناوین، لێوردبونەوەو قسە لەسەركردن و هەوڵی ناسینی و تێگەیشتن لەو ئایدیۆلۆژیا ئاینییەی لەپشتیەتی و كاری لەسەر دەكات، لەراستیدا تەنها نەبوەتە بابەتی ڕاگەیاندنەكان و سیاسییەكان و لێكۆڵەرەوانی سیاسی، بەڵكو دەرونناسان و كۆمەڵناسان و ئابوریناسان و ئاینناسەكانیش وەك بابەتێكی لێتوێژینەوەو جێگەی مشتومڕهەڵگری فرەداو هەروەها وەك ڕەگەزو بەرهەمێكی ناسازی مرۆیی، كەسەروساختی لەگەڵ هیچ بنەماو پرانسیپە تاكی و كۆمەڵی و بەهایی و ئاینییەكاندا نایەتەوە، چاویان خستوەتە سەری، دیارە ئێمە دەمانەوێت لێرەدا سەرەتەقێیەكی مێژویی بكەین لەگەڵ بزاڤی وەهابی، هەڵقوڵاوی كلتوری پاپەتی بیابانی نەجدو حیجازو لەوێوە بیكەینە سەرەداوی تێگەیشتنمان بۆ بیری داعش.

سەرەتا گەر لەشوناسی ڕوخسارییانەی ئەم رێكخراوە بڕوانین (داعش)، ڕێكخراوێكی سیاسی ئاینی و خاوەن هێزێكی چەكدارو بەهەگبەیەكی ناڕۆشن و بێ مەودا لەجیهانی ئابوری، بێشوناس لەبواری جوگرافیای سیاسی، ناتەواو و نامۆ لەگەڵ پەیوەندییە ئقلیمی و نێودەوڵەتییەكان و كارەكتەرێكی شێواو نەگونجاو لەگەڵ پەیماننامە نێودەوڵەتیەكان و بەركارێكی نەفام و نەزان لەڕوی مامەڵەكردنی لەگەڵ بەها ئاینی و كۆمەڵایەتییەكان و هەبویەكی دومەڵی لەسەر جەستەی مرۆڤایەتی دێتە هەژمار. 

داعش بەر لەهەمو باربویەكی نێو بزاڤی ئیسلامی جیهادی ڕۆژهەڵاتی ناوینە، ئەو بزاڤە ئیسلامییەی كە بەدرێژایی سەدەی بیست هەوڵی بەردەوامی داو هیچ هەنگاوێكی نەگەیشتە بارگەی كۆتاو هەناسەیەكی ئۆخەی سەركەوتنی بەخۆوە نەدی، دیارە بیری جیهادی لەم سەدەی دواییەدا،  بیری سەلەفی ڕچەشكێنی بو، ئەو قوتابخانە سەلەفییەش قوتابخانەیەكی جیهادیی ڕێچكەگرتو لەسەر دوبنەمای فیكری وەهابیەتی موحەمەد كوڕی وەهاب و فیكری خێڵایەتی بەدەوی خێڵە نەجدییە پاپەتییەكانی سەدەی هەژدەیەمی زاینی. فیكرەی موحەمەدی كوڕی عەبدولوەهاب درێژكراوەی ئەو ڕوخسارگەراییەی خەواریجەكانە كەئاین و دەقەكان لەمەقاصیدی شەرعی و بیری ئینسانییەت و داماڵینی پیرۆزی و بەهای مرۆڤ و وابەستەكردنی بەكۆمەڵێك دەقەوە كەتەنها ڕوخساریانە تەماشا بكرێ و ئەودیوی خواستی ئاین و دەقە ئاینییەكان نەخوێنرێنـەوەو مەرامی ئاین و ئاكار لەخزمەت ژیان و بەختەوەری ئینسانی و كەرامەتی ئینسانیدا لەبەرچاو نەگیرێت.

تێگەیشتنێك بۆ دین كەتەنها لەكارو چوارچێوەی كارو ڕەفتارو ڕوخساردا ببینرێتەوەو لەشێوەو دەرەوەی مرۆڤ وەك هێشتنەوەی ڕیش و قولهەڵكردن و سمێڵتاشین و لەبەركردنێكی ئامێرانەی وەك كۆمپیوتەری قورئان و فەرمودەو كردنەسەرچاوەی بیرو باوەڕی شێخ و موفتییەكان وەك ئایدیۆلۆژیا مامەڵە لەگەڵكردنی، خۆناساندن بە (كۆمەڵی ڕزگاربو) و كردنەدەرەوەی هەموانی تر بەئاینداری هاوشێوەو غەیرەوە بۆ دەرەوەی تاقمەكەی خۆیان، بەكافرو نەفامناسینی هەموانی ترو فتوای بتپەرست و موشریك بەسەریاندا سەپاندن و ماڵوموڵك حەڵاڵكردنیان، ئەمەو چەندین نمونەی خراپتری لەم شێوە كە لەژێر پەردەی بیرو باوەڕو عەقیدەوە ئیتر بەسانایی بێگوناهترین كەسی تەنانەت موسڵمانیش لەبازنەی ئیمان و موسڵمانی دەیكەنە دەرەوەو بەسانایی دەتوانن ملی لەجەستەی جوێ‌ بكەنەوە، ئەم قوتابخانەی وەهابییەتە كاتێك ئیتر گەشەی سەندو لەبازنەی ئایدیۆلۆژیایەكی ئاینی بەناوی سەلەفییەت خۆی نواند كاتێك موحەمەدی كوڕی عەبدولوەهاب بەهۆی بیركردنەوەكانییەوە ناوچەی هۆزی (حریملەی) شوێنی نیشتەجَبونی خۆی و باوكی بەجێهێشت و چو بۆ ناوچەی (عەینیە) كەعوسمانی كوڕی موعەمەر سەرۆكایەتی ئەو هۆزەی دەكرد لەو ناوچەیە پەیوەندی لەگەڵ عوسمان موعەممەر پتەو كردو خوشكەكەی خواست و توانی پەیوەندی ئاین و دەسەڵات بۆ بەرپا بكات و بیری وەهابییەتی سەلەفی ببەستێتەوە بەسیاسەت و جیهادەوە، وەك ئایدیۆلۆژیایەكی سیاسی مامەڵەی لەگەڵ بكات و بزوتنەوەكەی بانگەوازی جیهاد بكات بەبیانوی ڕوخاندنی قەبرو شوێنگە پیرۆزەكانی ناوچەكە كەبونە شوێنگەی پەرستشی هۆزەكانی ترو میرنشینەكانی تر بخاتەوە ژێر ڕكێفی خۆی و توانی لەم هەنگاوەیدا سەر بكەوێت و دو مەزارگەی براكانی ئیمامی عومەر  بەتایبەت گۆڕو مەزاری یەزیدی كوڕی خەتاب برای عومەری كوڕی خەتابی ڕوخاندو كاولی كردو ئەم كارەشی وایكرد كەنێوانی عوسمانی ژنبرای سەرۆك هۆزی (حورەیملە)و موحەمەدی كوڕی وەهاب تێكبچێت، ئەوەش كاتێك سولەیمان ئەلحومەیدی میری قەتیف و ئەحسا كە بەهێزتربو لەمیری عەینیەو فەرمانی بەسەر عوسمانداو هەڕەشەیكرد ئەگەر موحەمەدی كوڕی وەهاب دەرنەكات شەڕی لەگەڵ دەكات، بۆیە موحەمەدی كوڕی وەهاب لای میری عەینیە دەركراو ڕوەو میرنشینی دەرعیە ڕۆیشت لەوێ‌ پەیوەندی خۆی گرێدا لەگەڵ موحەمەدی كوڕی سعود باپیری ئەم بنەماڵەیەی پاشایەتی سعودیە، لێرەوە هەوڵی خستنە ژێر ڕكێفی هەمو ئیمارەت و خێڵەكان بەفتواكانی موحەمەدی كوڕی عەبدولوەهاب و داگیركردن و تاڵانكردنی موڵكوماڵو ژن و منداڵی خێڵەكانی ترو موصادەرەكردنی هەموی پاش گرتنیان دراو لێرەوە بنەماڵەی سعودیە بەپاڵپشتی سەلەفییەتی وەهابی بەناوی دروستكردنی خەلافەت و بەرەنگاربونەوەی ئەهلی شیرك و بتپەرست و قەبرپەرستەكان دەستی پێكرد، و توانیان بێ بەزەییانە بەرببنە گیانی هەمو ئەو تیرانەو دەربەدەركردنیان و خوێنحەڵاڵّكردنیان لەگەڵ لەناوبردنی هەرچی پاشماوەوی شارستانی هەیە بەناوی بت و پاشماوەی بتپەرستییەوە كاول و وێرانكرا، تەنانەت بەرەنگاربونەوەی خۆیان دژی دەوڵەتی عوسمانی ڕاگەیاندو هەرزو جیهاد دژی عوسمانییە موشریكەكان كەوتە سەر زاری شوێنكەوتوانیان و حەڵاڵكردنی موڵكوماڵیان وەك غەنائیم هەژماركردنی فتوای بۆ درا، لێرەوە میرنشینێكیان بەناوی دەوڵەتی خەلافەوە ڕاگەیاند، كە لەسەر بنەمای كوشتوبڕو كاولكاری و ترس و تۆقاندن بونیات نرابو، كەتوانی سنورەكەی ئەو كات بگاتە دیمەشق لای باكوری و عەمان لەلای باشورەوە، بەڵام دیارە موحەمەد عەلی پاشای میسرو كوڕەكەی ئەم میرنشینەیان تێكوپێكداو بنەماڵەی سعودو وەهابییەكانیان لەنەجدو حیجاز وەدەرنا، بەڵام دیارە ئەم بزوتنەوەیە لەسنوری كوەیت و بەپاڵشتی هەندێ خێڵ و هاوكاری وڵاتانی وەك بەریتانیا نەیانهێشت ئەم بزوتنەوەیە كۆتایی بێت، بەبچوكی لەسنوری هۆزایەتیدا مایەوە، لەسەروبەندی كۆتاییهاتنی عوسمانییەكانداو بێ هێزبونیان و لایەنگیری شەریفی مەكە بۆ خۆرئاوا بەتایبەت پاش كۆتاییهاتنی دەوڵەتی عوسمانی، سەر لەنوێ ئەم بنەماڵەی شای سعودیەیە زیندو بونەوەو ناوچەی حیجازیان پێبەخشرایەوەو دەوڵەتی سعودیەی ئێستەیان دروستكرد، بۆیە دەبینین نزیكی و هاتنەوەیەكی تەواوی كارەكانی داعش لەگەڵ بیری سەلەفی وەهابی و مێژوی ئەم خەلافەتەی وەهابییەكان و ئال سعود تەریبییەك هەیەو دەتوانین بەدرێژكراوەی هەمان بیری بزانین، لێرەوە جیهانبینی و تێگەیشتنی داعش بەجیاوازی سود وەرگرتن لەمیكانیزمەكانی مۆدێرنە هەمان جیهانبینی و تێگەیشتنی وەهابییەكانی سەدەی هەژدەیەمە، هەمان قەتیسكردنی خواستی ئاینە بەڕوخساروەرگرتنی دەقەكان و تێكەڵكردنی لەگەڵ عەقڵی بەدەوی خەڵتان بەئارەزوی غەریزەی سێكس و خۆسەپاندن و جیهانی مادییانەی بیری عەرەبییە، هەوڵی بێگیانكردن و دەرهێنانی ڕوحی مەعنەوی و بونگەرایی عاشق بەبون و ژیان و بەختەوەری مرۆڤایەتی و پێچەوانەبونەوە لەگەڵ ئایەتی "رحمە للعالمین"ی ئاینی ئیسلامە. 

لێرەوە دەتوانین ئەوەش بڵێین كەسەرهەڵدان و قوتبونەوەی ئەم دومەڵەو ئەم دیاردە ناسازە ئاینییەو لەم ساتەوەختەدا بۆ هۆكارێكی تریشی بگەڕێنینیەوە بۆ داكەوتەكانی مۆدێرنەو ئەو دەرەنجامە سیاسی و ئابورییانەی لەجیهان كەوتنەوە پاش ئەوەی بلۆكی ئیشتراكی بەرامبەر جیهانی سەرمایەداری ڕۆژئاوا چۆكی داداو نەوی، ئەمریكا هەژمونی تاك جەمسەرانەی خۆی پەرەپێداو ڕۆژهەڵاتی ناوین بوە شوێنگەی یەكلاكردنەوەی كێشەو خستنەڕوی توانا جۆربەجۆرەكانی بەرامبەر نەیارە دۆڕاوەكان و پاشماوەكانی تری و وەك هەوڵێك بۆ ملكەچپێكردنی ئەو هێزو دەوڵەتانەی وەك ئەوەی ئەو دەیویست نەدەهاتنە ژێر ڕكێفی، بۆ خۆی شوێنگەی تێڕامان و شایستەی لێوردبونەوەیە.

هەر ئەمەشە پێمان دەڵێت كەڕامان لەو گۆڕانە سیاسییەو مانەوەی ڕۆژئاوا وەك تاك جەمسەر چاومان بخاتە سەر ئەو پەیوەندییە نێگەتیڤانەی ئەو دو جەمسەرەی ڕابردو لەسەرهەڵدان و قەبەكردن و یارمەتیدانی  بزاڤی ئیسلامی و وەك ئامرازبونێك لەبەردەس بلۆكی سەرمایەداری و وەك داش بەكارهێنانیان لەلایەن هێزە ڕۆژئاواییەكانەوە، بەتایبەت ئەمریكاو دەزگا هەواڵگرییەكەی دژی شیوعییەت، بێگومان پاش كەوتنی دیواری بەرلین ئیتر هاوكێشەكان و چۆنێتی مامەڵەكردنی ڕۆژئاوا لەگەڵ بزاڤە ئیسلامییەكاندا گۆڕا، بیرمان نەچێت كە لەكات و ساتی تەواوبونی شەڕی دوەمی جیهانی ئیتر ئەمریكاو بلۆكی سەرمایەداری هەوڵی تەواویان خستەگەڕ كەئیتر ڕۆژهەڵاتی ناوین نەبێتە پارویەكی چەور بۆ یەكێتی سۆڤیەت و پانتاییەك بۆ بڵاوكردنەوەی ئایدیۆلۆژیاكەی، كە بەجۆرێك لەجۆرەكان دروشمی مەرگی سەرمایەداری هەڵگرتبو و پاشان وەك بەرگرێك لەبەردەم خواستە ئیمپریالییەكانی ڕۆژئاوا لەبەرچاوی دەگرت، لێرەوە هەرزو توانی وڵاتانی ئەو كاتی ئێران و پاكستان و توركیاو پاشان لەسەردەمی ئەنوەر ساداتیشدا بۆ هەمیشەیی  میسر  بكاتە دەوڵەتی تەبەعی و جڵەوی دەسەڵاتی ئەم وڵاتانە ببەستێتەوە بەدەسەڵاتی جەنەراڵەكانی سوپاوە، سوپا هەردەم وەك هێزێكی پارێزگاریكەر لەو دەسەڵاتە گوێڕایەڵەی كەدرێژەی  بەسیاسەتی تەبەعییەتی وڵات بۆ ئەمریكاو ڕۆژئاوا دەدا، دەسەڵاتێكی فوتێكراوی گەورەو قەبەو لەڕابەدەر بەتوانا لەڕوی كاری ئیستیخباراتی و ئەمنی و تۆكمە لەڕوی سەربازییەوە، لەهەمانكاتدا بێهێزو كەمتوانا كەبتوانێت لەسەر پێی خۆی بوەستێت، تەنها بازاڕێك بۆ كاڵاو شمەكی دەرەكی و پشتبەستو بەتواناو هێزی ئابوری و سەربازی  و دەسەڵاتی دەوڵەتە زلهێزەكان درێژەی بەخۆی دەداو كاریگەر دەبو بەهەرگۆڕانكارییەك لەسیاسەتی وڵاتە زلهێزەكان، پاشان ئەمریكا  لەڕێگەی دەزگا سیخوڕییەكانی ئەم وڵاتە پاشكەوتو و تەبەعییانەوە، بەگرتنەبەری سیاسەتی (دوژمنی دوژمنم دۆستمە!) سودی تەواوی بینی لە بزاڤە ئیسلامییەكان بەتایبەتی تاقم و كۆمەڵی ئیخوان موسلمین و بزافی سەلەفی و ڕەوتە وەهابییەكانی دەوڵەتانی كەنداو بەتایبەتی  سەلەفییەتی سعودیە، هەوڵی دروستكردن و گەشەپێدان و تەمویلكردنی دا،  لێرەوە ئیخوان و سەلەفییەكان لەڕێگەی شانەكانیانەوە لەوڵاتانی ئیسلامی خەریكی پەروەردەكردنی ئەندامەكانیان بون، دواجار پەروەردەیەكی جیهادییان فێردەكردن و بەرەنگاری بیرو ئایدیۆلۆژیای شیوعییەت و ماركسییەتی پێدەكردنەوەو لەهەوڵی بەردەوامدا بون ئەو دەسەڵاتە كۆمارییانەی كەهەڵگری بیری چەپبون جۆرێك لەلایەنگیرییان بۆ یەكێتی سۆڤیەت هەبو نمونەی وەك عەبدولكەریم قاسم و جەمال عەبدولناسر هەر زو بەكافركردنیان و چاندنی بیری دژبونەوەیان خەریكی جێبەجێكردنی مەرامەكانیان بون، ئەمە بەدەر لەوەی كە لەهەشتاكاندا دوای ئەوەی ئیخوان موسلمین بەهۆی ئەوەی پیاوانی كۆڕبەندی ڕابەرایەتییەكەی كەئاراستەی كۆمەڵانی ئیخوانی جیهانی دەكرد لەژێر هەیمەنەی ئیستیخباراتی میسریدا بو، دواجار ئەویش دەزگایەكی تەبەعی بو وەك وڵاتەكەی، كاری لەسەر پەروەردەكردنی تاكی جیهادی ئیخوانی دەكردو لەوڵاتانەوە دەیانناردن بۆ پاكستان و ئەفغانستان و پاشان چیچان و داغستان بۆئەوەی لەوێ‌ شەڕی شیوعییەت بكەن، لەوێوە دەسەڵات و هەیمەنەی شیوعییەت كەمبكەنەوەو دەستی لەئاوە گەرمەكان بەربێ، هەر بۆیە بەدرێژایی مێژوی بزاڤە ئیسلامییەكان تا كەوتنی بلۆكی شیوعییەت بەدەر لەبزاڤە ئاینییە شیعەییەكەی ڕابەری ئێرانی (ئیمام خومەینی) هیچ بزاڤێكی تری ئیسلامی لەگوڵ كاڵتری بە ئەمریكا نەوتوە، هەردەم دوژمنی سەرسەختی چەپ و چەپەكان بون و وەك ئەوەی كەئەمانە كاریان و ئامانجی دروستبونیان بەرەنگاربونەوەی بیری چەپ بێت، ڕاستەوخۆ جێبەجێكاری خواستی سەرمایەداری و ئامرازێكی دەستی دەزگا ئیستیخباراتییەكان بون لەبەرەنگاری نەیارەكانیان. 

لێرەوە دەبینین بەرهەم و باربویەك و داكەوتەیەكی وەك ڕێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی (داعش) لەسەلەفییەت و ئیخوان و مۆدێرنە، نەیتوانیوە لەو بازاڕە گەرمەی ناو دەزگا ئیستیخباراتییەكانی ئەمریكاو ڕۆژئاوا ڕزگاری بێت و ئەمڕۆ شەڕی تەواو نەبوی جارانە لەگەڵ ئێران و بێچوە بەوەفاو پاشماوەكانی ڕوسیایە لەم ڕۆژهەڵاتی ناوینە دەیكات، تەمای دوبارە داڕشتنەوەی نەخشەی ڕۆژهەڵاتی ناوینە بەبیانوی داعش وەك چۆن بەشەریفی مەككەو بنەماڵەی ئال سعود لەسەدەی ڕابردو كردی، ئاشكراشە كەجیهانی عەرەبی  هەرلەكەنداوەوە بۆ ڕۆژئاوای ئەمڕۆ وڵاتەكانی بەقۆناغێكی زۆر ناڕەحەتدا تێدەپەڕن و لەگێرمەو كێشەی سیاسی و ئابوریدا دەتلێنەوە، ئیسلامی سیاسیش نمونەی دیاریان داعشە كەهۆكاری سەرەكی ئەو گرفت و كێشانەیەو بوەتە فاكتەرێكی پشێوی و دەستكەلایەك بۆ پارچەپارچەكردنی زیاتری دەوڵەتانی عەرەبی، نمونەی عێراق و سوریاو لیبیاو یەمەن و .... هتد.

نوێترین


کاریکاتێر

وێنەهەواڵ

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.