سەرەتا/ لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

نەمانی هەژمونی عەلمانییەت

10/05/2018


د. ئه‌حمه‌د ئه‌بو مه‌ته‌ر                                                                                             
سازدانی: جیهاد موحه‌مه‌د حه‌مه‌که‌رم

 

 

1/ لەرووکەشدا دەبینین ئیسلامی سیاسی ئەو گوڕ‌و هەژموونەی نەوەدەکانی سەدەی رابردووی نەماوە، بەڵام ئیسلام وەک ئایدۆلۆژیا‌و وردتر بلێین ئەو گوتارەی ئیسلامی سیاسی وەک تاکە روخساری ئیسلام پیشانی دەداین‌و داوین ئێستا لەکۆی کۆمەڵگا‌و زۆرینەی دامودەزگاکانیدا (بەو پارتانەشەوە کە ناوی خۆیان ناوە سیکۆلار) شۆِربوەتەوە‌و بەجۆرێک ناتوانی بەئاسانی هێڵی جیاکەرەوەی نێوان پارتی عەلمانی‌و پارتی ئیسلامی ببینیت، بەم پێودانگە ئایا ئیسلامی سیاسی وەک ئایددۆلۆژیا لەپاشەکشەدایە؟ یان بەپێچەوانەوە لە بەهێزیدایە.
مه‌سه‌له‌یه‌کی زۆر ئاڵۆزی‌ تایبه‌ت به‌ زاڵیی و به‌ربڵاویی ڕۆشنبیرییه‌کی کۆمه‌ڵگا عاره‌بیه‌کانی نیوه‌ی سه‌ده‌ی ڕابووردوو. ئه‌وه‌ی که‌ هه‌ژمووندار بوو به‌ڕای من به‌ زاراوه‌یه‌کی زانستیانه‌ ناتوانرێت ناوببرێت به‌ ئیسلامی سیاسی، به‌ قه‌دار ئه‌وه‌ی که‌ به‌کارهێنانی ناوی ئیسلام بوو بۆ به‌ده‌ستهێنانی هه‌ژموونی حیزبیی، ئه‌وه‌ش به‌و به‌ڵگه‌یه‌ی که‌ جیاوازیه‌کان له‌ نێوان ڕێکخستنه‌ ئیسلامییه‌کاندا زیاتر بوو له‌و جیاوازیانه‌ی که‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و ڕێکخستنانه‌دا هه‌یبوو که‌ پێیانده‌وترا عالمانی. هه‌روه‌ها ئه‌و تاقم وده‌سته‌یه‌یی ناو گۆڕه‌پانی حیزبه‌کان په‌رده‌پۆشکرابوون به‌ پاشگرییه‌کی ئیسلامیانه‌.‌ بۆ‌ نموونه‌ کێ ڕاستیی ئیسلامی پێشکه‌شده‌کرد؟ ڕێکخستنه‌کانی ئیخوان موسلمین بوون، حیزبی ڕزگاری، کۆمه‌ڵه‌ سه‌له‌فییه‌کان یان کۆمه‌ڵه‌ سۆفییه‌کان؟. هه‌ریه‌که‌شیان بانگهێشتی ئه‌وه‌ ده‌کات که‌ ته‌نیا خۆی نوێنه‌ری شه‌رعی ئیسلامه‌. به‌ڵگه‌یه‌کی تر له‌سه‌ر ئه‌م تێکه‌ڵییه‌، ئه‌و فه‌توا بێ سه‌روبه‌ریانه‌ بوون که‌ له‌ چوار ده‌ییه‌ی ڕابووردوودا هه‌بوون، ته‌کفیر جێگه‌ی ته‌فکیری گرتبووه‌وه‌، ئه‌گه‌ر هه‌موو ئه‌و شتانه‌ی له‌ ژیانی عاره‌بییدا هه‌ن حه‌رامبن، بۆچی ئه‌م حه‌رامانه‌ له‌ پێش شه‌ست ساڵدا بۆ نموونه‌ نه‌بوون؟. له‌ کاتێکدا ئه‌و‌ ڕێکخستنه‌ کۆنه‌په‌رستانه‌ی ناوی خۆیان ده‌برد به‌ نوێنه‌ری ئیسلام بۆ بووژانه‌وه‌ی ئیسلام، که‌ به‌بڕوای من بووژانه‌وه‌ی تۆقاندن و ته‌کفیریی بوون، به‌و به‌ڵگه‌یه‌یی که‌ گۆڕه‌پانی عێراق و پاکستان و ئه‌فغانستان وهیتریش پڕبوون له‌ کوشتنو بڕین و خوێنڕشتن، دواهه‌مینیان کوشتوبڕی که‌نیسه‌ی سه‌یده‌ نجاە له‌ به‌غداد و که‌نیسه‌ی قه‌دیسین ئاسکه‌نده‌ر‌یه بوو. ئه‌م بووژانه‌وه‌ تۆقێنه‌ره‌ که‌ناڵه‌ ته‌کفیرییه‌کان ئاگرییان ده‌دا له‌ نێوان ڕێژه‌ی نه‌خوێنده‌واراندا که‌ له‌سه‌دا په‌نجای گه‌لی عاره‌بی ده‌بن.‌



2 ـ ئایا هێشتا لەناو ئیسلامدا قۆناغی ریفۆرمی ئاینیی دەستی پێنەکردووە؟ یان ئیسلام بۆخۆی قابیلی ئەوە نییە ریفۆرمی تیادا بکرێت؟
کارێکی قورسه‌ پرۆسه‌ی ریفۆرم سه‌رکه‌وێت له‌ نێوان ئه‌م بێسه‌روبه‌رییه‌دا، به‌ تایبه‌تی که‌ ده‌قه‌ دینییه‌ ئیسلامیه‌کان(هه‌ڵگری کۆمه‌ڵێک روخساره‌)، به‌و به‌ڵگه‌یه‌یی که‌ مه‌حاڵه‌ شێخه‌کانی دین ڕێبکه‌ون له‌سه‌ر یه‌ک ڕاڤه‌کردن بۆ ده‌قێک یان بۆ ووته‌یه‌ک. هه‌روه‌ها جیاوازیه‌کانی ڕوایه‌ته‌کان و ناسخ و مه‌نسوخ_(ئه‌و‌ ئایه‌تانه‌ی که‌ سڕاونه‌ته‌وه‌ و کاریان پێناکرێت و ئایه‌تی تر له‌ جیاتیان دانراوه‌) ، ده‌قه‌ دینییه‌کان وا دناراون بۆ هه‌موو سه‌رده‌م و کاتێک بێت. بۆیه‌ لای من ئه‌و هیوایه‌ نیه‌ به‌ ڕیفۆرمێکی وا خوازراو، به‌تایبه‌تی لای ئه‌وانه‌ی که‌ڵکیان وه‌رگرتووه‌ له‌م ڕه‌وشه‌ زاڵ و به‌ربڵاوه‌ له‌وانه‌ش چینی شێخه‌ دینییه‌کان ئه‌وانه‌ی که‌ به‌ ده‌یانیان بوون به‌ خاوه‌نی ملوێنه‌ر له‌سه‌ر ئه‌م دواکه‌وتووییه‌ و ئه‌وه‌ی که‌ بڵاوی ده‌که‌نه‌وه‌ له‌ فه‌تواکانیان و تاریکیی و شاراوه‌ییه‌کانیان.



3 ـ چی بکەین بۆ ئەوەی چیدی ئاین کۆنترۆڵمان نەکات‌و تەحەکوم بە ئازادییە تاکە کەسییەکانەوە نەکات؟
ئه‌وه‌ی که‌ له‌ ئه‌وروپادا کرا ده‌بێت بکرێت، له‌ ڕێنیسانسدا بۆ دژایه‌تی سه‌ده‌کانی ناوه‌ڕاست که‌ تاریکیی و تۆقاندنه‌کانی که‌ له‌و ڕۆژه‌دا ئه‌وروپای تیا ده‌ژیا که‌مترنه‌بوون له‌ حاڵه‌تی ئێستای جیهانی عاره‌بی ئیسلامی. ئه‌وروپا ناوه‌ڕۆکی کێشه‌کیان ناسی، دوای خه‌بات و قوربانیدانێکی درێژخایه‌ن، دینیان خسته‌ ناو چوارچێوه‌ی دیواره‌کانی که‌ینسه‌وه‌ و له‌وێدا ڕایانگرت تا دین بوو به‌ په‌یوه‌ندیه‌کی نێوان که‌سه‌کان و دروستکه‌ره‌کانیان، چیتر دین په‌یوه‌ندی نه‌ما به‌ ژیانی ڕۆژانه‌ی هاولاتیانه‌وه‌، ئه‌م ژیانه‌ ده‌بێت به‌ یاسا گونجاوه‌کانی سه‌ره‌زه‌وی که‌ هه‌ماهه‌نگی بکات‌ له‌گه‌ڵ گه‌شه‌ و چوونه‌پێشه‌وه‌ی سه‌رده‌مه‌کاندا ڕێکبخرێت، ئایه‌ ئه‌مه‌ له‌گه‌ڵ ڕه‌وشی ئیسلامدا ده‌گوونجێت؟ ئه‌مه‌ زۆر قورسه‌ و پێویستی به‌ خه‌باتێکی ڕۆشنبیری و په‌روه‌رده‌یی و فێرکایی زۆر هه‌یه‌.



4- ئایا جیاوازییەک هەیە لە نێوان ئەوەی پێیده‌گوترێت ئاینی ئاسمانی‌و ئاینی زەمینی؟ هەندێک پێیان وایە ئاینەکان بەگشتی جیاوازییەکی ئەوتۆ لە نێوانیاندا نییە؟
من وای ده‌بینم که‌ دین بۆ ڕێکخستنی حاڵه‌تی کۆمه‌ڵایه‌تی هاتووه‌ له‌ سه‌رده‌م و کاتێکی سنورداردا، له‌ دواجاریشدا دین بووه‌ به‌ حاڵه‌تێکی که‌سێتی له‌ نێوان خۆی و دروستکه‌ریدا. به‌ڵام ژیانی ڕۆژانه‌ی ئه‌م سه‌رده‌مه‌ جیاوازه‌ له‌ وڵاتێکه‌وه‌ بۆ وڵاتێکی تر، له‌به‌ر ئه‌وه‌ یاسا واقیعیه‌کان پێویسته‌ کاروباری ژیانی ڕۆژانه‌ ڕێکبخه‌ن. بۆ نموونه‌ کام دین له‌ دینه‌کان په‌یوه‌ندی هه‌یه‌ به‌و قه‌یرانه‌ ئابووریه‌ سه‌رده‌مییه‌ی ئه‌مڕۆوه‌؟ له‌لایه‌کی تره‌وه‌ ئه‌گه‌ر نموونه‌ی ژیان و ڕه‌فتار و پراکتیزه‌کردنیان په‌یامبران ونێره‌رانبن، ده‌بێت له‌ به‌کارهێنانی هه‌موو داهێنانه‌کان و پیشه‌سازیه‌کاندا بووه‌ستین که‌ په‌یمابه‌ران نه‌یانزانیوه‌ و نه‌یاناسیوه‌ پێش هه‌زاران ساڵ. قورئانی پیرۆز ده‌ڵێت( دینی خۆتان بۆ خۆتان و دینی خۆم بۆ خۆم)(لکم دینکم ولی دین) که‌واته‌ بۆچی شێخه‌ دینییه‌کان که‌ زۆربه‌یان نه‌زانن ده‌ستوه‌رده‌ده‌نه‌ ورده‌کارییه‌کانی ژیانی هاولاتیانه‌وه‌؟



5 ـ چۆن له‌مڕۆدا بتوانین حکومه‌ت و کارگێڕییه‌کان له‌ ده‌وڵه‌تانی عه‌ربییدا هه‌ڵبسه‌نگێنین، وه‌ پێناسه‌یه‌کی گونجاویان بۆ بکه‌ین؟
ناوبردنی زۆربه‌یان به‌ حوکومه‌تی نادیموکرات له‌ جێگه‌ی خۆیدایه‌ و دیکتاتۆرییه‌کی سه‌رکوتکه‌ری زۆرباشن، به‌وبه‌ڵگه‌ییه‌ که‌ زۆربه‌ی حاکمه‌ عاره‌به‌کان ده‌سه‌ڵات به‌ده‌سته‌وه‌ ده‌گرن له‌ بێشکه‌وه‌ بۆ گۆر: پێش مردنیشیان کوڕه‌کانیان له‌ جێگه‌ی خۆیان داده‌نێن.



6 ـ لە چەند دەیەیی پێشوودا رۆشنبیران، هەمێکی گەورەیان هەبوو بۆ لێکۆلینەوەو گفتوگۆکردنی ئاین بە هەموو ئاراستەکانیەوە، بەڵام ئیستا ئەم گفتوگۆیە تارادەیەکی زۆر پشتگوێخراوە بەرای ئێوە هۆکاری ئەمە چییە؟
هۆکار هێرشی پیاوه‌ دینییه‌ تایبه‌تمه‌نده‌کانی ته‌کفیر و ئاسوده‌ به‌ کوشتنن، به ‌به‌ڵگه‌ی کوشتنی (فرج فودە) و هه‌وڵدان بۆ کوشتنی ( نجیب محفوڤ) پێش مردنی سروشتی خۆی، ڕاکردنی( نێر حامد ڕبوزید) بۆ هۆڵنده‌ پێش مردنی، هه‌ڕه‌شه‌کردن له‌ به‌ڕێز (قمنی) و زۆرێکی تر. له‌ لاپه‌ڕه‌کانی شێخه‌ ته‌کفیره‌کاندا زیاتر له‌ شه‌ست نووسه‌ری عاره‌بی تۆمارکراوه‌. که‌واته‌ بێدنگی له‌ خۆپاراستنه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی گرتووه‌.



7- بەرای ئێوە بۆچی زۆربەی کات تیرۆر ئەلکێنرێت بە ئاینی ئیسلامەوە، ئایا هۆکاری ئەمە تووندوتیژیی هێزە سیاسییەکانە یان خودی بەرنامە و جەوهەری ئیسلامه‌؟
هۆکار ئه‌و به‌رنامه‌ فێرکاریی و خوێندنه‌ زاڵ و به‌ربڵاوه‌یه که‌ ڕۆشنبیریی توودنوتیژیی و ڕقلێبوونه‌وه‌ی‌ له‌به‌رامبه‌ر به‌رجه‌سته‌کرددوه‌. هه‌میشه‌ ئه‌و پرسیاره‌ ده‌که‌م: بۆچی جه‌ختکردنه‌وه‌ له‌سه‌ر ئایه‌تی(وڕقتلوهم حیپ پقفتموهم) ئه‌و ئایه‌ته‌ش فه‌رامۆش ده‌کات که‌ ده‌ڵێت(وڕدفع بالتی هی ڕحسن فڕژا الژی بینک و وبینه عداوە کڕنه ولی حمیم). بۆچی چاوپۆشی ده‌که‌ن له‌ ووته‌که‌ی په‌یامبه‌ر که‌ ده‌ڵێت( بعپت لڕتمم مکارم الڕخلاق). ئایه‌‌ به‌خشنده‌ییه‌کان ومۆراڵ بامانای حه‌ڵاڵکردنی کوشتن وبه‌کارهێنانی تووندوتیژیه‌ که‌ زۆربه‌یان له‌ وڵاتانی ئیسلامی عاره‌بیدایه‌؟



8 ـ ئاسۆیه‌ک هه‌یه‌ بۆ جیابوونه‌وه‌ی دین له‌ ده‌وڵه‌ت له‌ لای حکومه‌ته‌ عاره‌بییه‌کان، کام حکومه‌ت به‌ڕای ئێوه‌ کاندیده‌ بۆ ئه‌و کاره‌؟
ئه‌وه‌ ڕه‌وشێکی قورسه‌ به‌ده‌ستهێنانی له‌ ژێر به‌رنامه‌و فێرکارییه‌کی زاڵی وادا‌ که‌ په‌یمانگه‌ دینییه‌کان ده‌یان جار له‌ زانکۆ ته‌کنۆلۆژیه‌کان زۆرترن بۆ نموونه‌. هه‌ندێکیش له‌ حکومه‌ته‌ عاره‌بیه‌کان ‌ سود ده‌بینن له‌ تێکه‌ڵیه‌کی وادا بۆ مانه‌وه‌ی سه‌رۆکایه‌تی خۆیان له‌ ده‌سه‌ڵاتدا به‌ درێژایی ژیانیان، چوونکه‌ ژیانی دیموکارتی و عالمانی ڕێگه‌نادات به‌ درێژبوونه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتیان. تونس هه‌وڵێکی وای دا، ئه‌وه‌تا ئه‌مڕۆ ده‌بینین چۆن ژیانی دیموکراتی پاشه‌کشه‌ی کردوه‌ و کۆمه‌ڵه‌ دینی و سته‌مکارییه حکومیه‌‌کان سه‌رکه‌وتوون. بۆیه‌ زۆربه‌ی ده‌وڵه‌تانی عاره‌بی ده‌چنه‌ خانه‌ی (ده‌وڵه‌تانی فاشیله‌وه‌). 

نوێترین


کاریکاتێر

وێنەهەواڵ

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.