سەرەتا/ لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

ئایا یەك جۆری دیاریكراو لەئیسلام بونی هەیە؟
جیاكردنەوەی ئیسلام لەكەلتوری مسوڵمانان وەهمە یان حەقیقەت؟!

17/07/2018


خەسرەو مەحمود

زۆرجار ئەو كەسانەی خۆیان بەدڵسۆزو شارەزا لەئیسلام دەزانن دەیانەوێت ئیسلام دابڕاو لەمسوڵمانان وەسف بكەن، واتە هەوڵی ئەوە دەدەن بەشێوەیەك وێنای ئیسلام بكەن كە زۆر جیاوازە لەوەی مسوڵمانان لێی تێگەیشتون و تەفسیری دەكەن، یاخود پیادەی دەكەن و كاری پێدەكەن، ئەم تێگەیشتنە لەزۆر ڕوەوە خاوەنی ئیشكالی گەورەیە، پێش هەمو شتێك لەڕوی دابڕینی دەقەوە لەواقیع، كە ئەم دابڕینەش لەبنەڕەتدا لەوەوە هاتوە كە یەك جۆر تەفسیرو خوێندنەوە بۆ دەق بڕیاردراوە، وەك ئەوەی واقیعیش هەر یەك واقیع بێت و تێگەیشتنی مرۆڤەكانیش هەر یەك تێگەیشتن بێت، واتە (كات) گۆڕانی بەسەردا نایەت و شوێنەكان هەمویان كتومت وەك یەك وابن و گۆڕانكاریش لەكات و شوێندا هیچ گۆڕانكارییەك لەجۆری كێشەكاندا بەدوای خۆیدا نەهێنێت، وەك ئەوەی كێشەو بابەت و قەیرانی بێشوماری بەردەوام و نەپساوە لەدەقێكدا چارەسەركرابن كە ئەو دەقە سنوردارو دیاریكراوە! ئەمجۆرە هەڵوێستەش بەرامبەر بەدەق وادەكات فرە خوێندنەوەیی مەحاڵ بێت، واتە ئیجتیهاد دەكاتە كارێكی ناپێویست و بەڵكو بیدعەو زیادە.

لێرەشەوە بۆچونی ئەو كەسانە دەبێتە مایەی سەرسامیی، كاتێك گروپە توندڕەوەكان لەئاین دەكەنە دەرەوە، واتە ئینیتمای ئەوان بۆ ئیسلام وەك ئاین و بۆ قورئان وەك دەق ڕەتدەكەنەوە! كە ئەم تێڕوانینە لەلایەكەوە (هەڵە) بەدەرەچون لەئاین دادەنێت و لەلایەكی دیكەشەوە فاكتەرو هەلومەرجەكانی دروستبون و هاتنەكایەی هەڵەكان لەبەرچاو ناگرن، كە ئەمەش لەخودی خۆیدا ڕەتكردنەوەی ئەگەری جیاوازی و بونی جیاوازییە لەتەفسیردا، دەرنجامی بونی جیاوازی لەهەلومەرج و كات و شوێن و توانای تێگەیشتن و لێكدانەوەی مرۆڤەكاندا، بەو پێیەی مادامەكیی جیاوازیی لەخوێندنەوەدا ئەگەرێكی مومكین بێت، ئەوا بونی هەڵەش لەخوێندنەوەدا هەر مومكینە، بونی هەڵەش لەخوێندنەوەدا هەڵە لەكردارو پراكتیكدا بەدوای خۆیدا دەهێنێت، لەم روانگەیەشەوە هەرگیز ناتوانین گروپێكی وەك داعش بۆ نمونە لەئیسلامدا بكەینە دەرەوەو ئینتیمای ئەو بەدەقەوە نەفی بكەین، وەك چۆن لەبەرامبەردا ناشتوانین خوێندنەوە زۆرو جیاوازو ناكۆكەكانی دیكەش بۆ ئیسلام و دەق نەفی بكەین.

بۆ كاتێك دەڵێین داعش هەڵقوڵاوی هەناوی دەقە هەناومان دێتە دەر، بەڵام كاتێك دەبینین جیهانی ئیسلامی نوقمی دۆگمایی و دواكەوتنە هیچ هەستێكمان لەلا دروستنابێت و زۆر ئاسایی وەری دەگرین، وەك ئەوەی ئەم دۆگماییە قەدەری ئاینەكە خۆی بێت، یان لەباشترین حاڵەتدا لەدەرەوە بەسەرماندا سەپا بێت، پلانی جولەكەو خۆرئاواو ئەم و ئەو بێت!

ئایا دەبێ‌ هەڵوێستی ئێمە لەبەرامبەر مسوڵماناندا نەفیكردنی پەیوەندییان بێت بەئیسلامەوە یان ڕاستكردنەوەی ئەو پەیوەندییە بێت؟ چۆن كەسێك بێ ئینتیمایە بەئاینێكەوە كە حەماسەتی بۆی هەیەو پەیڕەویی لێدەكات و خۆی بەشوێنكەوتوی دەزانێت و شانازیی پێوە دەكات؟

لەیەكێك لەكەناڵەكانی تەلەفزیۆندا دیدارێكیان لەگەڵ یەكێك لەبانگخوازە ئیسلامییە دیارەكانی هەرێمی كوردستان سازدا بو و كاتێك باسی بونی هەر كێشەیەكیان لەژیان و تیگەیشتنی مسوڵماناندا دەكرد، ئەو بانگخوازە لەوەڵامدا دەیوت بەڕێزەكەم ئەمە بەرهەمی كەلتورەو هیچ پەیوەندییەكی بەئایینی ئیسلامەوە نیە، وەك ئەوەی ئایینی ئیسلام بەتەواوی دابڕابێت لەكەلتور، ئەو بەڕێزە نەیزانیوە (ئیجتیهاد) مانای ئاشتكردنەوە یاخود گونجانی دەقە لەگەڵ كەلتوردا، بێگومان ئەو كەلتورەی بەپۆزەتیڤ و سودمەندو گونجاو دەزانرێت، كە ئەمەش دیسان مایەی مشتومڕو جیاوازییە، نەك هەر ئەمەش، بەڵكو خودی قورئان خۆی لەژێر كاریگەریی كەلتوری عەرەبیی ئەو سەردەمەی نیمچە دورگەی عەرەبیدا بوە، ئیدی بۆ دەبێت ئەگەر ئێمە كەلتورێكی ئەرێنی لەمڕۆدا شك بەرین بیخەینە لاوە بەبیانوی ئەوەی بەشێك نییە لەئاینەكەمان!

دەبوایە ئەو بانگخوازە لەجیاتی ئەو وەڵامە بیگوتبایە كە ئەم كەلتورە، كە بەڕێزیان بەنێگەتیڤ و نەشیاو حەرامی زانیوە، لەبەر فڵانە هۆكارو هەلومەرج هاتۆتە ناو ئاینەكەوە و بەم شێوەیەش دەكرێت لاببرێت، ئەگەر ئەو لابردنە مومكین بێت، واتە پێویستی بەخوێندنەوەو شیكردنەوەیە نەك نەفیكردن و ڕەتكردنەوە، هەروەها ئەگەر ئێمە بۆ هەمو كێشەیەك و هەر بابەتێكی نێگەتیڤ وەڵاممان تەنیا ئەوە بێت كە هیچ پەیوەندییەكی بەئیسلامەوە نییە، لەڕاستیدا هیچمان نەوتوە، بەڵكو خۆمان لەكێشەكە دزیوەتەوە، لەهەمان كاتداو لەحەقیقەتی كارلێكی نێوان كەلتورەكانیش بێئاگابوین!

گومانی تێدایە نییە كە ئیسلام خاوەنی كەلتورێكی تایبەت بەخۆیەتی، كە كەلتورێكە لەژێر كاریگەری كەلتوری عەرەبیدایە، واتە ئیسلام كەلتورێكی تاڕادەیەك نوێێ‌ هێنا هاوڕێ‌ بەكەلتوری عەرەبی، یاخود بەگوزارشتێكی دیكە كەلتورێكی نوێی عەرەبی هێنا، عەرەبیبون لێرەدا مانای نەگونجان نییە لەگەڵ خاوەن كەلتورەكانی دیكە، بەڵكو مەبەست ئەوەیە كە لەسەرەتادا و بەپلەی یەكەمیش بۆ عەرەب هات.

هیچ كەلتورێكیش بەبێ‌ كاریگەری و پەیوەندی نییە بەكەلتورەكانی دیكەوە، كەواتە ئیسلامیش مادامەكی كەلتورێكە، هاوشێوەی كەلتورەكانی دیكە لەپەیوەندیدایە بەكەلتورەكانی دەرەوەی خۆیەوە، بەتایبەتیش بۆ سەردەمی ئەمڕۆمان كە بەسەردەمی جیهانگەرایی دەناسرێت، جیهانگەراییش فرە كەلتورگەراییە، بەو مانایەی وەك چۆن وڵاتەكان دەبنە یەك جیهان و بەیەكدا دەچن، بەهەمان شێوە كەلتورەكانیش بەجۆرێك لەجۆرەكان دەبنە یەك كەلتور، لەو سۆنگەیەوە كە لەژێر كاریگەری یەكتردا دەبن و بەیەكدا دەچن، كارلێك دەكەن و دەچنە پەیوەندی نوێ‌ و نوێترەوە.

لەسەرێكی دیكەشەوە، دەبێ‌ ئەو كەسەی ئیسلام بەیەك ئیسلام و قورئان بەخاوەنی یەك جۆر خوێندنەوەو تەفسیر بزانێت مەبەستی چی بێت و بیەوێت چیمان پێ‌ بڵێت؟ لەهەموی سەیرتر ئەوەیە هەندێك لەم بانگەشەكارانە تەنانەت خوێندنەوەی دەقگەرایانەی ڕوكەش و سەلەفیانەشیان قەبوڵ نییە! كە گومانی تێدا نییە دەقگەرایانەترین و ئیسلامیترینیانە وەك ئیسلامی سەرەتا، دیارە بەلەبەرچاوگرتنی ئەوەی كە ئەم خوێندنەوە سەلەفییانەیە لێوانلێوە لەهەڵەو ئیشكال و دۆگمایی.

هەندێك لەو بەڕێَزانە دەڵێن مەبەستمان لەئیسلامی ڕاستەقینەو قورئانی دەقاو دەق تەفسیركراو و بێكێشەو قەیران، ئیسلامی سەردەمی ژیاری ئیسلامییە، واتە چەند سەدەی سەرەتای ئیسلام، لەكاتێكدا كە ئەو جۆرە ئیسلامییە ژیارییەش لێوانلێوە لەقەیران، وەك چۆن لەهەمانكاتدا نزیكترین جۆری پراكتیكی ئیسلامی و (قورئانیی!)شە لەكەلتورەكانی ترەوە! بەڵكو نزیكترینیانە لەخۆگونجاندن و ئاوێتە بون بەكەلتورەكانی ئاگرپەرست و مولحیدانەوە، لەكەلتورەكانی یۆنان و فارس و هیندییەكانەوە!

ئێمە گلەییمان لەوە دەكرد كە سەلەفییەكان دەیانەوێت بگەڕێنەوە بۆ سەردەمی سەلەف و كتومت و ئیسلامەكەی ئەوان پراكتیك بكەن، بەهەمان میكانیزم و خوێندنەوەوەو تەفسیرو لێكدانەوەكانی ئەوان و دنیاو هەلومەرجی ئەوانمان وەك دەقی پیرۆز بۆ ئامادە بكەنەوە!

لەكاتێكدا كە ئەوانەی بەباڵای ژیاری ئیسلامیدا هەڵدەڵێن زۆر لەم سەلەفییانە وەهمگەراترن، لەو ڕوەوە كە ئامادەكردنەوەی مەنهەجی سەلەفن لەمڕۆدا، گەرچی زۆر بەكەمیش بێت، گەلێك ئاسانترو واقیعیترە لەهێنانەكایەی ئەو پێشكەوتنە، ژیاریی و زانستیی و فەلسەفیی و هونەرییەی لەچاخە زێڕینەكانی ئیسلامدا بونی هەبو، ڕەنگە لەبەرامبەر ئەم قسەیەدا بوترێت: ئەی گوایا چۆن ئیسلام و موسڵمانان پێشبخەین و ڕیفۆرم لەئیسلامدا بكەین، لەوەڵامدا دەڵێین: پێداهەڵگوتن و هیوا بۆخواستن و خەونپێوەبینین شتێكەو كاركردنی عەمەلیی و مەنهەجیی و هەنگاونانی ڕاستەقینە شتێكی دیكە.

نوێترین


کاریکاتێر

وێنەهەواڵ

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.