سەرەتا/ لەبارەی دابڕان/ پەیوەندی/

جیهاد و غه‌زو له‌ ئیسلامدا (بەشی سێیەم)

23/07/2019


سه‌روه‌ر پێنجوێنی   


١. جیهادی به‌رگری (جهاد الدفع)  یاخود (دفع الصائل)   یان (الجهاد الدفاعي) یان شه‌ڕی ناچاری (قتال الاضطرار): بریتیه‌ له‌ ڕوبه‌ڕوبونه‌وه‌ی هه‌ڕه‌شه‌ی سه‌ربازی و هێنانی سوپا بۆسه‌ر موسوڵمانان و نیشتمانی ئیسلامی له‌لایه‌ن هێزێكی ناموسوڵمانه‌وه‌، كه‌ ده‌بێت هه‌مو موسوڵمانێك كه‌ توانای هه‌بێت به‌رگری بكات و پێش به‌و هێرشه‌ بگرێت. ئه‌مه‌ له‌ بیری ئیسلامیدا پێویستترین و له‌پێشترین جۆری جیهاده‌، و لای زانایانی ئیسلام به‌ (فه‌ڕزی عه‌ین) دانراوه‌ واته‌ له‌سه‌ر هه‌مو موسوڵمانێك پێویست (واجب) ـه‌. كه‌ ئه‌وه‌ش یه‌كده‌نگیی پێشه‌وایانی ئیسلامی له‌سه‌ره‌ (١) .   

به‌ڵگه‌كانی جیهادی به‌رگری: به‌ڵگه‌ی زۆر له‌ قورئان و فه‌رموده‌دا هه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی پێویسته‌ له‌سه‌ر موسوڵمان به‌رگری بكات له‌ به‌رامبه‌ری هێرشی هێزی ناموسوڵمان بۆسه‌ر خۆی و نیشتمانه‌كه‌ی.. له‌وانه‌: له‌ قورئاندا: (أذن للذين يقاتلون بأنهم ظلموا وإن الله على نصرهم لقدير) (الحج: ٣٩)، كه‌ ده‌ڵێت مۆڵه‌ت درا به‌و موسوڵمانانه‌ی ناموسوڵمانه‌كان شه‌ڕیان له‌گه‌ڵ ده‌كه‌ن و له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی سته‌میان لێ كراوه‌. هه‌روه‌ها:  (وقاتلوا في سبيل الله الذين يقاتلونكم) (البقرة: ١٩٠)، واته‌: له‌گه‌ڵ ئه‌وانه‌ بجه‌نگێن كه‌ له‌گه‌ڵتان ده‌جه‌نگێن. هه‌روه‌ها: (فمن اعتدى عليكم فاعتدوا عليه بمثل ما اعتدى عليكم) (البقرة: ١٩٤)، واته‌: ئه‌وه‌ی ده‌ستدرێژیی كرده‌ سه‌رتان؛ ئێوه‌ش به‌ هه‌مان شێوه‌یان له‌گه‌ڵ بكه‌ن (كه‌ ئه‌مه‌ یانی ئه‌گه‌ر له‌ كاتێك یان شوێنێكی "پیرۆز = قه‌ده‌غه‌كراو" یشدا بێت). هه‌روه‌ها: (فإن لم يعتزلوكم ويلقوا إليكم السلم ويكفوا أيديهم؛ فخذوهم واقتلوهم حيث ثقفتموهم..) (النساء: ٩١)، واته‌: ئه‌گه‌ر وازیان لێتان نه‌هێنا و ئاشتییان له‌گه‌ڵ نه‌كردن و ده‌ستیان لێتان هه‌ڵ نه‌گرت؛ ئێوه‌ش به‌دوایاندا بچن و بیانكوژن.   

ئه‌م جۆره‌ له‌ جیهاد بنچینه‌ی ئه‌و بیروڕایه‌یه‌ كه‌ له‌ بیری ئیسلامیی نوێی كۆمه‌ڵه‌ی (ئیخوان) دا باوه‌ كه‌ وا پێناسه‌ی  (جیهاد) ده‌كرێت كه‌ ته‌نها بریتیه‌ له‌ به‌رگری (دفاع)، یانی گوایه‌ جه‌نگ له‌ ئیسلامدا ته‌نها به‌رگریكارانه‌ (دیفاعی) ـه‌ و بۆ به‌رپه‌رچدانه‌وه‌ی ده‌ستدرێژیی سه‌ربازیه‌ بۆسه‌ر موسوڵمان و نیشتمانی ئیسلامی. به‌ڵام له‌ ڕاستیدا و وه‌كو دواتر ده‌بینین ئه‌مه‌ ته‌نها جۆرێكی جیهاده‌ و له‌ ئیسلامدا جیهاد ته‌نها به‌رگری له‌ نیشتمانی ئیسلامی نیه‌، چونكه‌ ده‌قه‌كان و مێژوی (غه‌زه‌وات) و (فوتوحات) پێمان ده‌ڵێن جیهاد ته‌نها به‌رگری نیه‌.   

٢. جیهادی هێرش و ڕاونان (جهاد الطلب) یان جیهادی ده‌ستپێشخه‌ری (جهاد الابتداء) یان شه‌ڕی سه‌رپشكی (قتال الاختیار) ، یان به‌ (غزو) ئاماژه‌ی بۆ ده‌كرێت، زۆر جاریش به‌ڕه‌هایی پێی ده‌وترێت (جهاد) و به‌ جۆری یه‌كه‌م ده‌وترێت (دفع الصائل):   ئه‌مه‌ بریتیه‌ له‌ ڕاوه‌دونانی ناموسوڵمان و شه‌ڕكردن له‌گه‌ڵیان له‌ ماڵ و نیشتمانی خۆیاندا، به‌بێ ئه‌وه‌ش ده‌ستدرێژییان كردبێت یان یارمه‌تیی دوژمنی موسوڵمانانیان دابێت یان نیازی شه‌ڕیشیان هه‌بێت، ئه‌وه‌ش هه‌ر بۆ بڵاوكردنه‌وه‌ی ئیسلام و فراوانكردنی قه‌ڵه‌مڕه‌وی ده‌سه‌ڵاتی ئیسلامی و ملكه‌چكردنی ناوچه‌كان بۆ ده‌سه‌ڵاتی ئیسلامی كه‌ ئیتر خه‌ڵكه‌كه‌ یان موسوڵمان ده‌بن و ناوچه‌كه‌ ده‌بێته‌ موسوڵماننشین یان له‌سه‌ر ئایینی خۆیان ده‌مێننه‌وه‌ به‌ڵام ملكه‌چی ده‌سه‌ڵاتی ئیسلامی ده‌بن و به‌ به‌خشینی سه‌رانه‌ گوزارش له‌و ملكه‌چیه‌ ده‌كه‌ن. ئه‌م جۆره‌ جیهاده‌ كه‌ نامۆیه‌ به‌ بیری ئیسلامیی نوێ؛ بنه‌مایه‌كی ڕه‌سه‌نه‌ له‌ ئیسلامدا و ئه‌زمونی جێبه‌جێكردنی مێژوی غه‌زوه‌ و فه‌تحه‌ ئیسلامیه‌كانی دروست كردوه‌، و ده‌قه‌ ئیسلامیه‌كانیش به‌ ئاشكرا داوای جێبه‌جێكردنی ئه‌م جۆره‌ جیهاده‌ له‌ موسوڵمان ده‌كه‌ن.. هه‌ر بۆیه‌ زانا ئایینیه‌كانی ئیسلام ده‌ڵێن له‌ ڕابردودا كۆده‌نگی هه‌بوه‌ له‌ناو پێشه‌واكانی ئیسلامدا له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌م جۆره‌ جیهاده‌ش پێویست (واجب) ـه‌ له‌سه‌ر موسوڵمانی نێرینه‌ی ئازادی به‌توانا، هه‌رچه‌نده‌ به‌ (فه‌ڕزی كیفایه‌) دانراوه‌، واته‌ ده‌بێت ژماره‌یه‌كی گونجاو و پێویست له‌ موسوڵمان خه‌ریكی ئه‌و جیهاده‌ ببن كه‌ مه‌به‌ست و ئامانج بهێنێته‌ دی، و ئیتر كه‌ ئامانجه‌كه‌ به‌و ژماره‌یه‌ هاته‌ دی؛ له‌ ئه‌ستۆی موسوڵمانه‌كانی تردا نامێنێت (٢).

 

له‌ناو پێشه‌واكانی ئیسلامدا ته‌نها ژماره‌یه‌كی كه‌م پێچه‌وانه‌ی ئه‌و یه‌كده‌نگیه‌ قسه‌یان كردوه‌ ، به‌ دو شێوه‌ی جیاواز: ١. هه‌ندێكیان  وتویانه‌ جیهادی هێرش و ده‌ستپێشخه‌ری سوننه‌ت (تطوع) ـه‌ نه‌ك (واجب).. له‌مانه‌: عه‌بدوڵڵای كوڕی عوم  ه‌ر، [و عه‌مری كوڕی دینار]   ، و ئیبن شوبڕومه‌، و سوفیانی ثه‌وری ، ئه‌مانه‌ ـ وه‌كو نه‌ححاس لێیانی گێڕاوه‌ته‌وه‌ ـ وتویانه‌ جیهاد (به‌ واتای جیهادی ده‌ستپێشخه‌ری، یاخود غه‌زو) سوننه‌ت (نفل) ـه‌ و فه‌ڕز نیه‌(٣) . هه‌روه‌ها ( عه‌طاء ) وتویه‌تی: جیهاد له‌سه‌ر صه‌حابیه‌كان فه‌ڕز بوه‌، ئه‌م قسه‌یه‌ش به‌ دو شێوه‌ لێك ده‌درێته‌وه‌: یان مه‌به‌ستی (فه‌ڕزی عه‌ین) ـه‌ و باسی سه‌ره‌تای ئیسلامه‌ كه‌ جیهاد له‌سه‌ر هه‌مو یه‌كێكیان فه‌ڕز بوه‌ (ئه‌مه‌ به‌پێی بیروڕای  عه‌طاء ، به‌ڵام زۆرینه‌ وتویانه‌ له‌و سه‌ره‌تایه‌یشه‌وە هه‌ر فه‌ڕزی کیفایه بوه، وه‌کو دواتریش باسی دێت  )، به‌ڵام دوای جێگیربونی ئیسلام ئیتر بوه‌ته‌ (فه‌ڕزی كیفایه‌)، یان مه‌به‌ستی ئه‌وه‌یه‌ كه‌  جیهادی هێرش و ده‌ستپێشخه‌ری  ئێسته‌ (یانی له‌دوای فه‌تحی مه‌ككه‌وه‌)؛   سوننه‌ته‌(٤) ، به‌م واتایه‌ی دوه‌میان  عه‌طاء  ده‌بێته‌ یه‌كێك له‌وانه‌ی ناویان برا و پێیان وایه  جیهادی ده‌ستپێشخه‌ری ـ كه‌ ئه‌وان به‌ڕه‌هایی به‌ (جیهاد) ناوی ده‌به‌ن ـ سوننه‌ته‌. 

 

 واته‌ لای ئه‌مانیش هه‌ر فه‌زیله‌تێكی ئیسلامیه‌ هه‌رچه‌ند به‌ فه‌ڕزیشی نه‌زانن.. به‌ڵام بیروڕای ئه‌مانه‌ش لای پێشه‌واكانی تر  به‌ بیروڕایه‌كی (شاذّ) و لاواز داده‌نرێت كه‌ به‌ڵگه‌ی شه‌رعیی به‌هێز هه‌یه‌ له‌دژی، یان  به‌و واتایه‌ لێك ده‌درێته‌وه‌ كه‌ مه‌به‌ستیان ئه‌وه‌ بوه‌ له‌سه‌ر هه‌مو كه‌سێك فه‌ڕز نیه‌ و وه‌كو سوننه‌ت وایه‌ كه‌ سوننه‌تیش نابێت به‌ته‌واوی ته‌رك بكرێت، یانی مه‌به‌ستیان ئه‌وه‌ بوه‌ وه‌كو (جیهادی به‌رگری) فه‌ڕزێكی زۆر زۆر پێویست و ناچاری نیه‌. ئه‌گه‌ریش به‌پێی قسه‌ی ئه‌م ژماره‌ كه‌مه‌ی پێشه‌وایانی ئیسلامیش بێت؛ ده‌بینین ئه‌و سوپا و هێزه‌ ئیسلامیانه‌ی كه‌ (غه‌زوه‌) و (فه‌تح) ـه‌كانیان ئه‌نجام داوه‌ ئه‌م جیهادی هێرش و ده‌ستپێشخه‌ریه‌یان جێبه‌جێ كردوه‌ وه‌كو سوننه‌تێك كه‌ سوننه‌ت و ڕێ‌وشوێنی په‌یڕه‌وكراوی پێغه‌مبه‌ر و جێنشینه‌كانی بوه‌.   

٢. هه‌ندێك وتویانه‌: جیهادی ده‌ستپێشخه‌رییش فه‌ڕزی عه‌ینه‌. بۆ نمونه‌: (ابن المنذر) له‌ (داوود بن أبي عاصم) ه‌وه‌ ده‌گێڕێته‌وه‌ كه‌ غه‌زو (كه‌ مه‌به‌ست جیهادی ده‌ستپێشخه‌ریه‌) وه‌كو حه‌ج له‌سه‌ر هه‌مو كه‌سێك فه‌ڕزه‌، یانی: هه‌ر موسوڵمانێك چۆن ده‌بێت حه‌جێك بكات ئه‌گه‌ر توانای هه‌بێت؛ ئاوه‌هایش ده‌بێت غه‌زوه‌یه‌ك بكات!(٥)  هه‌روه‌ها (ابن المنذر) له‌ (مَعْمَر) ه‌وه‌ ده‌گێڕێته‌وه‌ كه‌ وتویه‌تی: (مه‌كحول) غه‌زوی به‌ فه‌ڕز زانیوه‌ و سوێندی له‌سه‌ر ئه‌وه‌ خواردوه‌(٦) .به‌ڵام (ابن المنذر) ده‌ڵێت ئه‌وه‌ له‌ (مه‌كحول) ـه‌وه‌ ناچه‌سپێت چونكه‌ له‌نێوان (مه‌عمه‌ڕ) و (مه‌كحول) ـدا پیاوێك هه‌یه‌ ناوی نه‌براوه‌ و گێڕانه‌وه‌كه‌ به‌م نه‌زانراویه‌ی جومگه‌یه‌كی لاواز ده‌بێت(٧) .ناكۆكییه‌كی تر هه‌یه‌ ده‌باره‌ی فه‌ڕزبونی جیهاد (یانی جیهادی ده‌ستپێشخه‌ری)، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ ئایا له‌ سه‌ره‌تای ئیسلامدا فه‌ڕزی عه‌ین بوه‌ و له‌سه‌ر هه‌مو كه‌سێك بوه‌ یان فه‌ڕزی كیفایه‌ بوه‌؟   

دو بیروڕا هه‌بون: یه‌كه‌میان: ده‌ڵێت سه‌ره‌تا و له‌ سه‌رده‌می پێغه‌مبه‌ردا له‌سه‌ر هه‌مو كه‌سێك فه‌ڕز بوه‌، یانی (فه‌ڕزی عه‌ین) بوه‌، و گوایه‌ ئه‌مه‌ مه‌به‌ستی ئه‌و ده‌قانه‌ی قورئانه‌ كه‌ ـ بۆ نمونه‌ ـ ده‌ڵێن: (وَقَاتِلُواْ الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً) (التوبة: ٣٦)، و (انْفِرُواْ خِفَافًا وَثِقَالًا) (التوبة: ٤١) و (إِلاَّ تَنفِرُواْ يُعَذِّبْكُمْ) (التوبة: ٣٩) و (مَا كَانَ لأَهْلِ الْمَدِينَةِ وَمَنْ حَوْلَهُمْ مِّنَ الأَعْرَابِ أَن يَتَخَلَّفُواْ عَن رَّسُولِ اللَّهِ وَلاَ يَرْغبُواْ بِأَنْفُسِهِمْ عَن نَّفْسِهِ) (التوبة: ١٢٠) و (مَا كَانَ لأَهْلِ الْمَدِينَةِ وَمَنْ حَوْلَهُمْ مِّنَ الأَعْرَابِ أَن يَتَخَلَّفُواْ عَن رَّسُولِ اللَّهِ وَلاَ يَرْغبُواْ بِأَنْفُسِهِمْ عَن نَّفْسِهِ) (التوبة: ١٢٠)، ئینجا دواتر ئه‌وه‌ نه‌سخ كراوه‌ به‌ فه‌ڕزی كیفایه‌ به‌م ئایه‌ته‌: (وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنفِرُواْ كَافَّةً فَلَوْلاَ نَفَرَ مِن كُلِّ فِرْقَةٍ مِّنْهُمْ طَائِفَةٌ) (التوبة: ١٢٢)، ئه‌مه‌ش له‌ (ئیبن عه‌بباس) ـه‌وه‌ هاتوه‌ وه‌كو (ئه‌بو داوود) لێی گێڕاوه‌ته‌وه‌(٨) .   

هه‌روه‌ها له‌ (عطاء) یشه‌وه‌ هاتوه‌ كه‌ جیهاد له‌سه‌ر صه‌حابه‌ فه‌ڕزی عه‌ین بوه‌ و ئیتر كاتێك ئیسلام جێی خۆی گرتوه‌؛ بوه‌ته‌ فه‌ڕزی كیفایه‌(٩) ، وه‌كو ئاماژه‌ی بۆ كرا. دوه‌میان: بیروڕای زۆرینه‌ كه‌ وتویانه‌: هه‌مو كاتێك و له‌ سه‌ره‌تایشه‌وه‌ جیهاد (جیهادی ده‌ستپێشخه‌ری) فه‌ڕزی كیفایه‌ بوه‌، و كاتێكیش هه‌ندێك له‌ ده‌قه‌كان داوا ده‌كه‌ن هه‌مو كه‌سێك بڕوات بۆ جیهاد؛ ئه‌مه‌ نه‌سخكراو نیه‌ به‌ڵكو یان بۆ دوپاتكردنه‌وه‌ی بایه‌خی زۆری بابه‌ته‌كه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ی زۆرترین كه‌س به‌ده‌میه‌وه‌ بچێت، یان بۆ حاڵه‌تێكه‌ كه‌ پێویست بكات هه‌موان به‌شدار بن، له‌به‌ر كه‌میی موسوڵمانان وه‌كو له‌ سه‌ره‌تای ئیسلامدا، یان له‌به‌ر بارودۆخ و پێشهاتێكی تایبه‌تی، یان بۆ حاڵه‌تی (استنفار) ه‌ كه‌ پێشه‌وای موسوڵمانان كه‌سانێك بانگ بكات بۆ جیهاد؛ ئه‌و كاته‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ ده‌بێت فه‌ڕزی عه‌ین(١٠) .  

به‌ڵام ئیتر له‌دوای سه‌ره‌تای ئیسلامه‌وه‌ (له‌دوای فه‌تحی مه‌ككه‌وه‌)؛ ئیتر زۆربه‌ی هه‌ره‌زۆری موسوڵمانان پێیان وایه‌ كه‌ جیهاد (جیهادی ده‌ستپێشخه‌ری) فه‌ڕزی كیفایه‌یه‌(١١) . ئینجا ئه‌م فه‌ڕزی كیفایه‌یه‌ به‌ چه‌ند دێته‌ جێ؟ هه‌ندێك له‌ زانایانی ئایینیی ئیسلام وتویانه‌: به‌لای كه‌مه‌وه‌ ساڵی یه‌ك جار ده‌بێت ئه‌و جیهاده‌ ده‌ستپێشخه‌ریه‌ بكه‌ن، (ابن المناصف) و (ابن جماعة) ئه‌مه‌یان په‌سه‌ند كردوه‌(١٢) .(ئیبن جه‌ماعه‌) ده‌ڵێت: نابێت له‌ ساڵێكدا كه‌متر له‌ غه‌زوه‌یه‌ك بكرێت، جا ئه‌گه‌ر پێویستی كرد له‌ ساڵێكدا زیاتر له‌ جارێك   بكرێت؛ به‌پێی پێویست ده‌بێت بكرێت(١٣) . ئه‌مه‌ش یانی پێویسته‌ به‌لای كه‌مه‌وه‌ ساڵی جارێك كۆمه‌ڵێك موسوڵمان هێرش بكه‌نه‌ سه‌ر ناوچه‌یه‌كی نائیسلامی و داگیری بكه‌ن و ده‌سه‌ڵاتی ئیسلامیی تێدا بچه‌سپێنن، و ئه‌گه‌ر خه‌ڵكی ئه‌و ناوچه‌یه‌ به‌رگرییان كرد؛ شه‌ڕیان له‌گه‌ڵ ده‌كرێت و ماڵ‌وسامانیان تاڵان ده‌كرێت و ژن‌ومنداڵیان به‌تاڵانی ده‌برێت! یان مه‌گه‌ر موسوڵمان ببن یان سه‌رانه‌ بده‌ن ئه‌گه‌ر سه‌ر به‌ ئایینێكی ئیبراهیمی بون یان فره‌په‌رستی ناعه‌ره‌ب بون.   

به‌ڵگه‌كانی  جیهادی  هێرش و ده‌ستپێشخه‌ری: ئه‌و ده‌قانه‌ی قورئان و فه‌رموده‌ كه‌ به‌ڵگه‌ی ڕاشكاو و زه‌قی ئه‌م جۆره‌ جیهاده‌ن، زۆرن، له‌وانه‌: له‌ قورئاندا: (قاتلوهم؛ يعذبهم الله بأيديكم ويخزهم وينصركم عليهم ويشف صدور قوم مؤمنين) (التوبة: ١٤)، (قاتلوا الذين لا يؤمنون بالله ولا باليوم الآخر ولا يحرمون ما حرم الله ورسوله ولا يدينون دين الحق من الذين أوتوا الكتاب،  حتى يعطوا الجزية عن يدي وهم صاغرون) (التوبة: ٢٩)، (يا أيها الذين آمنوا! قاتلوا الذين يلونكم من الكفار وليجدوا فيكم غلظة) (التوبه‌: ١٢٣)، (وقاتلوهم حتى لا تكون فتنة ويكون الدين لله، فإن انتهوا؛  فلا عدوان إلا على الظالمين) (البقرة: ١٩٣)، (وقاتلوا المشركين كافة كما يقاتلونكم كافة) (التوبة: ٣٦)، (انفروا خفافا وثقالا وجاهدوا بأموالكم وأنفسكم في سبيل الله) (التوبة: ٤١)، (فإذا انسلخ الأشهر الحرم؛ فاقتلوا المشركين حيث وجدتموهم وخذوهم واحصروهم واقعدوا لهم كل مرصد. فإن تابوا وأقاموا الصلاة وآ توا الزكاة؛ فخلوا سبيلهم) (التوبة: /٥)، ( وأعدوا لهم ما استطعتم من قوة ومن رباط الخيل ترهبون به عدو الله وعدوكم..) (الأنفال: ٦٠). هه‌روه‌ها چه‌ندین فه‌رموده‌ی پێغه‌مبه‌ریش ئاماژه‌ بۆ هه‌مان بنه‌ما ده‌كه‌ن، له‌وانه‌: (أمرت أن أقاتل الناس حتى يشهدوا أن لا إله إلا الله ويؤمنوا بي وبما جئت به، فإذا فعلوا ذلك؛ عصموا مني دماءهم وأموالهم إلا بحقها، وحسابهم على الله) (بوخاری..)، (اغزوا باسم الله، في سبيل الله، قاتلوا من كفر بالله.. ) (موسلیم..)، (من مات ولم يغز، ولم يحدث به نفسه؛ مات على شعبة من نفاق) (موسلیم..)، (بعثت بين يدي الساعة بالسيف حتى يعبد الله وحده ، لا شريك له، وجعل رزقي تحت ظل رمحي، وجعل الذلة والصغار على من خالف أمري، ومن تشبه بقوم فهو منهم) (ئه‌حمه‌د).   

قورئان له‌و ده‌قانه‌دا كه‌ خستماننه‌ ڕو فه‌رمانی كردوه‌ به‌ شه‌ڕكردن له‌گه‌ڵ هه‌مو ئه‌وانه‌ی موسوڵمان نین له‌ فره‌په‌رست و له‌ ئه‌هلی كیتاب، ته‌نها له‌به‌ر ئه‌وه‌ی موسوڵمان نین، ئیتر فره‌په‌رستی عه‌ره‌ب ته‌نها ئیختیاری موسوڵمانبونی له‌به‌رده‌مدا بوه‌ یان شه‌ڕی له‌گه‌ڵ ده‌كرێت و ده‌كوژرێت، ئه‌هلی كیتاب و شوێنكه‌وته‌ی ئایینه‌كانی تر له‌ ده‌ره‌وه‌ی نیمچه‌دورگه‌ی عه‌ره‌بی ته‌نها ئیختیاری (موسوڵمانبون یان ملكه‌چبون به‌ سه‌رانه‌دان) یان له‌به‌ر ده‌مدا بوه‌ ئه‌گه‌رنا شه‌ڕیان له‌گه‌ڵ كراوه‌. كه‌ ئه‌مه‌ش دوایین بڕیاری قورئانه‌ و ئه‌و حوكمه‌یه‌ كه‌ ده‌سه‌ڵاتی ئیسلامی له‌سه‌ری ڕۆشتوه‌ و به‌درێژایی مێژوی ئیسلامیی كۆن كاری پێ كراوه‌.. نه‌ك ئه‌و ده‌قانه‌ی قۆناغی مه‌ككه‌ كه‌ ده‌ڵێن كارتان نه‌بێت به‌ ناموسوڵمانه‌كانه‌وه‌، یان هه‌ندێك ده‌قی پێشتری قۆناغی مه‌دینه‌ كه‌ ده‌ڵێن ئه‌وانه‌ی شه‌ڕیان له‌گه‌ڵتان نه‌كردوه‌؛ شه‌ڕیان له‌گه‌ڵ مه‌كه‌ن یان كه‌ په‌یمانیان شكاند؛ ئینجا شه‌ڕیان له‌گه‌ڵ بكه‌ن..   

ڕاسته‌ ئیسلام نه‌یوتوه‌ هه‌مو كه‌سێك بكوژن.. به‌ڵكو به‌ موسوڵمانبون هه‌ر كه‌سێك سه‌ر و ماڵی خۆی پاراستوه‌.. ڕاسته‌ زۆری له‌ ئه‌هلی كیتاب نه‌كردوه‌ كه‌ هه‌ر ده‌بێت موسوڵمان ببن و به‌ سه‌ندنی سه‌رانه‌ لێیان ڕازی بوه‌.. ڕاسته‌ له‌ جه‌نگه‌كاندا ڕێنمایی ئه‌وه‌ بوه‌ كه‌ ژن و منداڵ و پیر و په‌ككه‌وته‌ و خواپه‌رستی گۆشه‌گیر و ئه‌وه‌ی چه‌كی هه‌ڵ نه‌گرتوه‌ و هیچ‌كاره‌ نیه‌؛ نابێت بكوژرێن.. ئه‌مانه‌ ڕاستن.. به‌ڵام گرنگ ئه‌وه‌یه‌ ئه‌گه‌ر عه‌ره‌بی فره‌په‌رست موسوڵمان نه‌بوبێت؛ شه‌ڕی له‌گه‌ڵ كراوه‌ و كوژراوه‌. ئه‌گه‌ر ئه‌هلی كیتاب یان شوێنكه‌وتوانی ئایینه‌كانی تری ده‌ره‌وه‌ی نیمچه‌دورگه‌كه‌ ئاماده‌ نه‌بوبن موسوڵمان ببن و سه‌رانه‌یشیان نه‌دابێت؛ خۆیان توشی شه‌ڕ و كوشتن كردوه‌.. ئه‌مانه‌ش ئه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نن كه‌ موسوڵماننه‌بون بیانویه‌ك بوه‌ بۆ شه‌ڕ و كوشتن یان سه‌رانه‌دان و بون به‌ هاوڵاتیی پله‌دو، موسوڵمانبونیش كڕینه‌وه‌ی سه‌روماڵ بوه‌..

 

ئه‌مه‌ش ئه‌و زۆرلێكردن (إكراه) ـه‌یه‌ كه‌ ئێمه‌ باسی لێ ده‌كه‌ین و ئامانجی هێزه‌ ئیسلامیه‌كانیش بوه‌ كه‌ به‌و شێوه‌یه‌ خه‌ڵك ناچار بكه‌ن موسوڵمان ببێت یان به‌لای كه‌مه‌وه‌ ملكه‌چی ده‌سه‌ڵاتی ئیسلامی ببن. به‌ڵام ڕۆشنبیره‌ ئیسلامیه‌كان ده‌ڵێن ئیسلام زۆری له‌ خه‌ڵك نه‌كردوه‌ بۆ موسوڵمان بون! ئه‌مه‌ش به‌بێ پێداچونه‌وه‌ی واقیعه‌كه‌ ده‌ڵێن، به‌ڵكو ته‌نها له‌ ده‌قێكی ناڕۆشنی وه‌رده‌گرن كه‌ ده‌ڵێت: (لا إكراه في الدين) (البقرة: ٢٥٦).. كاتێكیش له‌ بابه‌ته‌كه‌ و مه‌به‌ستی ئه‌م ده‌قه‌ ورد ده‌بینه‌وه‌؛ ده‌بینین هه‌ر ئه‌وه‌نده‌یه‌ كه‌ كاتێك ئه‌هلی كیتاب سه‌رانه‌ ده‌ده‌ن؛ ئیتر زۆریان لێ ناكرێت بۆ موسوڵمانبون! ئه‌مه‌ له‌ كاتێكدا هه‌ر سه‌ندنی سه‌رانه‌ له‌ خۆیدا زۆرلێكردنه‌، چونكه‌ ئه‌گه‌ر موسوڵمان ببێت؛ ئه‌و سه‌رانه‌یه‌ی له‌سه‌ر لاده‌چێت و مامه‌ڵه‌ی باشتری له‌گه‌ڵ ده‌كرێت و مافی زۆر زۆر زیاتر ده‌بێت. ئیتر ئه‌م ده‌قه‌ بۆ فره‌په‌رسته‌كانی نیمچه‌دورگه‌كه‌ هه‌ر ناگونجێت، كه‌ ئه‌وان زۆر به‌زه‌قی زۆریان لێ كراوه‌ چونكه‌ ئه‌گه‌ر موسوڵمان نه‌بوبێتن؛ ئیتر ڕوبه‌ڕوی شه‌ڕ و كوشتار بونه‌ته‌وه‌.     

نوێترین


کاریکاتێر

وێنەهەواڵ

© 2016 Dwryan.net. All Rights Reserved.